metropolis m

1646 bestaat dertig jaar en gaat nog altijd als een speer. Al een eeuwigheid op dezelfde plek aan de Boekhorststraat in Den Haag, zij het sinds een paar jaar met een uitbreiding in het pand van de buren. Het jubileumjaar wordt ingeluid met een tentoonstelling van Olof Marsja, een Zweed, zoals er wel vaker noordelijke types opduiken daar. Marsja werkt, zo zegt het persbericht ‘met sculpturale expressies waarin hij op intrigerende wijze de ultramoderne digitale realiteit en popcultuur verweeft met de geschiedenis en tradities van zijn Sámi-erfgoed, in het bijzonder de Duodji (Sámi ambacht)’. Klinkt als typisch 1646; maakwerk met een twist, up to date en niet te zwaar op de hand. ‘Op speelse en toch serieuze wijze raken Marsja’s sculpturen aan thema’s als “tussenin-zijn” en brengt hij hybride wezens tot leven die de grenzen laten vervagen tussen beeldende kunst en Duodji (Sámi-ambacht), inheemse kennis, fantasie, werkelijkheid, mens en dier.’

1646, Den Haag, 6.9 t/m 2.11.2025 meer info hier

Nu we toch in Den Haag zijn. Onder de nieuwe directeur Yoeri Meessen probeert het Huis van het Boek nieuwe relevantie en bijpassend publiek te vinden via hedendaagse kunst. Want het is wel mooi, al die met goud ingelegde incunabelen maar een schoolklas pubers loopt er niet echt warm voor. Dan kunstenaar Emily Hunt die het museum ontsluit aan de hand van een onderwerp dat de jonge harten wél sneller doet kloppen: magie. In opdracht van het museum dook Hunt, zelf oud-boekhandelaar in zeldzame boeken uit Berlijn, in de collectie van Huis van het boek, en koos met kennis van zaken haarfijn enkele oeroude esoterische boeken vol magische formules en mystieke werelden uit, zoals van Italiaanse humanist en vertaler Marsilio Ficino en de 18de-eeuwse Benedictijnse monnik Bernard de Montfaucon. In de tentoonstelling ook haar reactie daarop met een reeks ‘betoverende kunstwerken’: keramische sculpturen, etsen, portretten, sieraden, muurschilderingen en marionetten.

Huis van het Boek, Den Haag, 27.9 t/m 1.2.2026, Meer info HIER

Stonden afgelopen maanden in het teken van het moederschap, door een hoos aan boeken en tentoonstellingen, vanaf nu is het de beurt aan kinderen. In de Appel opent CaccHho CucchhA: Een solotentoonstelling voor kinderen en volwassenen, samengesteld door de kunstenaar Mercedes Azpilicueta. Het wordt omschreven als een scenografische tentoonstelling waarin spelen wordt benaderd als een vorm van uitvinden, delen, en het breken met regels. Met werk, lezingen en veel workshops voor kinderen en families van o.a. Mercedes Azpilicueta, María Berríos, Priscila Fernandes en Zeina Maasri e.v.a.

In Amstelveen bij Museum Cobra opent tegelijkertijd de verwante expositie De Cycloop, een ‘speelse en energieke installatie die de bezoeker uitnodigt om letterlijk en figuurlijk in beweging te komen’. Een tentoonstelling in de geest van Cobra, die in speelsheid een manier zagen tegenwicht te bieden tegen de verstikkende modernisering en het groeiende geloof in redelijkheid en controle. De Cycloop wil ruimte bieden aan het onverwachte, in een installatie die uitgaat van de knikker. Zeven kunstenaars maken ieder een installatie die op hun eigen manier ingaat op beweging, mechaniek of kettingreactie met een knikker. Met: Vibeke Mascini, Zoro Feigl, Theo Botschuijver, Atelier Van Lieshout, Audrey Large, Philip Vermeulen en Leon de Bruijne.

