Klaar voor het Stedelijk
Interview met Vasif Kortun

‘We hadden na vijf jaar het gevoel dat we een beetje op dood spoor zaten. We hebben in betrekkelijk korte tijd erg veel gedaan: tientallen tentoonstellingen en lezingen, een aantal conferenties. Daar kwam bij dat Garanti Bank – het bedrijf dat ons financiert - al in 2005 heeft gevraagd of we mogelijkheden zagen voor uitbreiding. Het idee was dat we meer ruimte zouden krijgen en dat Garanti Gallery bij ons in zou trekken. Dat is de enige galerie in Istanbul die exclusief gewijd is aan architectuur en design. Het moest een fusie worden. Mijn collega Pelin Dervis van Garanti Gallery en ik hebben in een periode van twee jaar veel met elkaar nagedacht en gepraat. We kwamen tot de slotsom dat we een nieuw instituut willen opzetten waar interdisciplinair wordt gewerkt.'

‘De interessante museale organisaties uit de twintigste eeuw werden niet beperkt door vragen over media. Denk aan het vroege Stedelijk Museum onder Sandberg, het Centre Georges Pompidou in de jaren zeventig en tachtig met filosofen die tentoonstellingen maakten, zoals bijvoorbeeld Jean-François Lyotard met Les Immateriaux in 1984. We willen weer een beetje die kant op. Er wordt vandaag de dag nog veel te veel in hokjes gedacht: musea worden historisch opgedeeld of naar media, dan krijg je afdelingen die met elkaar gaan vechten om een werk, is het kunst of is het fotografie, je krijgt gekibbel tussen afdelingen… In de nieuwe opzet gaan we die fout niet maken.’

‘We willen geen afzonderlijke afdelingen voor design, architectuur of hedendaagse kunst, maar zien een meer holistische aanpak voor ons. We willen steeds met elkaar aan dezelfde tafel zitten, daar vindt de discussie plaats. En we schakelen meer deskundigheid van buitenaf in. Verder zullen we gaan publiceren. Garanti Gallery heeft dat altijd al gedaan, maar Platform eigenlijk weinig. Nieuw is ook dat we meer research moeten doen.’

‘Met Platform gebruikten we 20% van het pand, zo’n 1000 vierkante meter. In de nieuwe opzet hebben we het hele gebouw tot onze beschikking, tegen de 5000 vierkante meter. De expositieruimte is rond de 1400 vierkante meter, een oppervlakte vergelijkbaar met die van een klein museum.’

‘We hebben een vertraging van acht maanden. We wilden aanvankelijk het gebouw strippen en dan van binnen opnieuw opbouwen en de buitenkant intact laten. Toen bleek dat het een historisch gebouw is met allerlei authentieke details, schilderijen op het plafond, dat soort zaken. Daar wilden we zorgvuldig mee omgaan. Nu zijn we niet alleen aan het renoveren, maar ook aan het restaureren, dat kost extra tijd. In de oorspronkelijke plannen wilden we in juli van dit jaar het pand betrekken en in september officieel openen. Het wordt nu maart 2010.’

‘Dat heeft met de ontwikkelingen in Turkije te maken. In 1980, na de staatsgreep, konden kunstenaars zich niet meer tot de staat wenden voor financiële steun en ze keerden zich tot de grote bedrijven en de rijke families die eigenaar zijn van die bedrijven. Dat heeft geleid tot een situatie waarbij de private sector enorm investeert in cultuur, niet alleen in kunst, maar bijvoorbeeld ook in muziek. Het is nog niet zo’n oude traditie. Ik denk dat het iets is dat je geacht wordt te doen als je een bepaalde welstand hebt bereikt. In ieder geval zie je in de jaren tachtig dat alle grote Turkse banken galeries openen, in de jaren negentig beginnen banken en andere bedrijven met culturele centra en de laatste stap is de steun aan musea. Het moet steeds groter.’

‘O, absoluut, daarom zien we hier steeds uitbundiger vormen van ondersteuning van kunst en cultuur. Het is een vorm van opscheppen, van je veren opzetten. Het hoort bij Turkije, je zult het in Nederland niet snel tegenkomen. Het is een demonstratief tonen van macht en goedheid. Het is alleen jammer dat de rijke families niet wat meer samenwerken. We hebben niet een mooi museum voor de hele stad, maar allerlei kleinere initiatieven, die slecht worden gerund, met slechte architectuur en uit het buitenland geïmporteerde programma’s. De verwevenheid van kunst en bedrijfsleven leidt bovendien tot zelfcensuur. We voeren in het oosten van Turkije oorlog met de PKK. Banken en bedrijven hebben economische banden met de regering, dat betekent dat ze hun mond moeten houden en dus houdt het culturele veld ook z’n mond, you don’t bite the hand that feeds you.’

‘Ik ben heel erg teleurgesteld, maar ja, het kan erger. In de huidige omstandigheden is dit de beste regering die we kunnen hebben. Erdogan is een goede president, maar zijn macht is zeer beperkt. Dit is helaas een land waar je je niet veilig kunt voelen. Omdat je weet dat het recht niet wordt toegepast in de rechtbanken. Omdat je weet dat de politie er niet is om je te beschermen.’

'Ik wil nog steeds graag aan de slag in het Stedelijk Museum.’

‘Ik vind dat je niet alleen goede omstandigheden moet creëren voor het museum, maar ook voor de gemeenschap. Het museum is bij uitstek de plek waar mensen uit verschillende groepen van de bevolking elkaar kunnen ontmoeten en in gesprek kunnen komen. Daar zijn goede voorbeelden van, zoals het Walker Art Center in Minneapolis (VS) dat doelgericht werkt aan het opbouwen van een vertrouwensrelatie met het publiek. Daar zijn ze heel slim in. Ze laten bijvoorbeeld hun beveiligingspersoneel tegen het publiek in lopen, waardoor bezoekers niet meer het gevoel krijgen dat ze worden gevolgd. Ook de kleding van de suppoosten is veranderd. Het heeft nu minder het karakter van een uniform. In het Stedelijk zou je goed moeten letten op hoe je taal gebruikt. Turken hebben moeite met het lezen van bordjes op de muur, dat weten wij uit ervaring. Ik kan me voorstellen dat het met Marokkanen een beetje hetzelfde is. Je moet dus goed nadenken over de manier waarop je informatie en educatie verzorgt, zeker als je groepen wil bereiken die nog niet veel ervaring hebben met een museum. Ik denk dat het er uiteindelijk om gaat dat een tiende-generatie Schiedammer net zoveel plezier beleeft aan laten we zeggen een Mondriaan als een tweedegeneratie Turk. Als je een programmering en een manier van werken ontwikkelt die daarvoor de omstandigheden creëren, dan heb je gewonnen.’