metropolis m

2. Jack Jaeger, his art, his collection bij StokkerJaeger in Amsterdam

Bij Lily van der Stokker, die niet alleen kunstenaar is maar tegenwoordig, net als vroeger in New York, in Amsterdam een kunstruimte runt, is de tentoonstelling Jack Jaeger, his art, his collection te zien. Er is een groot aantal kunstwerken van hem en kunstenaars als Wolfgang Tillmans, Rachel Harrison en Carsten Höller bijeengebracht die tezamen een beeld geven van zijn persoon en zijn unieke leven. Jaeger (1937-2013) is de ex-partner van Lily, een Nederlands-Amerikaanse kunstenaar, curator, editor, cameraman, verzamelaar. Hij begon pas met het maken van kunst toen hij tegen de vijftig liep: veelal kleurrijke sculpturen opgebouwd uit foto’s en huis-tuin-en-keuken materialen. Ze hebben een grappige, licht-dadaïstische stijl. Jaeger was een groot kenner van de New Yorkse Underground, en bouwde een eigenzinnige collectie op van kunst, drukwerk en muziek. Deze herfst verschijnt ook een monografie.

3. Back to the Future – De Make-Over van het Groninger Museum

Nog meer Groningen. Het Groninger Museum slaat onder leiding van artistiek directeur Roos Gortzak een nieuwe richting in en maakt schoon schip. Het museum laat bij het spoelwater klotsen tot hoog in het trappenhuis, waar al met het nodige gemopper van de oud-directeur een duur, kitscherig en het Groninger Museum onwaardig (mijn mening) glaswerk verwijderd werd. Onder de titel Back to the future wordt het hele museum heringericht en laat het weten dat het de ambitie heeft om de immer tegendraadse en op de toekomst gerichte geest van Frans Haks te doen herleven. Speelsheid en samenwerking is het motto van een koers waarin internationale hedendaagse kunst centraal staat. Er gaan meerdere tentoonstellingen open, met tal van ingrepen van kunstenaars. Meer info hier.

4. Leef Surrealisme in Wereldmuseum Rotterdam

De tentoonstelling Leef Surrealisme laat zien hoe kunstenaars reageren op oorlog, kolonialisme, onderdrukking en maatschappelijke verandering met beelden waarin droom, mythe, spiritualiteit en het onbewuste nieuwe werkelijkheden openen. Daarbij kijkt Wereldmuseum voorbij het Surrealisme als een Europese avant-gardebeweging die in het Parijs van de jaren twintig werd benoemd en afgebakend, naar de surrealistische houding. Een manier van kijken en maken die ook buiten deze beweging en buiten Europa bestond, en die kunstenaars in verschillende tijden en contexten op uiteenlopende manieren hebben beoefend. ‘Overal ter wereld, en in verschillende tijden, hebben kunstenaars dezelfde fundamentele vraag gesteld: is dit werkelijk alles?’zegt curator Wouter Welling. ‘Zodra de bestaande werkelijkheid tekortschiet, ontstaat ruimte voor verzet en verbeelding. Niet als vlucht, maar als een manier om nieuwe mogelijkheden zichtbaar te maken.’ Met werk van tientallen kunstenaars van over de hele wereld. Meer info hier

5. Collaboratieve praktijken bij Stedelijk Museum, Casco, TENT en BAK Basecamp For Tactical Imaginaries

28 november opent in het Stedelijk Museum in Amsterdam de voorstellen voor de museumcollectie die dit jaar in het teken staan van ‘collaborative artistic practices’. Op meerder plaatsen is er dit jaar aandacht voor collectieve praktijken. Bij Casco in Utrecht opent op 19 september het najaarsprogramma The Land School, voortkomend uit de samenwerking tussen twee collectieven: 4Siblings uit Amsterdam en itacateca uit Mexico Stad. Beide denken zij vanuit regeneratieve ecologie na over alternatieve artistieke werkvormen. Bij TENT in Rotterdam onderzoeken verschillende collectieven en initiatieven vanuit landbouw en ecologie andere vormen van samen leven en samen maken. Bij BAK Basecamp for Tactical Imaginaries is deze week en volgende week nog CAMP NOTES: a Public Sharing of Collective Learning, met meerdere bijeenkomsten en een tentoonstelling.

