Geen tentoonstelling over cartografie of Julie Mehretu (1970, Ethiopië) is van de partij. De explosieve schilderijen en tekeningen zijn laag over laag opgebouwd uit fragmenten van bouwtekeningen, schema’s en kaarten. Samen vormen ze niet een plattegrond waarop je je kunt oriënteren maar een ruimte die beweging, snelheid en onomkeerbare activiteit uitstraalt.
Toen ik onlangs in haar atelier in Harlem, New York, Julie Mehretu’s schilderij Empirical Construction: Istanbul (2004) zag, werd ik getroffen door de textuur van doorzichtige lagen. Mehretu’s schilderijen kunnen vanaf foto’s niet goed geduid worden omdat de verschillende lagen van het schilderij niet helder te reproduceren zijn. Deze onmogelijkheid van representatie typeert Mehretu’s interesse in het vocabulaire van cartografie voor grootstedelijke ervaringen. De schilderijen drukken een oncontroleerbare energie uit die gevoed wordt door de chaos van en de interactie met de stad. Mehretu past het vocabulaire van de plattegrond toe in samenhang met tekeningen die verschillende verhalen in kaart brengen en die worden geïntegreerd in een veld waar tal van culturele codes zijn weergegeven: nationale emblemen, logo’s, tatoeages en andere grafische symbolen. De fusie van deze elementen laat de schilderijen op verschillende niveaus functioneren.
Karen Jones:
Je werk wordt vaak besproken in termen van diagrammen en schema’s, van geografische en strategische kaarten. Hoe zou je de notatiesystemen die je in je schilderijen gebruikt zelf beschrijven?
Julie Mehretu:
'Mijn schilderijen moeten gelezen worden als een plattegrond van een niet-specifieke plaats, als een verhaal dat in beweging wordt gezet. Mijn eerste tentoonstelling bij The Project (New York, 2001) was bijvoorbeeld gebaseerd op plattegronden van internationale luchthavens uit Afrika en Zuid-Amerika, onder de titel Retopistics: A Renegade Excavation. De uiterst grote schilderijen bestonden uit verschillende kleurlagen en ruimtelijke patronen die ik in het computerprogramma Illustrator had gemanipuleerd. De werken spreken de taal van een plattegrond, maar je kunt ze niet gebruiken om te navigeren. Het is een chaotische picturale ruimte, die dankzij de gebruikte bouwtekeningen tevens een sociale dimensie krijgt. Een andere laag in het werk investeert juist in de infrastructuur, die wordt gekoloniseerd en opgevreten. De kleinere tekens ten slotte, zie ik als karakters die dienen voor het sociale verkeer.’
Karen Jones:
Beschouw je je werk als conceptueel?
Julie Mehretu:
‘De schilderijen vormen geen conceptueel project. Ik maak beelden over wat er in de wereld gebeurt, maar het is geen illustratie van wat er nu aan de hand is. Eerder is mijn werk te zien als deel van de geschiedenis van het schilderen. De informatie die terecht komt in het werk, is ontleend aan vele verschillende beeldtalen. Alles wordt zo geschilderd dat er een variëteit aan culturele referenties opgeroepen wordt.’
Karen Jones:
Is de plattegrond een visueel begin- of eindpunt?
Julie Mehretu:
‘Kaarten vertellen niet noodzakelijk de waarheid, ze zijn een poging om een situatie te begrijpen en scheppen verschillende talen om omstandigheden in de wereld te systematiseren en beter te begrijpen. Wat me vooral aan plattegronden interesseert is dat ze over macht gaan. Wiens kaarten zijn dit? Over wie gaan ze? Mijn schilderijen zijn geen algemene kritiek op het maken van kaarten. De schilderijen worden tenslotte zelf ook een soort plattegrond.’
Karen Jones:
Zie je kaarten puur als projecties van de ruimte, zoals in bouwtekeningen?
Julie Mehretu:
‘In mijn werk representeren de architectuurtekeningen een structuur van macht, ruimte en sociabiliteit. De meeste van mijn kaarten zijn gerelateerd aan de interactie tussen individu en gemeenschap in de context van een samenleving. Ik heb bovendien schilderijen gemaakt die analyses waren van mijn eigen schilderijen en in die zin mijn eigen activiteiten in kaart brachten.’