De Appel, Amsterdam 13.9 t/ 23.11.2025 Meer info HIER

Museum Cobra, Amstelveen, 21.9 t/m 18.1.2026 Meer info HIER

Nederland en Indonesië delen met elkaar een bijzonder complexe en gevoelige geschiedenis die in Nederland nog nauwelijks gekend is. De postkoloniale fase van ontkenning van eeuwenlange Nederlandse exploitatie met alle gevolgen van dien lijkt wel voorbij, maar de dekoloniale les die daarop volgt bevindt zich nog wat in de kinderschoenen. Of, kun je ook zeggen: Nederlanders weten nog heel weinig van de geschiedenis met Indonesië en de daaruit volgende gevoeligheden die tot op heden doorwerken. Des te belangrijker de tentoonstellingen die dit tachtigste jaar van het vrije Indonesië gehouden worden en proberen het perspectief op het land en zijn recente geschiedenis te verdiepen. De grote musea laten het dit jaar wat afweten, maar in de kleinere instellingen valt er genoeg te zien. Vooral dit najaar.

Zoals:

1.
CBK Zuidoost presenteert It smells of sweat and jasmine, een tentoonstelling die gaat over arbeid in koloniaal, hedendaags en diasporisch Indonesië, gezien door de lens van vrouwelijke en genderqueer kunstenaars. Verwacht een tentoonstelling die vanuit persoonlijke verhalen vertelt over de systemische doorwerking van koloniaal geweld in de samenleving van dit moment. Met Fitri DK (ID), Dian Septi Trisnanti (ID), Tamarra (ID), Marie Civikov (NL), Nabila Ernada (NL/ID), Ramal Karmarama (ID), Rizqita Naherta, (NL/ID), Nynke Deinema (NL), Clementine Oomes (NL), Vera Karsting (NL) CBK Zuid Oost Amsterdam Zuidoost 13.9 t/m 15.11.2025 Meer info HIER

2.
Framer Framed presenteert Lawan!, een tentoonstelling die aandacht vraagt voor maatschappelijke kwesties in de Indonesische archipel en West-Papoea toen en nu. De titel, vrij vertaald als ‘Vecht!’, roept op tot actie tegen onrecht in al zijn vormen en presenteert o.a. een project van Watch65, een Nederlandse organisatie die strijdt voor gerechtigheid voor de slachtoffers van ernstige politiek gemotiveerde mensenrechtenschendingen tegen kritische en linkse burgers in Indonesië in 1965 en een project van Kevin van Braak met het Udeido Collective, een platform opgericht in 2018 voor jonge kunstenaars uit heel Papoea om een artistiek-kritische beweging in hun thuisland in gang te zetten en richt zich op de strijd tegen overheersing en uitbuiting van West Papoea. 12 t/m 21.9.2025 Meer info hier

3.
In Hoorn is moving mountains te zien bij Hotel Mariakapel, waarin Ribka M. Pattinama Coleman, Finn Kaino Maätita & Jerrold Eliano Saija vertellen over de Molukken, bezien vanuit een jonge generatie kunstenaars. De tentoonstelling verbeeldt de berg als een eiland, die weer de zoektocht naar thuis in de diaspora belichaamt. Het eiland is een entiteit die via ontmoetingen, herinneringen en gedeeld erfgoed gekend wil worden, waar banden opnieuw worden verwezenlijkt. t/m 20.9.2025 Meer info hier

4.
Fotomuseum Den Haag presenteert Generasi 3.0 – De verhalen die wij dragen, met werk van Caja Boogers, Sander Coers, Yara Jimmink, Miranda Devita Kistler, Sebastian & Tyler Koudijzer, Ilvy Njiokiktjien, Sekan en Maarten Tromp. Hoe ga je om met een familiegeschiedenis die nauw verweven is met ons koloniale verleden? In de tentoonstelling Generasi 3.0 De verhalen die wij dragen duiken negen fotografen, kunstenaars en makers in hun familiehistorie die terugleidt naar de voormalige kolonie Nederlands-Indië. 11.10 t/m 21.3.2026 Meer info HIER