6. Creation Myths and Other Beginnings bij NEST 

Afgelopen weekend al geopend bij NEST in Den Haag: Creation Myths and Other Beginnings. Scheppingsverhalen vertellen iets over identiteit en moraliteit binnen bepaalde culturen. Ze worden vaak oraal overgedragen. In de tentoonstelling spelen kunstenaars, onder wie Mounira Al Solh, Yael Bartana, Louis Braddock Clarke, Yaïr Callender, Fiona Lutjenhuis, Claudia Martínez Garay, Narges Mohammadi, Nathaniel Mellors & Erkka Nissinen, Rithika Merchant, Marie-Claire Messouma Manlanbien, Selma Selman en Müge Yilmaz in op verschillende niet-dominante scheppingsverhalen, die alternatieven vormen voor de dominante ontstaansmythes, zoals bijvoorbeeld overgedragen door de grote geloofssystemen. Meer info hier

7. Taal bij Stroom en de Vishal

Bij Stroom in Den Haag en in de Vishal in Haarlem openen twee tentoonstellingen die onderzoek doen naar de functie en ontwikkeling van taal. Vanaf 12 september worden bij de tentoonstelling THE THE in de Vishal vele vragen gesteld rondom taal en beeld door de curatoren Lex ter Braak en frank Mandersloot. Samen met vier andere kunstenaars wordt de werkelijkheid en de beeldende functie van taal bestudeerd, omgekeerd en weer teruggekeerd. Bij Stroom is vanaf 25 september Universal Language: Concrete Composure te zien van curator Rachel Rakes, een groepstentoonstelling met vier internationale kunstenaars: Oladélé Ajiboyé Bamgboyé, Victoria Keddie, Aslı Nur Mahmutoğlu en Rodrigo Ochigame, die bezig zijn met de vraag hoe taal ontstaat en voortdurend verandert. Wat gebeurt er met taal nu mensen, machines en AI steeds meer van elkaar leren? Meer info hier en hier

8. 2 x Susanne Khalil Yusef in Den Haag en Schiedam

Susanne Khalil Yusef heeft het druk dit najaar. Bij Page Not Found in den haag opende afgelopen weekend A mouthful of Palestine / لقمة فلسطين. In Stedelijk Museum Schiedam gaat op 14 november أتذكر المفتاح I remember the key open, een tentoonstelling dei ze maakte met de Palestijnse gemeenschap in Schiedam. Susanne Khalil Yusefs multidisciplinaire praktijk is nauw verweven met haar persoonlijke geschiedenis. Yusef is geboren in Duitsland, in een familie van Palestijnse vluchtelingen die met geweld werden verdreven uit hun huis in Jaffa door settlers uit Europa. Yusef groeide op in een nomadisch bestaan door Europa, voordat zij op 25-jarige leeftijd de Nederlandse nationaliteit verkreeg. Haar praktijk omvat beeldhouwkunst, muurschilderingen, video en keramiek. Yusefs werk onderzoekt vragen rond ballingschap, verbondenheid en het generatieoverstijgende gewicht van ontheemding. De kunstenaar doet dit met een beeldtaal die even levendig en direct is als politiek urgent. Meer info hier en hier

9. Rendez Vous Brussel, Art Central Rotterdam, UNFAIR en NAP+

Veel verhuizingen onder de galeries deze zomer: GRIMM opende op een nieuwe locatie aan de Leidsegracht, tegenboschvanvreden opende een tweede locatie in Heusden in het pand waar voorheen Lambrecht Tegenbosch zijn kunsthandel had, Sander Versluis Gallery opende een nieuwe galerie aan de Willem de Zwijgerlaan 327, Althuis Hofland vertrekt na 13 jaar juist uit de Hazenstraat, en kun je alleen op afspraak bezoeken aan het Singel 283. Maar het meeste publiek bereikt een galerie tegenwoordig via speciale events als weekenden en de kunstbeurzen. Zoals Rendez Vous, dit weekend in Brussel, Art Centraal in Rotterdam, en volgend weekend UNFAIR (Lees Metropolis M Nummer 4!)en NAP Plus in Amsterdam, die zichzelf omschrijft als kwaliteitsbeurs. Meer info hier en hier en hier en hier

10. Queer feminisme en het Laatmiddeleeuwse getijdenboek bij Museum Meermanno in Den Haag

Rijksmuseum Meermanno presenteert een overzicht van ruim dertig laatmiddeleeuwse getijdenboeken uit de museumcollectie, in dialoog met modern en hedendaags werk van vrouwelijke en queer kunstenaars. Weinig mensen weten dat veel van deze oude boeken gemaakt zijn voor vrouwen, die als eigenaar en gebruiker ook veel informatie over hun eigen leven in de boeken lieten opnemen: portretten, kalendernotities, persoonlijke aantekeningen en gebruikssporen brengen de oorspronkelijke eigenaren soms verrassend dichtbij. De historische handschriften gaan in de tentoonstelling een dialoog aan met modern en hedendaags werk van onder anderen Raphaëlle Benzimra, Dolf Henkes, Natasja Kensmil, Marenne Welten, Dakota Magdalena Mokhammad en Denys Shantar Meer info hier

