In gesprek met Klaartje van Essen – ‘In het onbekende zit een hele poel aan informatie’
Het is de zomer van Klaartje van Essen. Ze presenteert haar werk deze maanden op meerdere plaatsen in Nederland. Na Leiden en Zwolle is haar werk nu te zien in Amsterdam, waar ze op uitnodiging van Welcome Stranger een even spectaculaire als mysterieuze installatie realiseerde aan de Weteringschans. Lara den Hartog Jager zocht haar op om met haar te spreken over haar werk.
Een groen steigerdoek steekt helder af tegen de blauwe lucht op Weteringschans 84 in Amsterdam. Een zuchtje wind laat de stof opbollen en de deur die zich aftekent in het textiel deint zachtjes mee. Het is een bekend beeld als je door de stad fietst: steigers en hun kenmerkende blauwe of groene stof verhullen gebouwen die worden geschilderd of verbouwd. Maar hier is iets anders aan de hand, dit doek verbergt niets, het vormt zelf een huis, of eigenlijk, een schim daarvan.
Klaartje van Essen maakte de installatie als onderdeel van kunstproject Welcome Stranger, dat kunstenaars uitnodigt een kunstwerk te maken in de openbare ruimte in de buurt van hun huis, om zo de verhoudingen tussen publiek en privé op een nieuwe manier te benaderen. Eerder deze zomer nam Van Essen deel aan Beelden in Leiden, in de buitententoonstelling Herinneringen voor morgen, en aan de tentoonstelling Invisible Streams bij Kunstplatform LINK in Zwolle. Ik spreek Klaartje van Essen, in haar huis in Amsterdam, dat vanuit het dakraam nog net uitkijkt op haar werk aan de Weteringschans.
‘Op een gegeven moment ga je je dan afvragen wat je huis is. Wat is precies je plek? Of bind je je niet per se aan een plek?
De Weteringschans is een drukke straat, met statige gebouwen, afwisselend met woonhuizen, kantoren, winkels en af en toe een café of restaurant. Één stuk grond is leeg, het vormt een gat in de rij aaneengesloten gevels. Hier maakte Van Essen Fantoom, een huis van steigerdoek. We zien een voordeur, een dakraam, dakpannen en bakstenen, stuk voor stuk op de stof gestikt, maar het bouwwerk biedt geen enkele bescherming, het doek laat alles door, zon, wind en regen. Het vormt een schril contrast met het huis ernaast, dat voor 1.5 miljoen te koop staat.
De plek staat al lang leeg vertelt Van Essen, ze raakte gefascineerd door het onbebouwde stuk grond midden in het centrum: wát heeft daar nou ooit gestaan? En hoe kan het dat het zo lang al leeg staat? In haar werk onderzoekt Van Essen vaak bepaalde tussenvormen, transformaties van objecten, ruimtes of materialen. Haar omgeving, en de verschillende voorwerpen die ze tijdens wandelingen verzamelt, spelen daarin een belangrijke rol: ‘Ik loop heel veel door de stad en dan zie je veel verschillende materialen. Steigerdoek zit tussen iets concreets en juist iets onzichtbaars in, die transparantie van dat materiaal, dat vond ik heel mooi, en ook het idee dat gevels er juist vaak door verborgen worden. Tegelijkertijd geeft het een signaal dat iets in de maak is, dat er iets gaat veranderen.’
Ze vertelt dat ze al vanaf jonge leeftijd vaak verhuisde: ‘Op een gegeven moment ga je je dan afvragen wat je huis is. Wat is precies je plek? Of bind je je niet per se aan een plek? Ik heb toch altijd het verlangen gevoeld om me wel ergens aan te binden. Tegelijkertijd zie je ook dat iedereen van onze generatie die vastigheid onder hun voeten mist, mensen wonen in tijdelijke huizen of op een zolderkamer bij ouders of vrienden, waardoor het leven ook wat onstabieler voelt. Veel mensen verlangen naar een plek denk ik.’ In Fantoom komen elementen en herinneringen van verschillende huizen samen: ‘Ik denk dat ruimtes niet alleen fysieke sporen maar ook een mentale indruk achterlaten. Ik droom wel eens over bepaalde gebouwen, over een plek waar ik heb gewoond, of een school waar ik op heb gezeten, die beelden vermengen zich dan vloeiend met elkaar.
‘Ik vind het ook belangrijk dat mensen vrij kunnen associëren in relatie tot mijn werk, dat er ruimte is voor verschillende ideeën en interpretaties'
Voor Beelden in Leiden maakte Van Essen een sculptuur met een compleet ander gewicht en materiaal, toch spelen ook hier alledaagse voorwerpen en vormen een belangrijke rol. Waar Fantoom wappert in de wind, lijkt Fossil verankerd in de grond, als een rots die plotseling uit het grindpad groeit. Het is een vorm waar je lastig je vinger op kan leggen, ongrijpbaar en tegelijkertijd vertrouwd. Het werk is geïnspireerd op een verpakking die Van Essen op een van haar vele wandelingen vond, en sindsdien jaren in haar studio bewaarde: ‘Ik vond het een mooi object op zichzelf, iets dat ik eigenlijk gewoon zo wilde laten zien, maar ik dacht ook wat moet ik hier nou mee? Ik ben het helemaal gaan uitmeten en uitvergroten tot een gigantische voetstap, want het leek net of dat er in zat, het profiel van een laars.’