5.
Met alle Indonesische aandacht, zou je bijna gaan vergeten dat ook Suriname vijftig jaar vrij is. Ook dat wordt gevierd. In Museum Cobra bijvoorbeeld. Onder de titel WI SRANAN brengen 24 kunstenaars en één kunstenaarscollectief ‘een ode aan 50 jaar van Surinaamse onafhankelijkheid’, met bestaande en nieuwe werken de strijd, transformatie en toekomst van vrijheid in beeld. Mode, fotografie, schilderijen, installaties, film en performances laten zien hoe verhalen uit het verleden voortleven in de verbeelding van nu – en hoe kunstenaars telkens opnieuw de betekenis van vrijheid herdefiniëren, met een blik op de toekomst. Een belangrijk deel van de tentoonstelling is gewijd aan Marron kunst met bijzondere aandacht voor Tembe art, een kunstvorm uit de Marroncultuur die zich uit in zowel kleurrijke schilderkunst als verfijnde houtsnijkunst. Gastcurator Noukhey Forster koos werk van: Totomboti, Neil Fortune, Guillaume Lo A-Njoe, Sheila Janet Pinas, jahi quasim reeberg, Tessa Leuwsha, Marga Weimans, Angel-Rose Oedit Doebé, Meredith Joeroeja, Soeki Irodikromo, Dhiradj Ramsamoedj, Isan Corinde, Kenneth Flijders, Kurt Nahar, Maikel Deekman, patricia kaersenhout, Reilly do Rosario, Rinaldo Klas, Remy Jungerman, Sara Blokland, Sarojini Lewis, Sri Irodikromo, Xavier Robles de Medina, Marcel Pinas en Iris Kensmil.

Museum Cobra, Amstelveen, van 8.11 t/m 3.3.2026 Meer info HIER

Het Arabische woord voor consumeren – استهلك (is-tahlaka) – is afkomstig van het woord َهَلَك (halaka) wat uitputting betekent en verband houdt met vernietiging الهلاك (al-halaak). OP=OP is een Nederlandse term voor de eindigheid van de uitverkoop. In de nieuwe tentoonstelling van het Rotterdamse Moezeum buigen kunstenaars zich over uitputting, niet enkel in psycologische zin, maar ook als een door politieke structurele kracht aangejaagd gevolg. Met de kunstenaars: Tala Abdalhadi, Diana Al-Halabi, Moses Maerz, Naomi Rincón-Gallardo, Sara Sallam, Firas Shehadeh, Jean Katambayi, Sammy Baloji, Daddy Tshikaya en Marjolijn Dijkman. Curator: Hilda Moucharrafieh.

Moezeum Rotterdam, 3.10 t/m 19.12.2025 Meer info HIER

Youth van Anne Imhof in de kelder van het Stedelijk is alweer drie jaar geleden. En hoewel er in de tussentijd genoeg te zien was, geen totaalverhaal als van Imhof. Vanaf dit weekend is Sandra Mujinga de eerste kunstenaar die in Imhofs voetsporen treedt met zo’n Gesamtkunstwerk: Skin to Skin. De Noorse kunstenaar transformeert de kelderruimte van het Stedelijk Museum tot, zoals het museum schrijft, ‘een mysterieuze twilight zone’, met geluid, licht, spiegels en sculpturen. Ze wil een buitenaardse wereld oproepen waarin 55 identieke figuren de ruimte bevolken. Of het echt griezelen wordt met al die wezens die zich in de spiegels oneindig vermeerderen, is niet helemaal duidelijk, maar vervreemdend zal het zeker worden.

Stedelijk Museum Amsterdam, 13.9 t/m 11.1.2026 info hier In Metropolis M Nummer 4 staat een groot interview met Mujinga.

