metropolis m

Hosting heeft in de kunst een hoge vlucht genomen. Vooral door de vele experimenten onder de noemer ‘care’ is de kunstenaar (of cultureel werker) bedreven geraakt in verschillende vormen van gastvrijheid. Bij kunstinstellingen worden alle mogelijke sessies met het publiek georganiseerd, die opvallende gelijkenis vertonen met wat je vroeger vooral in therapiepraktijken tegenkwam: van praatgroepen, ontspannings- en aanraakoefeningen tot  spirituele theeceremonies, kook- en jamsessies en yoga, steeds met de bedoeling om het publiek anders te benaderen, niet als een passieve observator, maar als een deelnemer die mede invulling geeft aan de ervaring.

Anders dan in het therapeutisch centrum hebben de sessies in de kunstinstelling ook een demonstratieve betekenis. Ze tonen de veranderende positie van kunst in de samenleving, waarbij de rol van maker wordt gerelativeerd en afhankelijk gemaakt van anderen. De kunstenaar en diens kunst willen niet zozeer plaats innemen, maar ruimte maken. Ze tonen zich niet opdringerig en eigenwijs, maar ontvankelijk en bescheiden. Het is een houding die zich ook ecologisch laat vertalen naar de veranderende houding tegenover de natuur, waarvan de exploitatie toenemend ter discussie staat. De roep om een meer gebalanceerde omgang met de aarde groeit. 

De toegenomen gastvrijheid in de kunstwereld uit zich ook door een toenemende bereidheid te luisteren, waarbij iedereen met respect behandeld dient te worden en ruimte krijgt zich in eigen tempo te ontwikkelen en verstaanbaar te maken. Niet verwonderlijk dat de laatste tijd de open call zo’n hoge vlucht genomen heeft. Ook curatoren en organisatoren doen steeds vaker een stapje terug om in plaats van de eigen visie die van anderen ruimte te geven, ook van personen die ze nog niet in het vizier hadden.

Ik heb het hier over een cultuur waarin ontmoeting en ervaring belangrijk gevonden worden, vaak zelfs belangrijker dan de presentatie van kunstwerken of objecten. Het publiek wordt niet alleen uitgenodigd voor het tentoonstellingsbezoek, maar voor een heel scala aan activiteiten. Daarbij kenmerkt het getoonde zich veelvuldig als instrument van de mediator waardoor het een zekere functionaliteit krijgt. Maar niet alleen of volkomen. In dit nummer komt ook kunst aan bod die zich er anders toe verhoudt, minder activerend, eerder observerend en kritisch. 

De reden dat we bij gastvrijheid stilstaan is omdat we met het laatste nummer van het jaar graag de balans opmaken van wat in het afgelopen jaar belangrijk was. De hosting-editie van documenta fifteen uit 2022 heeft vooral in 2023 veel navolging gekregen. Overal waren vergelijkbare initiatieven, zoals Jeanne van Heeswijks zomerprogramma It’s Okay in De Oude Kerk in Amsterdam, het jaarlange 84 Steps in Kunstinstituut Melly, het kritische onderzoek naar de open call bij Stroom Den Haag, veel activiteiten van Metro 54 in Amsterdam of Hotel Maria Kapel in Hoorn, de eindpresentatie Hope is a Discipline van de Appel CP en de Arts Collaboratory Meetings in Eindhoven, Utrecht en Amsterdam afgelopen november.

Opvattingen van hosting zijn bezig de kunstwereld grondig te veranderen. Het is een keuze om niet mee te blijven bewegen in de mallemolen van de markt die telkens nieuwe input eist, maar in plaats daarvan langdurig contact en uitwisseling na te streven. Je ziet het ook in de maatschappij in bredere zin, waar gezocht wordt naar een andere balans van leven en milieu, naar integratie van culturen, naar harmonieuze levenswijzen in plaats van exploiterende. Die verandering gaat niet altijd even gelijkmatig, noch zonder slag of stoot. Het is een worsteling, zo blijkt ook wel uit dit nummer. Alleen met wederzijds begrip is er een kans van slagen op verandering.