Karen Jones:
Je kwam net na het postmodernisme en multiculturalisme van de jaren tachtig en negentig de kunstwereld binnen. Is je werk daardoor beïnvloedt?
Julie Mehretu:
‘Een deel van de erfenis is het feit dat ik elementen uit verschillende talen leen. Maar de logo’s en vlaggen die ik gebruik worden in mijn werk niet noodzakelijk kritisch ingezet. Ze maken deel uit van een visueel discours. Ik gebruik de kleuren en logo’s die ik zie, bedrijfskleuren en daartegenover de kleuren van de straat die deze bedrijfskleuren afwijzen. Kleuren van graffiti bijvoorbeeld of de kleuren van een openbaar kunstproject in Dakar. Ik beschouw dit als verzet tegen de kleuren die Apple en McDonald’s gebruiken in hun huisstijlen en industrieel ontwerp. Hoe meer ik van beide werelden kleuren in mijn schilderijen gebruik, des te heftiger is de strijd die ze er uitvechten. Het zijn de botsende werelden in mijn schilderijen.’
Karen Jones:
Je hebt een sociaal project gedaan in het Walker Arts Center in Minneapolis. Hoe verliep dat?
Julie Mehretu:
‘Ik was daar artist-in-residence en werd getroffen door de aanwezigheid van Oost-Afrikanen in de stad. Zelf ben ik in 1977 naar die regio getrokken, samen met mijn familie. Ik heb mijn broer gevraagd me bij mijn project voor het Walker Arts Center te helpen, omdat hij betrokken is bij stadsplanning daar. We hebben gepoogd Afrikaanse immigranten een visuele ervaring te geven waarmee ze in Minneapolis stedelijke ruimte voor zich kunnen claimen en hebben ze op pad gestuurd met een camera. De gedachte was om digitale data uit hun leven te verzamelen, waarmee ze als het ware op weg geholpen zouden kunnen worden. Uiteindelijk is het anders gelopen, omdat ze plattegronden die ze maakten uitgroeiden tot verbazingwekkende entiteiten. Daaruit hebben we een tentoonstelling samengesteld.’
Karen Jones:
Hoe verhoudt dit werk zich tot je schilderkunstige werk?
Julie Mehretu:
‘In feite werk ik altijd met vergelijkbare structuren: eerst wordt de stad gefotografeerd en vervolgens met behulp van die foto’s voorzichtig in kaart gebracht. Zo ook in een van mijn recente werken dat te zien was op de Istanbul Biennale 2003. Empirical Construction: Istanbul (2003) is gebaseerd op foto’s van Istanbul, die zijn gemaakt vanuit de Galata Toren in de oude stad. Die foto’s zijn gecombineerd met architectonische citaten uit de stad die ik heb verzameld in een soort toren van Babel. Een andere laag bestaat uit de bouwplannen voor de modernisering van Turkije, die zijn verwerkt in een soort Hagia Sophia-achtige koepel. Het schilderij wordt zo een culturele reactie op Istanbul. Het is mijn eerste schilderij dat uitsluitend op een specifieke stad gebaseerd is.'
Karen Jones:
Ga je hiermee door?
Julie Mehretu:
'Ik heb plannen om me meer op stadions te richten, en het nationalisme dat daar regelmatig in opsteekt. Doel is om een ruimtelijke en sociale ruimte te creëren die daar een goed beeld van geeft. ’
Karen E. Jones
Julie Mehretu exposeert vanaf 11 maart in de Whitney Biennial , van 14 april t/m 27 juni in Matrix, Berkeley, California en van 27 mei t/m 18 juli bij CarArts REDCAT in Los Angeles.
Bestel dit nummer
Bestel het nummer waarin dit artikel is verschenen:
Bestel nu
Neem een abonnement op METROPOLIS M
Word nu lid en krijg het eerste jaar 40% korting op de winkelprijs
Bestel nu
Platform