Onder directeur Anne de Haij is Stedelijk Museum Schiedam uitgegroeid tot een tentoonstellingsfabriek zonder weerga. Het lijkt alsof er elke twee weken wel een nieuwe tentoonstelling opent, die, en dat is wel knap, zich altijd op de een of andere creatieve manier verhoudt tot de bestaande collectie. De Haij en haar team zoeken daarbij consequent naar manieren om de daar in decennia opgebouwde museale standaard, die in Schiedam net als overal in Nederland vooral wit en mannelijk is, grondig te herzien. Op de rol staat bijvoorbeeld de tentoonstellingsversie van Hanne Hagenaars boek Missen als een ronde vorm – de kunst van het doorleven en een overzichtsexpositie van Maria Roosen. Maar eerst is er dit najaar een ander paradepaardje: de opening van Monopole, de nieuwe ruimte voor hedendaagse kunst aan de overkant van het museum, in de hiertoe opgeknapte oude bioscoop/evenementenzaal. Vanaf zondag 21 september is er Silence & The Presence of Everything te zien: een tentoonstelling met installaties rond natuurfenomenen, bijeengebracht door de (gast)curatoren Boris Acket en Sanneke Huisman. Met Carel Balth, David Bowen, Lily Clark, Tina Farifteh, Gordon Hempton, Sabine Marcelis, Lachlan Turczan en Guido van der Werve.

Monopole, Stedelijk Museum Schiedam, vanaf 21.9 meer info hier

Bart van den Boom organiseert al sinds jaar en dag grote thematische videotentoonstellingen in Maastricht, soms gespreid, soms op één plek. Dit keer (gelukkig) één plek: Grote Gracht 76. PROTEST is een misschien even voor de hand liggend als welkom thema om uit te diepen, met werk van kunstenaars uit zeventien landen en vijf continenten die laten zien hoe belangrijk het is om te blijven actievoeren in een wereld van oprukkende autocratieën. Met: Tasha Arlova (BY), Pierre Chaumont (CA), Côme lart (FR), Sebastián Díaz Morales (AR), Forensic Architecture (UK), Ja’Tovia Gary (US), Lotte Geeven (NL), Karolina Gembara & Rafal Milach (PL), Yuan Goang-Ming (TW), Dan Halter (ZW), INDECLINE (US), Cristina Lucas (ES), Rehab Nazzal (PA/CA), Juan Obando (CO), Emin Özmen (TR), Eoghan Ryan (IE), Sandra Schäfer (DE), Studio Lemercier (FR), Wermke / Leinkauf (DE), Kacey Wong (HK)

PROTEST – Grote Gracht 76, Maastricht, 13.9 tm 16.11.2025 Meer info HIER

Louwrien Wijers (Aalten, 1941) is de winnaar van de GERRIT BENNERprijs 2025 en mag daarom een tentoonstelling inrichten in het Fries Museum. De focus van de tentoonstelling ligt op hoe Wijers zich ontwikkelde van kunstcriticus tot kunstenaar, met een artistieke praktijk gebaseerd op dialoog en uiteindelijk het legendarische project Art Meets Science and Spirituality in a Changing economy, waar ze alle pijlers van cultuur met elkaar verbond met een indrukwekkende lijst van sprekers, onder wie de Dalai Lama. Dit project is naderhand in 52 landen op TV uitgezonden maar nooit meer in een Nederlands museum getoond.

