Harde politiek in een zoet jasje
Cao Fei

‘Ik ben nu meer bezig met hedendaagse, maatschappelijke fenomenen en de sociale problematiek in China. We moeten daar meer aandacht aan geven, ze proberen te benoemen. China maakt op dit moment een behoorlijk bizarre tijd door. Ik ben steeds meer mijn eigen identiteit als een kunstenaar gaan vergeten en voel steeds sterker dat ik een persoon moet worden met een gevoel van verantwoordelijkheid voor wat er nu allemaal gebeurt. De realiteit dwingt ons een stem te geven aan diegenen die genegeerd worden, in plaats van te zwijgen. Kunst moet niet beperkt zijn tot een middel van zelfrealisatie, in dit land moet je het als een middel gebruiken om iets aan de orde te stellen en risico’s te nemen. Of het een afgerond kunstwerk is of niet, of het van artisticiteit getuigt of niet, is niet langer belangrijk als mijn acties voorbij het kader van de kunst reiken.’

‘Net als cosplayers probeer ik de problematiek rondom de snelle ontwikkeling van de Chinese steden en de expansie onder het globalisme aan de kaak te stellen, zoals de benarde positie van het individu. De cosplayers staan voor de jeugd die de afgelopen twintig jaar is opgegroeid tijdens de snelle ontwikkelingen in China. Ik probeer te kijken naar hun levensinstelling, hoe zij zich verhouden tot hun families en de steden waarin ze wonen. Hoe gaan zij, als van de stad vervreemde spelers, om met het dagelijkse leven?’

‘De installatie Cosplayers is een vervolg op de eerder gemaakte video Cosplayers. Die video is al op veel locaties tentoongesteld. Inmiddels probeer ik per locatie verschillende versies van het werk te produceren. Zo hebben we in Japan een kleedkamer eraan toegevoegd waar het publiek in de gelegenheid werd gesteld zich als cosplayer te verkleden. In De Appel is het een theatrale enscenering geworden waarin aspecten als seks en verlangen zijn uitgewerkt. Met die lokale aanpassingen geef ik aan dat, hoewel cosplay als fenomeen uit Japan afkomstig is, het niet langer beperkt blijft tot de Japanse cultuur, maar een subcultureel fenomeen is geworden dat de jeugd over de hele wereld aanspreekt.’

‘Ik heb nooit geprobeerd om de stijl van de multimediageneratie in China samen te vatten. Ik geloof dat een medium, welke dan ook, alleen maar een bruikbaar hulpmiddel is voor het uiten van expressie en ik ben tegen het gebruik van media “for media’s sake”. Voor sommige Chinese kunstenaars is het gebruik van nieuwe media een modeverschijnsel geworden, een middel ter profilering. Voor mij geldt dat ik het alleen gebruik, als ik het nodig vindt. Het is op de eerste plaats belangrijk om te respecteren wat je met je werk wilt uitdrukken. Daarom heb ik voor Father en Milkman geen bijzondere middelen gebruikt, maar de werkelijkheid vastgelegd op een sobere en integere manier.’

‘Mijn vaders kunst en zijn hele leven zijn op indringende wijze door de ideologie van Chinese Communistische Partij beïnvloed. Zijn geloof, angsten en vaardigheden zijn er door gevormd. Het is voor mij interessant om uit te vinden of ik cynisch of begripvol sta ten opzichte van de voorheen dominante vorm van kunst, die door de staat wordt opgehemeld. De opvattingen van mijn vader vind ik vrij naïef. Zijn generatie lijkt zo krachteloos, ze zijn het slachtoffer van de politiek. Ik ben opgegroeid in de jaren tachtig. De kunst van mijn generatie gaat meer over persoonlijke ervaringen en is ook egocentrischer, ze wordt niet door anderen bepaald. We zijn gevoelloos voor politiek, omdat de politiek buiten ons bereik ligt. De huidige politiek wordt overschaduwd door de nieuwe economie. Het is een politiek vacuüm vermengd met ideologische overdaad. Wij proberen suiker (kunst) te gebruiken om onze kogels (individuele, politieke opvattingen) mee te bekleden. Het verleden van mijn vader bestond eruit om de politiek en de collectiviteit te dienen. De kunst was een communistisch product. Nu is kunst onderdeel geworden van een commercieel en officieel gedrag, waaruit mijn vader en de regering gewin halen. Voor mij is kunst iets dat gebaseerd is op mijn persoonlijke ervaringen, het is een individuele expressie van mijn waarden en daarnaast een uitdrukking van de utopie van democratie.’

