De M van Mohikaan

De schade die de subsidiestop voor kunsttijdschriften aan de kunstkritiek toebrengt wordt zichtbaar.

Mr Motley is vanaf heden alleen nog maar een site. Het laatste nummer gewijd aan SEX ligt nu in de winkel. Items is tot nader order gestopt, en bezig de organisatie te ontmantelen. Het kantoor wordt ontruimd, het archief opgeheven. Of er een vervolg in andere vorm komt, is zeer ongewis. OPEN is al ontmanteld en werkt aan een toekomst in afgeslankte digitale vorm, in samenwerking met STROOM. Geen van de bij die bladen (of moet ik zeggen websites) werkende redacteuren mag nog hopen op een inkomen. De subsidiestop voor kunst- en cultuurtijdschriften is zonder genade.

Vooralsnog is er weinig compassie met het gekerm der kunsttijdschriftredacties. Het ministerie en de fondsen hebben andere zaken aan hun hoofd. Er is zelfs een stevige anti-discourswind opgestoken in Nederland. Alsof iedereen in een klap volkomen reflectie-moe is. Van de kunstcritici wordt verwacht dat ze de aandacht verleggen naar het bewegende beeld, naar het maken van leuke filmpjes op internet.

Waarmee de vermeende ontlezing onder pubers een complete sector in de greep neemt. Alsof er geen lezende twintigplussers meer zijn.

Ik hoorde dat Art Tube zich mag verheugen over 150.000 euro subsidie van het Mondriaan Fonds om de komende tijd heel veel nieuwe reclamefilmpjes voor de musea te produceren. Ik hoop dat Art Tube er een succes van maakt. Maar als je het gemak ziet waarmee tegelijkertijd tientallen jaren van intellectuele reflectie op kunst een halt wordt toegeroepen, vraag je je wel af waar de Nederlandse kunstsector mee bezig is.

Terwijl de onafhankelijke kunstkritiek op het punt staat te verdwijnen, zie je een opbloei onder de door de sector zelf gemaakte ‘kritiek’. De geschreven stem in de Nederlandse kunstkritiek is in toenemende mate een promotionele stem. Onlangs schreef ik er al over in Tubelight.

Ook Art Tube is een institutioneel orgaan, eigendom van de musea, niet van onafhankelijke producenten. Waar blijft de blik van buiten? Beseft dan niemand dat een sector baat heeft bij een onafhankelijke kritische stem van buitenaf? En dat als die er niet is, die georganiseerd moet worden, wil de sector gezond blijven?

Ik weet in tijden van Facebook is de duim altijd omhooggericht. Het publiek wordt ‘opgevoed’ volgens de regels van de constructieve kritiek, in positieve termen, de aandacht vestigend op wat goed is. De gedachte dat het wel eens helemaal niet goed is, wordt hoe langer hoe minder getolereerd.

Weldra zijn een paar minimale recensies in de NRC en De Volkskrant de enige plekken waar je nog onafhankelijke commentaren kunt verwachten. En op internet, hoopt het ministerie en de subsidiegever, terwijl niemand weet hoe je daar geld verdient om een professionele organisatie mee overeind te houden. Dit veel bejubelde medium van de toekomst biedt waar het de kunstkritiek in Nederland betreft vooralsnog werk aan een leger vrijwilligers.

Okay, wij zijn er nog: Metropolis M. Als de laatste der Mohikanen ook in druk – afgezien van de gewaardeerde medestrijders onder de breder georiënteerde commerciële bladen als Museumtijdschrift en Kunstbeeld. Met de moed der wanhoop vechten wij door. Daarbij tot nog toe gesteund door, gelukkig nog, duizenden lezers en tientallen kunstinstellingen die bereid zijn om een deel van hun spaarzame centen te investeren in specialistische kunstkritiek en langere beschouwingen.

Maar het gaat me hier niet om Metropolis M. Het gaat mij om het bredere beeld, het feit dat de kunst- en ontwerpwereld bezig is de specialistische kunstkritiek in stilte te laten verdwijnen, zonder dat hij zich dat werkelijk lijkt te beseffen.

Ik spreek hier over een kritische cultuur die er spoedig, met een jaar of twee wel eens niet meer zou kunnen zijn in Nederland. En er is niemand die zich er verantwoordelijk voor voelt, niemand die opstaat, niemand die zegt dat we iets moeten doen voordat er straks alleen nog maar blogjes van 300 woorden geschreven worden over de Nederlandse kunst. Of tweets van 140 tekens.

foto: Mircea Nicolae

Reacties

Als ik wat kan doen laat het weten. Ja, Mister Motley ligt op de stapel Wite Raven.
11. February 2013
3 jaar geleden
door Dettingmeijer
Mooi artikel. Het artikel in MetropolisM was voor mij een hele mooie verwoording van het belang van kunstkritiek. Het geeft mij woorden om over nieuwe, actuele kunst van gedachte te kunnen wisselen. Dat abonnement heb ik dus genomen.
11. February 2013
3 jaar geleden
door Iris
'Een pleidooi voor het behoud van de kritiek is daarom net zo hard nodig als een kritiek op het tekort aan kunstpleidooi'
Lees @"niemand die opstaat" verder in: 'Metaforen van verwarring', juryrapport Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2012, Amsterdam 2012
http://www.paleisamsterdam.nl/het-paleis/publicaties/koninklijke-prijs
11. February 2013
3 jaar geleden
door Wilma Sütö
Zeldzaam goed geschreven stuk. Maar het had korter gekund. 140 tekens was toch wel genoeg geweest om te zeggen dat onafhankelijke kunstkritiek moet blijven bestaan?