Fries Museum, 29.11 t/m 29.3.2026

Er was een tijd dat de vlag uit kon als een vrouw een solo had in een Nederlandse kunstinstelling. Tegenwoordig is het bijna andersom. Tel maar mee wat er allemaal opent: Sandra Mujinga in het Stedelijk, Kudzenai Violet-Hwami in de Kunsthal Rotterdam, Narges Mohammadi bij Brutus; Mette Sterre bij W139, Afra Eisma bij Page not Found, Louwrien Wijers in het Fries Museum, Wapke Feenstra bij Casco, Fiona Lutjenhuis in het Noordbrabants Museum, Maria Roosen in Stedelijk Museum Schiedam, Minne Kersten in De Oude Kerk, Jenna Sutela bij Stroom, Lydia Schouten bij Museum Arnhem, Ingeborg Meulendijks bij Odapark. Als we moeten kiezen, en dat dicteert deze rubriek, gaan we naar The Garden of My Good Days van Ivna Esajas in Zwolle. De laatbloeier die tot haar eigen schrik Nederland aan het veroveren is. Maar Mujinga kan je toch ook niet missen, noch Mohammadi, en Wijers, en Kersten en Schouten en Sterre en Eisma en Sutela en en…

Museum de Fundatie, Zwolle, t/m 1.2.2026, Meer info HIER

Bij het Centraal Museum buigt Willem de Rooij zich over het oeuvre van Dirk Valkenburg (1675-1721). In het begin van de achttiende eeuw werkte Valkenburg twee jaar in Suriname, waar hij op de suikerplantages schilderijen van tot slaaf gemaakte Afrikanen en inheemse bewoners maakte voor vermogende, koloniale opdrachtgevers. Beroemd is een schilderij van dansenden slaafgemaakten, maar hij schilderde ook veel jachtstillevens en andere pronkstukken. Op 13 september opent in het Centraal Museum de eerste Nederlandse solotentoonstelling van Willem de Rooij in bijna tien jaar, waarin het oeuvre van Valkenburg centraal staat. In de omvangrijke installatie, waar voor het eerst dertig werken van Dirk Valkenburg gezamenlijk te zien zullen zijn, maakt De Rooij duidelijk hoe beeldcultuur strategisch werd ingezet om machtsstructuren te legitimeren. De Rooij wil laten zien hoe rijkdom en status werden doorgegeven aan volgende generaties en patriarchale en imperiale macht steeds weer werden bevestigd.

Centraal Museum, Utrecht, 13.9 t/m 21.1.2026 Meer info HIER

In een klooster in Steijl werkt Ingeborg Meulendijks sinds 1997 aan het geheime huis, een doorlopend kunstproject dat bestaat uit sculpturale maquettes, monumentale foto’s van gemodelleerde ruimtes en werk op papier. Door te spelen met schaal, perspectief en licht onderzoekt ze hoe we ruimtes op een emotioneel en intiem niveau ervaren. In Odapark wordt een deel van haar verzameling miniatuurkamers getoond waarin haar gedachten over wonen (dwelling) en zijn (being) worden gevisualiseerd.

Odapark Venray, 28.9 t/m 4.1.2026. Meer info HIER

De evenementenkalender vult zich altijd wat later maar raakt ook al aardig vol. Met AM.PM.AM. bijvoorbeeld. Nest in Den haag presenteert drie interdisciplinaire ‘weekenders’ waarin kunst, performance, muziek en nachtcultuur samenvloeien in één doorlopende ervaring. Van vrijdag tot en met zondag kun je er van ‘s ochtends vroeg tot diep in de nacht terecht voor een programma dat elke keer is samengesteld door een gastkunstenaar of collectief. Tijdens de eerste editie verzorgt Tutto Questo Sentire de programmering met muziek, beeldende kunst en performance, en alles daartussenin.

De drie edities van AM.PM.AM. vinden plaats op 19 t/m 21 september, 10 t/m 12 oktober en 28 t/m 30 november. De line-up van de eerste weekender kondigen we aan op 14 augustus. Meer info HIER

Maar komende dagen kun je ook naar de nieuwe beurs NAP+ die zich profileert als een kwaliteitsbeurs in Amsterdam. Meer info HIER. Je kunt naar een gesprek tussen Lou Stoppard en Vivian Sassen in het jubilerende Huis Marseille. Meer info HIER Er is op 11 september de boekpresentatie van het A Queer Feedback Handbook van In Pursuit of Otherwise Possibilities (IPOP), met Elioa Steffen and Szymon Adamczak bij if I Can’t Dance.