Is kunst moe van de sociale betrokkenheid? Wil kunst weer gewoon zichzelf zijn, zonder zich veel aan te trekken van haar publiek? Er zijn tekenen die erop wijzen. Een autonome kunstenaar lijkt op te staan die vooral goed naar zichzelf luistert.
Het modernisme heeft ons lang laten geloven dat kunst een tegenpool vormt in de samenleving. Haar rol zou die van een soort maatschappelijk geweten zijn. De vervulling daarvan verlangde van de kunstenaars dat ze zich ver dienden te houden van het maatschappelijk gewoel en dat ze zich geheel en al – autonoom! - op hun kunst zouden concentreren. In een terugblik moeten we, denk ik, constateren dat die opvatting noch de kunst noch de maatschappij goed heeft gedaan. De maatschappij is vervreemd geraakt van iedere hogere aspiratie en richt zich steeds meer uitsluitend op de instant vervulling van verlangens van de als autonoom opgevatte burgers. Kunstenaars zijn in die samenleving wanhopig op zoek naar hun maatschappelijke rol. Het antithetische modernistische denken biedt uit deze verhouding geen uitweg. Een nieuwe toekomst voor de kunst vereist dat we ons eerst van die verhouding bevrijden. Dat kan echter alleen door haar – heel dialectisch - beter te begrijpen dan ze zichzelf begrijpt. In het volgende wordt daartoe voor de beeldende kunst een poging gedaan.
Wat is de relatie tussen de kunst van de jaren negentig en de artistieke praktijk van conceptuele kunst van zo’n dertig jaar geleden? Als het postmodernisme er niet zou zijn geweest, was de continuïteit tussen de jaren zeventig en negentig voor iedereen wel duidelijk. De hedonistische jaren tachtig, die te algemeen worden beschouwd als het tegengif tegen de strenge opvattingen van de conceptuele kunst, hebben echter een rookgordijn opgeworpen waardoor de relaties tussen de jaren zeventig en negentig enigszins worden vertroebeld. Tijd om meer duidelijkheid te scheppen.
Dit voorjaar opent in Londen de Tate Triennial, dit keer samengesteld door de Nicolas Bourriaud. De Franse curator, die beroemd werd als bedenker van de term relationele esthetiek, grijpt de tentoonstelling aan als gelegenheid om zijn nieuwste kunsthistorische label uit te diepen: het altermodernisme.
Vvork, een collectief kunstenaars dat een website (www.vvork.com) runt waarop elke dag gemiddeld drie kunstwerken worden geëxposeerd, is door MU in Eindhoven gevraagd een keer met 'echte' kunst in de weer te gaan.
De jaren tachtig staan volop in de belangstelling, in de muziek, de mode en ook in de kunst. Net als destijds bloeit in Amsterdam een alternatieve scene, waarin kunstenaars het initiatief in eigen hand nemen en op kleine, tijdelijke locaties actief worden. Zelfs in W139, net weer terug in de Warmoesstraat, herleeft de mentaliteit van het maken en het doen, die de jaren tachtig kleur gaven. Een vergelijking tussen toen en nu.
Het postmodernisme heeft het idee van heden en verleden fors door elkaar gegooid. Gisteren of vandaag, het is om het even in het chaotische, postmoderne wereldbeeld. Niet voor Marta Kuzma, een van de twee curatoren van Manifesta 5, die een verwoede poging doet de historische orde te herstellen en de geschiedenis te behandelen op de vertrouwde modernistische wijze: als les voor de toekomst.
Moderniteit, modernisme, laatmodernisme en neomodernisme, vier begrippen die in het theoretische werk van de Fredric Jameson een definitieve interpretatie lijken te krijgen. Tan Wälchi neemt ze onder de loep en omschrijft drie verschillende neomodernismen.
