Jonge Franse kunstenaar maakt afgeleide reconstructies van minimal art.
Hoewel hij in verschillende media werkt, van fotografie en film tot installatie, omschrijft Jean-Baptiste Maitre (1978) zichzelf als fotograaf. Maitre studeerde fotografie in Parijs en werkte enige tijd als (fotografisch) ontwerper bij een reclamebureau. De afgelopen jaren verbleef hij achtereenvolgens aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht en de Rijksakademie in Amsterdam.
Untitled Photographs of Sculptures (2008) is een vijfdelige fotoserie van minimalistische houtsculpturen in de vorm van planken, elk geplaatst in een typisch museale setting (houten vloer, witte muur). Op de vijf werken is overduidelijk een rasterprint met houtmotief aangebracht. Maitre speelt hier met de illusie van het materiaal. Wie deze serie bekijkt, zou denken dat het foto’s zijn uit een tentoonstellingscatalogus, maar Maitre ontwierp zowel de sculpturen als de museumruimte digitaal. Later vormden de foto’s het uitgangspunt voor de sculpturen onder de titel Plywood as Media (2008), die verwarrend genoeg dus een kopie zijn van het digitale origineel.
Een ander voorbeeld van Maitres formalistische aanpak, waarin hij speelt met de illusionaire eigenschappen van het materiaal, is Not Necessarily Words (2010), een installatie waarbij de tekst met gele neonlichtletters op de muur lijkt te zijn aangebracht. Het zijn echter geen tl-buizen, maar replica’s van keramiek die lijken te schijnen, maar dat niet werkelijk doen.
Dit vraagstuk van originaliteit beperkt zich bij Maitre niet alleen tot zijn materiaalgebruik. Ook eigent hij zich expliciet de herkenbare, minimalistische vormentaal van Dan Flavin, Frank Stella en Bruce Nauman toe. Zo bestaat de installatie Dan Around (2009) uit een Flavin-achig arrangement van tl-buizen, maar dan, wederom, gemaakt van keramiek. De zesdelige serie Shaped Cinema (Contact Prints) (2010) is en directe appropriation van het werk van Stella. Maitre kopieerde via een ingewikkeld drukproces de schilderijen van Stella en de catalogusteksten erover van toenmalig MoMA-conservator William Rubin op een reeks filmrollen. De filmrollen doen denken aan een montagekamer of een doka, maar hebben niets meer met cinema te maken. Shaped Cinema (Contact Prints) is een uitgeklede versie van het medium: film zonder camera, zonder montage en zonder projectie, maar enkel als drager. Het is fotografie vermomd als film.
De filmvariant van dit werk, getiteld Shaped Cinema (Motion Film) (2010), gaat een stap verder. Maitre monteerde de filmrollen van Shaped Cinema (Contact Prints) tot een dertien minuten durende projectie. Stella’s Shaped Paintings, waarin schilderkunst een driedimensionale, sculpturale vorm kreeg, wordt naar bewegend beeld vertaald en krijgt hierdoor een extra dimensie: tijd. Het is hier dat Maitre er echt in slaagt om zijn verwijzingen naar kunstenaars uit de jaren zestig en zeventig te vertalen in een nieuw experiment. Maitre borduurt voort op hun methodologie, zonder enige restrictie. Waar Stella met zijn gevormde doeken de rigide geometrische vorm van zijn schilderingen benadrukt, worden in Shaped Cinema die vormen juist gedeconstrueerd. Hoewel Maitres aanpak door de fragmentarische projectie enorm lijkt te verschillen van die van Stella, is zijn uitgangspunt hetzelfde: puur gericht op de vorm. Shaped Cinema (Motion Film) toont dan ook overeenkomsten met het werk van structuralistische cinematijdgenoten van Stella zoals Stan Brakhage, afgezien van het feit dat het ook steeds verwijst naar het oorspronkelijke werk.
Kunnen dergelijke experimenten eindeloos worden doorgevoerd zonder hun betekenis te verliezen? Maitre verwijst zelf naar ‘entropie’, een term uit de thermodynamica die staat voor de mate van wanorde in een gesloten systeem, en specifiek de interpretatie van deze term door Robert Smithson. Smithson stelde dat het afgebrokene ruimte biedt voor iets nieuws; het is een voortdurende transformatie naar een nieuwe vorm. Niet voor niets neemt Maitre een reproductie van Stella uit een catalogus en een vage herinnering aan het werk van Flavin als uitgangspunten voor zijn installaties, en niet de originele kunstwerken. Het zijn deze subtiele, continue verschuivingen in vorm en betekenis die zijn werk het beste typeren. Het is een spel met originelen die eigenlijk al niet meer bestaan.
Tessa Verheul is kunst- en filmhistoricus, Amsterdam
- LightBox (filmprogramma) Centre Pompidou, Parijs (FR) 1 t/m 30 april
- Salon de Montrouge 2011 La Fabrique, Montrouge (FR) 5mei t/m 1 juni
www.jbmaitre.com
OPENING