11. De breedte van de wandelkunst in Made of Walking

Wandelkunst is een genre op zich geworden, waar steeds meer kunstenaars zich mee bezighouden. Zoals deze maand op de grens van Zeeland en Vlaanderen. Kunstenaars, onderzoekers, bewoners en natuur- en erfgoedorganisaties trekken in de manifestatie Made of Walking samen op door gebieden bij Beveren, Kieldrecht, de Prosperpolder, Doel, Fort Liefkenshoek, Nieuw-Namen, en – speciaal voor de Nederlanders – het Verdronken Land van Saeftinghe en de Hedwigepolder. In dit grenslandschap, waar getijdennatuur, landbouw, havenontwikkeling, natuurherstel en de geschiedenis van verdwenen en bedreigde dorpen samenkomen, wordt er gewalkshopt, zijn er performatieve wandelingen en wordt het wandelen ingezet als artistieke en onderzoekende methode. Met o.a. Ienke Kastelein, Lise Brenner, Nick Verouden en Maaike van Cruchten, Marieke Borren en Susan Hogervorst, Marloeke van der Vlugt en Nele Brökelmann.

12. Lee Bul in M HKA

Van de grote solo’s in België dit najaar (ik noem ze even: Raphaela Vogel bij Z33, Ali Cherri bij WIELS, William Kentridge bij BOZAR en Ana Lupas bij S.M.A.K.), lijkt die van Lee Bull bij M HKA de meest ambitieuze van allemaal. Liefst twee verdiepingen van het M HKA worden in beslag genomen voor de expositie Lee Bul – From 1998 to Now, de grootste overzichtstentoonstelling van haar werk tot nu toe. Lee Bul wordt algemeen beschouwd als een van de meest invloedrijke hedendaagse kunstenaars van Azië. Met grote installaties – waaronder een tien meter lange zeppelin – telt de tentoonstelling meer dan 200 werken, van tekeningen en maquettes tot installaties en sculpturen. In haar werk verkent Lee Bul modernistische en utopische visies op de toekomst, architectuur en de historische avant-garde. Kleine funfact: ze heeft als piepjong en onbekend kunstenaar nog een kunstenaarsbijdrage verzorgd voor Metropolis M in 1998. Meer info hier

13. Golden Oldies Polke, Kusama, Judd en Frankenthaler in De Pont Museum, Stedelijk Museum Amsterdam en Kunsthal Kade

Directeur Martijn van Nieuwenhuijzen neemt afscheid van het De Pont Museum met een drietal tentoonstellingen die op een elegante manier zijn eigen meer dan dertig jaar durende curatorschap weerspiegelen. Naast tentoonstellingen van Matthew Monahan en Wagner & De Burca opent er volgende week een grote Sigmar Polke expositie, zijn eerste sinds 1992. Sowieso veel Goud van Oud in de Nederlandse musea, zoals Yayoi Kusama in het Stedelijk Museum en Helen Frankenthaler meets Donald Judd in Kunsthal Kade.

Niets ten nadele van de oudjes, zeker niet de gouden, maar wij van Metropolis M verheugen ons nog eens extra op de jongere, niet zo bekende gasten die een solo krijgen, zoals: Sarah Maple bij Museum Arnhem, Adam Pendleton bij het Stedelijk, Mire Lee in De Oude Kerk, Tuan Andrew Nguyen in Vleeshal en Celina Eceiza bij Marres.

14. LEF – Leiden Essay Film Festival

Op 19 september begint de tweede editie van het Leiden Essay Film Festival, dat na het succes van de eerste editie in 2025 met een dag is uitgebreid. Tot en met 22 september worden in Cinema Kijkhuis en Museum De Lakenhal 44 essayfilms uit meer dan twintig landen vertoond. Het programma combineert recente films van jonge en opkomende filmmakers met belangrijke klassiekers, waaronder Far from Vietnam van onder anderen Chris Marker en Jean-Luc Godard, Thom Andersens Los Angeles Plays Itself en A.K.A. Serial Killer van de Japanse filmmaker Masao Adachi. Nieuw dit jaar zijn vertoningen met livemuziek en filmperformances. Meer info hier

15. Democratie Nu in Rijksmuseum Twenthe & Gogbot

Desinformatie, polarisatie, machtsconcentratie door techbedrijven en de opkomst van autoritair leiderschap. De democratie staat onder druk, wereldwijd en dichterbij dan we denken. Rijksmuseum Twenthe laat kunstenaars hierop reageren in de tentoonstelling Democratie NU? Vijftien kunstenaars verkennen via installaties, films en interactieve werken de staat van de democratie. De deelnemende kunstenaars zijn: Ursula Biemann, Johannes Büttner, Sarah Ciston, Martha Colburn, Kate Crawford & Vladan Joler, Seán Hannan, Jenny Holzer, INDECLINE, Carlijn Kingma, Erik van Lieshout, Marina Naprushkina, Umar Rashid, Jonas Staal, ViaOral en Peter Zegveld. Meer info hier