Van Essen combineerde gietsteen met verschillende aardse pigmenten om de kleur van het grindpad zo goed mogelijk na te bootsten in. ‘Toen ik er een beetje zand overheen deed dacht ik ineens, het is een soort technologisch fossiel geworden, als dit ooit versteend raakt, dan is het een gek overblijfsel van onze tijd. Het zette me ook aan het denken over de verpakkingen die ik vind, en hoe iedereen de hele tijd pakketjes aan het sturen, ontvangen en consumeren is, en het feit dat die de hele wereld over gaan om dan bij ons te komen. Vervolgens pakken mensen het uit en gooien ze die verpakking direct weg. Die gaat dan zijn eigen leven leiden, als een restproduct, een overblijfsel, dat ook een waarde op zich heeft, wat gewoon supermooi en fascinerend is. Het is weg, verdwenen, maar tegelijkertijd wordt het iets nieuws op zichzelf.’
Wat trekt haar aan in de objecten die ze vindt en besluit mee te nemen? ‘Het is niet per se dat iets mooi is, meer dat ik het intrigerend vind. Dat ik denk: hé, wat is dit? Hoe kan dit? Wat kan ik hiermee? Er moet iets in zitten wat ik nog niet helemaal begrijp, maar dat ik wel wil uitzoeken waar het vandaan komt, en waar het heen gaat.’
Bij Kunstplatform LINK komen bouw- en verpakkingsmaterialen nogmaals terug. Steigerbuizen omhuld door met was verharde doeken vormen pilaarachtige constructies van zo’n drie meter hoog. Het zijn abstracte sculpturen, toch worden het, door de manier waarop ze tegenover elkaar staan, bijna mensfiguren. Daarnaast zijn er een aantal Distributors te zien, voor deze serie werken giet Van Essen eerst was in lege verpakkingen en vervolgens gips. Wanneer ze uitgepakt worden komt het afgietsel van de verpakking tevoorschijn, maar ook de natuurlijke, blubberige vorm die de was gecreëerd heeft. Zo ontstaat er een sculptuur waarin de rechtlijnige voorspelbare vorm samengaat met een nieuw onverwacht organisch element, een spel tussen toeval en controle, herkenning en abstractie.
Het werk van Van Essen laat zich niet eenduidig vastpinnen, het wordt gedreven door een constante nieuwsgierigheid naar ruimte, vorm en materiaal, en de verschillende manieren waarop die tot uiting kunnen komen. Van Essen: ‘Ik vind het ook belangrijk dat mensen vrij kunnen associëren in relatie tot mijn werk, dat er ruimte is voor verschillende ideeën en interpretaties. Want juist als ik zelf iets niet gelijk herken, dan ligt daar mijn interesse. In het onbekende zit een hele poel aan informatie, zo kan je blijven leren en ontdekken.’
Bij Kunstplatform LINK komen bouw- en verpakkingsmaterialen nogmaals terug. Steigerbuizen omhuld door met was verharde doeken vormen pilaarachtige constructies van zo’n drie meter hoog. Het zijn abstracte sculpturen, toch worden het, door de manier waarop ze tegenover elkaar staan, bijna mensfiguren. Daarnaast zijn er een aantal Distributors te zien, voor deze serie werken giet Van Essen eerst was in lege verpakkingen en vervolgens gips. Wanneer ze uitgepakt worden komt het afgietsel van de verpakking tevoorschijn, maar ook de natuurlijke, blubberige vorm die de was gecreëerd heeft. Zo ontstaat er een sculptuur waarin de rechtlijnige voorspelbare vorm samengaat met een nieuw onverwacht organisch element, een spel tussen toeval en controle, herkenning en abstractie.
Het werk van Van Essen laat zich niet eenduidig vastpinnen, het wordt gedreven door een constante nieuwsgierigheid naar ruimte, vorm en materiaal, en de verschillende manieren waarop die tot uiting kunnen komen. Van Essen: ‘Ik vind het ook belangrijk dat mensen vrij kunnen associëren in relatie tot mijn werk, dat er ruimte is voor verschillende ideeën en interpretaties. Want juist als ik zelf iets niet gelijk herken, dan ligt daar mijn interesse. In het onbekende zit een hele poel aan informatie, zo kan je blijven leren en ontdekken.’
Welcome Stranger met werk van Klaartje van Essen, Salim Bayri en Jeremiah Day, 4.6 t/m 15.10.2016 Meer info
Lara den Hartog Jager
is schrijver en curator
