metropolis m

Lange tijd was het tropicalisme iets van vroeger en van elders, het Brazilië van de jaren zestig met name, waar Hélio Oiticica geschiedenis schreef met zijn lokale vertaling van het westerse modernisme. In de ogen van Oiticica was het modernisme niet iets om af te beelden, het was iets om naar te leven. In luttele jaren veranderde hij zijn rationalistisch getoonzette abstracties à la Mondriaan, in een maatschappijkritische performance act op z’n Braziliaans, dus met stijl, schwung en sex appeal. In de jaren negentig zijn Oiticica’s ideeën over het tropicalisme over de wereld verspreid, in de context van de toen populaire relational aesthetics.

Nu, in 2006 kunnen we constateren dat het tropicalisme niet langer een lokale, exotische kunstvorm is. Het is overal. Met het vertrek van Latijns-Amerikaanse kunstenaars naar de Verenigde Staten en Europa is de typische, maatschappijkritische blik van het tropicalisme een exportproduct geworden, waarmee naar veel meer dan louter de Braziliaanse consumptiecultuur gekeken wordt. Zelfs niet Latijns-Amerikaanse kunstenaars maken werk dat ‘tropicalistisch’ aandoet, zoals Dominique Gonzalez Foerster meerdere keren heeft bewezen.

Hebben we het hier dan inmiddels over iets anders dan een plaatsgebonden, cultureel fenomeen? Is tropicalisme groter dan Brazilië, groter zelfs dan Latijns-Amerika? Als we Carlos Basualdo, maker van de tentoonstelling Tropicália die vanaf half februari in Londen staat, moeten geloven niet. Hij heeft genoeg van alle begripsvervaging en voert het tropicalisme terug naar zijn historische oorsprong, om daar echter direct aan toe te voegen dat het begrip meer heeft te betekenen dan Braziliaanse folklore. Daar is het immers veel te ingewikkeld voor.

Ook vandaag de dag wordt aan jonge kunstenaars uit Latijns-Amerika gevraagd wat de relatie tussen hun werk en het tropicalisme is, omdat het er zo vrolijk en maatschappijkritisch uitziet, zeg maar à la Oiticica. Leuk is anders, vinden de meesten, maar tegelijkertijd moet men erkennen dat de discussie over het tropicalisme fungeert als een zeer geschikte case in het debat over lokale identiteit, meer speciaal de Latijns-Amerikaanse.