metropolis m

Samir neemt stelling ten opzichte van de klassieke kunst met haar onconventionele methode en onderwerp. Wanneer ik haar vraag naar wat haar visueel het meest inspireert, antwoordt ze simpelweg: haar eigen werk, (en dan specifiek, de verf). Een cruciaal onderdeel van haar praktijk is hoe ze de vrije beweging van de verf prioriteit geeft. Neem bijvoorbeeld All mono (2021), een voorstelling van personen in een huiselijke scène, voortkomend uit een onafgebroken, luchtige golf zwart-wit verf. Het toevallig vloeien van de verf gaat gepaard met kleine details die net genoeg opmaken als figuren en gezichten. Door deze compositie lijkt het of je als kijker de figuren bijna zelf bedenkt; het tafereel wordt een abstractie. Samir benadrukt in ons gesprek hoe de subjectieve beleving vorm hoort te krijgen. Ze heeft een enorm digitaal archief met referentiebeelden, maar als ze daadwerkelijk aan het werk is, hebben de verf en haar geheugen de leiding.

Een beeld waarin de toevalligheid van de verf en fijne figuratie zo innig gepaard gaan, behelst een voortdurend proces van puzzelen en herzien. Laag na laag ontstaat er een wisselwerking tussen het vloeien van de verf, waarmee Samir de controle uit handen geeft, samen met haar eigen manipulaties. De acrylverf die Samir gebruikt droogt erg traag dankzij een medium, waardoor ze de tijd heeft om te puzzelen en de kleuren als gemarmerd bij elkaar aan de oppervlakte komen te liggen. Ze vertelt hoe ze sinds haar residentie bij de Rijksakademie voor Beeldende Kunsten tussen 2020 en 2022 steeds groter is gaan schilderen en wijst naar een enorme kwast die achter haar ligt in haar studio. Het is een op maat gemaakte, fijne borstel van wel een meter breed.‘Ik wil in de verf stappen en er door omgeven worden,’ vertelt ze.

Met haar onderwerpen reageert ze op significante gebeurtenissen in de wereld, zoals de Revolutie in Caïro, of de genocide in Palestina. Af en toe reflecteert ze direct op de norm van de canon. Hoe Samir seksualiteit afbeeldt, is hier een goed voorbeeld van. ‘Ik denk dat seksualiteit niet echt een ding is dat genoeg besproken wordt. Over het algemeen zijn we geobsedeerd met het geheim houden ervan. Specifiek in schilderijen is het zo dat de norm bevestigd wordt door de mannelijke schilder, en slechts beïnvloed wordt door de vrouw als onderwerp.’ In haar werk maakt ze ruimte voor seksualiteit en kan het bestaan binnen de veiligheid van bijvoorbeeld een slaapkamer. Ook schildert ze soms naakt in aanwezigheid van kinderen, zoals in Daring Hearts (2017). Het werk toont een aantal vrouwen met twee kinderen op een boot in een kolkende stroom verf. Een vrouw en de kinderen zijn naakt, ze lijken te spelen: de volwassen vrouw balanceert haast op de schouders van een kind. De openlijke speelsheid waarmee de figuren samen naakt zijn, zet het vrouwelijke naakt in een door haar gekozen licht.

De tentoonstelling A Startling Rush in het Dordrechts museum toont nieuw werk en verschillende momentopnames uit haar oeuvre. Al voor je de tentoonstelling binnenkomt is daar de eerste blikvanger: Running in a Skewed Daydream, een werk dat Samir maakte in 2020. Het is een indrukwekkend beeld: een bont gezelschap kinderen met vrolijk gekleurde kleding rent op je af vanuit verschillende lagen verf. Sommige kinderen houden hun hand opgetogen in de lucht, alsof ze een vlieger met zich meetrekken of van enthousiasme niet weten waar ze hun handen moeten laten. De museumtekst benadrukt deze indruk: ‘een groep kinderen vliegt op ons af: de vrijheid tegemoet!’ Er gebeurt zoveel dat ik een aantal minuten nodig heb om de hele voorstelling te zien. Ik zoek de euforie op de gezichten van de figuren die tussen de lagen verf uitkomen, maar zie er eigenlijk weinig van terug. Angst en shock lijken me passender. Rennen ze ergens voor weg? Samir bespreekt haar eigen ervaring: ‘dankzij dit schilderij leerde ik over een belangrijk motief in mijn eigen werk: de mogelijkheid van meerdere interpretaties. Ik heb zo veel gemengde emoties; er is zo ontzettend veel geweld in de wereld. Er waren momenten dat ik aan het werk was met een niet al te beste gemoedstoestand. Ik realiseerde me dat mensen vragen om eens op te vrolijken bijna voelt als geweld. Ik denk dat het belangrijk is deze sensatie aan gevoelens vorm te geven.’

