Publiekslieveling Yayoi Kusama overleden
NIEUWS Yayoi Kusama, de wereldberoemde Japanse kunstenaar die bekendstond als de ‘stippenkoningin’, is op 97-jarige leeftijd overleden. Ze stierf op 14 augustus in een ziekenhuis in Tokio.
Kusama werd beroemd met kunstwerken vol stippen, spiegelkamers, pompoenen, bloemen en sculpturen. Haar werk verscheen bovendien op producten van modehuis Louis Vuitton en werd mede daardoor wereldwijd bekend, ook op sociale media.
Achter haar vrolijke kunst ging een moeilijk leven schuil. Kusama groeide op in Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als vijftienjarige werkte ze in een fabriek waar parachutes voor het leger werden gemaakt. Thuis voelde ze zich onveilig, met een overspelige vader die door haar moeder bespioneerd werd. Kusama zag hem met andere vrouwen, wat later bijdroeg aan haar ingewikkelde verhouding tot seks. Haar afkeer en obsessie hiermee verwerkte ze in kunstwerken met onder andere talloze stoffen fallussen.
Thema's
Vanaf ongeveer haar tiende kreeg Kusama hallucinaties. Ze zag en hoorde planten en bloemen en werd overspoeld door bewegende patronen. Deze ervaringen werden later een belangrijke inspiratiebron voor haar kunst. Ook de witte stenen in een riviertje bij haar ouderlijk huis brachten haar rust. Volgens Kusama vormden die stenen een inspiratie voor haar beroemde stippen. Ze zag stippen overal om zich heen: in de zon, de maan en de aarde.
Ondanks tegenstand van haar moeder ging Kusama naar de kunstacademie in Kyoto. In 1957 verhuisde ze naar New York, waar ze moeite had om als vrouw door te breken in een door mannen gedomineerde kunstwereld. Toch trok haar werk aandacht. Ze maakte grote installaties en sculpturen waarmee ze haar angsten probeerde te verwerken. Ook ontwikkelde ze de schilderijen uit haar serie Infinity Net, bestaande uit eindeloze patronen van kleine streepjes.
Na een zelfmoordpoging vertrok Kusama naar Europa. In 1966 trok ze tijdens de Biënnale van Venetië de aandacht met Narcissus Garden, een installatie van 1500 spiegelende ballen. Ook in Nederland kreeg ze bekendheid. In Den Haag exposeerde ze en in 1967 veroorzaakte ze in Schiedam een rel door naakte mensen met stippen te beschilderen.
In 1973 keerde Kusama terug naar Japan. Haar psychische problemen namen toe en in 1977 liet ze zich vrijwillig opnemen in een psychiatrisch ziekenhuis in Tokio. Daar bleef ze wonen. Vanuit de kliniek werkte ze dagelijks in haar nabijgelegen atelier. Kunst hielp haar om met angst en spanning om te gaan. ‘Zonder de kunst had ik mezelf al jaren geleden van het leven beroofd’, zei ze daarover.
Internationaal succes
Vanaf eind jaren tachtig groeide haar internationale succes sterk. Haar optreden op de Biënnale van Venetië in 1993 betekende een belangrijk keerpunt. Haar spiegelkamers en gestippelde pompoenen werden wereldwijd beroemd. Haar kunstwerken brachten uiteindelijk miljoenen op; in 2022 werd een Infinity Net voor ruim tien miljoen dollar verkocht.
Tot op hoge leeftijd bleef Kusama werken. Haar persoonlijke ervaringen, angsten en hallucinaties wist ze om te zetten in een unieke beeldtaal die wereldwijd mensen bleef aanspreken. Haar werk overstijgt volgens museumdirecteur Rein Wolfs generaties, culturen en landsgrenzen. In september opent in het Amsterdamse Stedelijk Museum een grote tentoonstelling over haar werk. Kusama laat een omvangrijk en invloedrijk oeuvre achter waarin kunst voor haar niet alleen expressie was, maar ook een manier om te blijven leven.
Op vrijdag 11 september opent in het Stedelijk Museum in Amsterdam een grote overzichtsexpositie met het werk van Kusama. Die expositie krijgt nu het karakter van een ‘postuum eerbetoon’, zegt het museum. Directeur Rein Wolfs: ‘Het overlijden van Yayoi Kusama is buitengewoon treurig nieuws. Haar kunst spreekt mensen over de hele wereld aan en overstijgt generaties, culturen en landsgrenzen. In haar werk verdwijnt het onderscheid tussen jezelf en de wereld om je heen: je wordt onderdeel van iets dat groter is dan jijzelf.’
Bron: Trouw, NRC, Stedelijk Museum Amsterdam