De vragen die in dit uitgebreide stuk niet aan de orde komen zijn:
Wat is de meerwaarde van professionele kunstkritiek boven amateuristische?
En welke keten in het kunstproces vervalt er nu sinds een aantal professioneel gerunde organen is verdwenen (wat is de rol van professionele kunstkritiek en moeten we daar blij mee zijn)?
En welke alternatieven zijn er te bedenken om de leemte (als die er is) op te vullen? Op het internet zijn genoeg vrijwillige kunstcritici te vinden die hun mening willen geven. Sommigen kunnen dat op een heel puntige manier. Het is maar een idee...
12. February 2013
3 jaar geleden
door Martin de Bruin
Erg zwartgallig. En naast de plank. De bladen met hun dure productiemodel gaan dezelfde weg als de kranten en publiekstijdschriften, dat is een natuurlijke ontwikkeling. Dat daarmee de inhoud verdwijnt is onzin. Daar ben je zelf bij. Wij weten al een jaar of vijf dat deze ontwikkeling in gang is gezet, en hebben er tijdig naar gehandeld. Doe hetzelfde. Er is een verdienmodel, ook al haat je dat woord, en onafhankelijke kritische reflectie blijft wel degelijk mogelijk. Het vindt alleen op andere plekken plaats, en de geldstromen lopen anders dan toen.
Ik voorzie een grote toekomst voor het inhoudelijke discours over kunst. Zoals het er nu naar uitziet al dat echter veel meer in de openbaarheid plaatsvinden dan in de pagina's van een duur en redelijk exclusief tijdschrift.
12. February 2013
3 jaar geleden
door Wijbrand Schaap
In Amerika hebben ze een term: gobbledykook. Dat staat voor doorgeslagen jargon. Voor gelul in de ruimte zeg maar. Ben het volledig eens met Wijbrand Schaap en met Martin de Bruin. Het is een misverstand dat diepgang en onafhankelijke kunstkritiek gebaat zijn bij veel wollige woorden en luxe uitziende pagina's. Een korte heldere uiteenzetting op een slimme website heeft veel meer effect en impact. Het lijkt alsof de hele kunstsector niets moet hebben van publiek debat. Kunst is voorbehouden aan een enkeling - ooit verward met avant garde. Wat zal het pijnlijk zijn om te moeten constateren dat die inner circle niet langer bereid is om te betalen voor deze 'exclusiviteit'. Het wordt hoog tijd dat de sector eens wakker wordt en weer echt vooruitstrevend gaat denken.
12. February 2013
3 jaar geleden
door andre bisschop
De subsidiestop is niet gebaseerd op de inhoudelijke kwaliteit van tijdschrift of tekst en heeft dus niets te maken met eventuele 'gobbledykook', 'gelul in de ruimte' of 'wollige woorden'. Daarnaast bestaat de MetropolisM en andere tijdschriften die geen subsidie meer krijgen niet uit 'luxe uitziende pagina's'. Ook een 'duur productiemodel', zoals aangehaald door Wijbrand Schaap, is bij bladen als MetropolisM, Mister Motley en OPEN niet aan de orde. Er werkt doorgaans een zeer kleine redactie die met beperkte middelen een blad maken. Het is jammer dat de ongenadigde subsidiestop in dit betoog gekoppeld wordt aan eventuele reflectiemoeheid bij het Nederlandse lezerspubliek. Deze zaken bestaan naast elkaar, niet door elkaar. Het zou interessanter zijn hier twee teksten aan te wijden, om misplaatst commentaar als 'het wordt hoog tijd dat de sector eens wakker wordt en weer echt vooruitstrevend gaat denken' te vermijden.
13. February 2013
2 jaar geleden
door Noor Mertens
Hi Noor, zoals duidelijk moge zijn, gaat het dure productiemodel niet over de mensen die schrijven, maar over alle bijkomende kosten: opmaak, drukwerk, packaging en verspreiding. Die kosten heb je niet meer wanneer je volledig online gaat. Dan kun je je uitsluitend met de inhoud bezig houden. Ik verzet me dus heftig tegen het ook hier hardnekkig beleden geloof dat een echt inhoudelijk discours alleen mogelijk is bij een papieren blad, met een bedrijfsmodel dat niet op tegenwind is toegerust. Het cultureel persbureau is het springlevende voorbeeld van het feit dat er wel degelijk leven is na het papier. Er zijn alleen wel heel veel dingen totaal anders geworden. En van sommige van die dingen zal iemand die in het kunstdebat graag alles bij het oude laat best wel eens schrikken.
14. February 2013
2 jaar geleden
door Wijbrand Schaap
Zijn er werkelijk mensen die Open of de langere teksten uit MM liever vanaf een beeldscherm willen lezen? Dat kan wat mij betreft wel met de kortere recensies of nieuwsberichten, maar ik vind dat niet werken bij lange teksten van het niveau van MM of Open.
19. February 2013
2 jaar geleden
door Véronique Hoedemakers