Kinderen zijn door het gehele oeuvre van Samir aanwezig. Naast de energieke Running in a Skewed Daydream zijn er veel werken waarin we kinderen muziek zien spelen, zoals in het nieuwe werk A Jumbled School Assembly (2026). In de verf is een groepje kinderen te zien die druk in de weer zijn met instrumenten. De muziek die ze voortbrengen lijkt in de verf verspreid te worden over het doek. Het ensemble heeft iets weg van een genrestuk; de manier waarop elk individueel kind met iets bezig is en tegelijkertijd deel uitmaakt van een dynamisch geheel. Ze legt me uit hoe gefascineerd ze is door kinderen die muziek spelen. Het chaotische lawaai en de onbevangenheid waarmee een kind echt een instrument kan spelen, dat heeft iets magisch voor haar.

Samir houdt van de directheid die muziek heeft in onze beleving. Die directheid wil ze gebruiken, om te onderzoeken of ze met haar schilderkunst die ervaring van muziek kan evenaren. Denk bijvoorbeeld aan het effect dat muziek heeft in films. De vibrerende verf geeft deze betekenis extra aanzet. Ook het cinematografische komt terug in Samirs werk. Bijvoorbeeld door panorama’s te schilderen, zoals Talks over Brunch (2023-26) ook te zien in A Startling Rush, die de kijker als het ware van links naar rechts een verhaal tonen, of juist door verschillende scènes in lagen op te bouwen zoals in A Jumbled School Assembly.

We bespreken hoe Samir haar narratief opbouwt. Het panorama heeft een duidelijk begin en eind, maar veel van haar werk bestaat uit vele lagen die niet zozeer een chronologisch verhaal vertellen en juist verschillende momenten tonen. Ze vond hiervoor inspiratie in Arabische poëzie, specifiek de bundel Quartet of Joy van de Egyptische poëet Muhammad Afifi Matar (voor het eerst volledig uitgegeven in 1990). In deze gedichten is er geen chronologisch narratief met een volgbaar begin-midden-eind. De dichter zet een sfeer neer, en maakt de vervorming van tijd onderdeel van het werk. Samir doet hetzelfde: ze creëert een verhaal maar beschouwt chronologie niet als een vereiste. We zien een tafereel waarin we als kijker zelf betekenis kunnen vinden. Hoe het tafereel tot stand kwam of wat er daarna gebeurt, is niet belangrijk. Samir gebruikt de directheid van muziek als associatie om dit mee te versterken. Alles leeft op en in het moment.

Ook in de manier waarop Samir betekenis in haar werk legt, refereert Samir naar muziek:  ‘Als een perfect en symmetrisch beeld muziek zou worden, zou er niets aan zijn.’ Ondanks  de energie, kleur en levenslust in haar werk, is enkel positiviteit niet genoeg, en zelfs niet wenselijk. ’Ik wil een statement maken tegen de menselijke neiging om volledig geassimileerd te zijn. Het is gevaarlijk om niets, inclusief jezelf, kritisch te benaderen. Dat is al te zien aan de manier waarop we ons profileren op sociale media en hoe mensen zich aanpassen aan informatie en snel verhalen geloven. Ik wil het contrast omarmen en ook de weerzin in mijn werk leggen.’