Darlings en demonen – Jeroen Kooijmans over Love-22-Love
Volgens Jeroen Kooijmans is het een liefdesverklaring aan zijn grote liefde Elspeth, die daar zelf toch anders over denkt. Love-22- Love is een film die diep wil graven en ver wil reiken. Episch, alleen al vanwege de 33 jaar die hij bestrijkt, maar ook vanwege de 3000 uur aan videomateriaal waaruit hij is samengesteld. De documentaire laat zien hoe, zoals de aanhef luidt, ‘liefde, kunst en de donkere uithoeken van de psyche samenkomen, met ruimte voor twijfel, worsteling en uiteindelijk inzicht’. Sanneke Huisman spreekt met de kunstenaar over zijn intense en heel persoonlijke magnum opus, dat vanaf vandaag in de bioscoop draait.
Nadat Jeroen Kooijmans bijna vier jaar in het geheim aan zijn project heeft gewerkt, vertelt hij in 2019 aan zijn grote liefde Elspeth Diederix dat hij een film aan het maken is, met haar in de hoofdrol. Vervolgens duurt het nog zes jaar voordat de film er is.’Het is een liefdesbrief aan Elspeth, maar volgens haar is het meer een liefdesbrief aan mezelf geworden.’ Love-22-Love is een eerbetoon aan de liefde, maar ook aan de kunsten en het ouderschap. Bovenal is het een dappere confrontatie met zijn eigen angsten en demonen.
In eerste instantie begon Jeroen aan de film nadat hij in een depressie raakte na de afronding van zijn project The Fish Pond Song (2015), een drieluik over een fantasie oorlog, concreet verbeeldt met een hel en een paradijs. Tijdens de opbouw van de omvangrijke audiovisuele installatie in Stedelijk Museum Den Bosch viel hij van een bouwwerk van vijf meter hoog. Hij maakte het kunstwerk in een rolstoel af, en dat had impact. ‘Ik was fysiek niet meer in staat grote installaties te maken, en verhuisde van een fabriekshal naar een kleine studio. Hierdoor moest ik veel van mijn werk en archief uitzoeken en opruimen – waaronder dozen met bandjes met materiaal dat ik vanaf de vroege jaren negentig had gefilmd. Ik stuitte op de beelden van een knappe jonge Elspeth, destijds mijn klasgenoot op de Rietveld Academie. Ik besloot meer materiaal van haar te gaan zoeken, omdat haar liefde me licht gaf in het donkere gat waarin ik was beland.’
Hij werkte van het donker naar het licht, en ontdekte dat veel van zijn werken zich op deze scheidslijn begeven. Zoals in zijn zeer vroege video Werk uit 1994 waarin drie zand scheppende mensen elkaar eindeloos bezighouden in een molen van arbeid, als een moderne Sisyphos. Het beeld is ingenieus en hypnotiserend, maar ook beklemmend. De film New York is Eating Me & The Cactus Dance (2005) danst eveneens op het randje van de afgrond, tussen onbezorgdheid en gekte, spel en ernst.
In New York werden zijn demonen ontketend. Hij was er in 2001 voor een residentie bij MoMA PS1 en was daar getuige van de aanslag op de Twin Towers – die terugkerend onderwerp waren in het werk dat hij daar maakte. Zoals de Floating Gardens, een idee om land in de lucht te maken, balancerend op de wolkenkrabbers. Enkele maanden na de torens stortte de kunstenaar in: hij kreeg een psychose. In de film markeert dit moment een omslagpunt.
Love-22-Love is een eerbetoon aan de liefde, maar ook aan de kunsten en het ouderschap. En een dappere confrontatie met zijn eigen angsten en demonen
Love-22-Love verhaalt via geschreven brieven en veel archiefmateriaal over Jeroen, zijn werk, en zijn leven met kunstenaar Elspeth Diederix vanaf 1992 en, later, hun drie kinderen. Dit resulteert in een groot visueel gedicht vanaf de eerste smorende verliefdheid (een dansende Elspeth aan de rivier is een beeld dat blijft hangen) en relatieperikelen, de depressies en demonen van Jeroen, de bloeiende carrières van de twee, de geboorte en het leven met de dochters, en de trouwerij (tot ergernis van Elspeth en kinderen stiekem twee keer uitgevoerd en gefilmd omdat Jeroen nog in het geheim aan de film werkte).
Elspeth keert terug als rots in de branding en schitterend visueel ankerpunt. De beelden waarin ze ernstig en in stilte aan het werk in beeld komt, hebben een nouvelle vague-achtige kwaliteit. Jeroen vertelt hierover: ‘Na de première bij IDFA kwam iedereen naar Elspeth toe om te vertellen hoe lief en mooi ze is. De hele zaal was verliefd op haar geworden. Het was wel degelijk een liefdesbrief aan haar.’
Er is hoe dan ook een hoofdrol weggelegd voor de brief. De briefcorrespondentie die Kooijmans met zichzelf voert, fungeert als openhartig en confronterend narratief van de film. De worsteling met een leven met depressie in combinatie met een bloeiende carrière en een prachtig gezin is constant op de achtergrond aanwezig – en komt zo nu aan de oppervlakte.
Tijdens beelden van een vrolijk gezin aan tafel is de stem van Jeroen te horen: ‘Ik denk de hele dag aan doodgaan, het zijn de normaalste gedachtes van de wereld. Als ik het iemand zou vertellen, gaan meteen de alarmbellen af. Maar ik ga het aan niemand vertellen. Deze strijd ga ik zelf voeren.’
Uiteindelijk heeft hij het toch verteld, via deze openhartige, indringende maar bovenal liefdevolle film. Love-22-Love laat zien dat de liefde, voor Elspeth, zijn dochters en de kunsten, hem steeds weer de kracht geeft verder te gaan.
Love-22-Love is vanaf 10 september te zien in diverse bioscopen in Nederland. Voor het gehele programma zie: https://jeroenkooijmans.com/portfolio/cinema-release/
Jeroen Kooijmans voert ook nagesprekken, o.a. in het Fries Museum op 19 september en
bij het essayfilmfestival LEFF in Leiden op 21 september.
Bij de film is ook het boek LV-22-LV verschenen met daarin een schatkamer aan beeldmateriaal, teksten, brieven, tekeningen en veel darlings. Het is een rijke vertaling geworden van deze bijzondere film. Grafisch ontwerp is van Marius Schwarz, uitgegeven door Roma Publishers & Bytheway Books. Zie voor meer info: www.bytheway.nl
Sanneke Huisman
is schrijver en curator