‘De relatie tussen mij en mijn vader is enorm verbeterd na het maken van de film. Ik ben mijn vader inderdaad beter gaan begrijpen en houdt meer van hem dan ooit. Hij is nu bijna 73 jaar en heeft zoveel rampen, veranderingen en pijn ondergaan in zijn leven, dat sommige van zijn waarden onveranderlijk zijn geworden. We zijn kunstenaars van twee generaties met compleet verschillende ideologieën, en ik verlang niet dat we elkaar op alle niveaus echt kunnen begrijpen, want dat is bijna onmogelijk. Maar ik kan mijn vader wel begrijpen vanuit zijn achtergrond en de belangrijkste kenmerken van zijn generatie. Het maakt me niet uit dat hij mijn gedachten en motivaties voor mijn kunst niet kan begrijpen, zolang hij mijn werk respecteert en tolereert.’

‘Het wordt een kleine overzichtstentoonstelling van mijn werk van de laatste vijf jaar.
Er zijn een aantal vroege werken, de video Father krijgt een nieuwe gedaante in de vorm van een ruimtelijke installatie en tot slot zal een verslag van mijn meeste recente werk te zien zijn dat ik ontwikkelde voor de Guangzhou Triënnale 2005: een theaterproject getiteld PRD Anti-Heroes. PRD (Pearl River Delta) Anti-Heroes is een multimedia-performance bedoeld voor toneel die bestaat uit een serie met elkaar verbonden scènes. De bedoeling is om de verborgen geschiedenissen van de lokale bevolking met elkaar te verweven, door gebruik te maken van documentaire-achtige interviews, anekdotes en lokale legenden die van internet geplukt zijn, persreportages met groot publieksbereik over wat er gebeurt in de hot spots van de PRD en andere verslagen van het leven uit de eerste hand in dit subtropische, uitgestrekte, stedelijke gebied.1 We hebben geprobeerd om een collage te maken van de werkelijkheid van de huidige geopolitieke omstandigheden en haar eeuwenoude geschiedenis, zodat we de maatschappij kunnen bestuderen zoals die zich nu razend snel ontwikkelt. Doel is een ontwikkeling af te beelden die zich volgens een alternatieve volgorde en ordening beweegt. Deze snelle verstedelijking beïnvloedt veel aspecten van het alledaagse leven in de PRD. We proberen de voortdurende onderhandelingen en compromissen die dit met zich meebrengt in beeld te brengen: het getrek en geduw van aan elkaar tegengestelde belangen over maatschappelijke belangen, de belangen van vastgoedontwikkelaars ten opzichte van werknemers die hun baan kwijt zijn, het perspectief van een inheemse bevolking die wordt geconfronteerd met een stroom van mensen uit andere regio’s in China. De theatervoorstelling geeft een beeld van een unieke plek, waar een lappendeken van belangen een abnormaal snelle, sociale groei in gang heeft gezet. Maar het is niet echt een toneelstuk bedoeld voor theater. Het heeft meer verwantschap met lokale, Kantonese theaterperformances of een aanvullend programma toegevoegd aan een nacht van traditionele festivalprogramma’s. We willen graag op een magische wijze lokale legendes tonen die uit band zijn gesprongen. We proberen een plek te verbeelden die bekend is maar tegelijkertijd ook totaal overladen met betekenis.’

‘Binnen traditionele opera in China speelt de anti-held een alomtegenwoordige rol. Deze antihelden zijn zowel antiek als modern. Sommigen verschijnen in de gedaante van dolende ridders, terwijl anderen meer als maatschappelijke buitenstaander verschijnen, in de rol van zwerver, afgezwaaide soldaat, bedelaar, gokker of straatventer. Het zijn allemaal onbeschreven beroepen die buiten de administratie van de lokale regering vallen. Deze mensen, die zelf geen sociaal systeem hebben om op terug te vallen, die buiten het bereik van de machthebber opereren, spreiden zich momenteel snel uit in alle mazen en krochten van de maatschappij. Ze leven een clandestien leven, dat zowel gescheiden als onlosmakelijk verbonden is met de buitenwereld. En op die manier blazen ze nieuw leven in de persoonlijke relaties en traditionele, sociale klassen; de hardnekkige wijze waarop ze de maatschappij penetreren is een onderdeel van de realiteit die de ongekende vitaliteit van de PRD mee vorm geeft. Het is die werkelijkheid die wij in beeld hebben willen brengen.’