metropolis m

564 Tracks is het afsluitende hoofdstuk van een serie van werken die direct verwijst naar de oorlog in voormalig Joegoslavië, bestaande uit de video-installaties All But War Is Simulation (2021) en Colorless Green Freedoms Sleep Furiously (2023). Waar de eerste twee videowerken zich concentreren op de oorlog zelf en het leven na de oorlog, richt 564 Tracks zich op de drie jaar vóór het uitbreken van de oorlog in Bosnië. Om specifiek te zijn: de tijd tussen de val van de Berlijnse muur in 1989 en het startpunt van de oorlog in 1992. Jaren waarin voormalig communistische landen op zoek zijn naar een nieuwe machtsverdeling. Een periode onder hoogspanning, waarin regimes kantelden, maar niemand precies wist wat dit zou veroorzaken. Drie jaar waarin het geweld aan alle etnische kanten al wel voelbaar en aanwezig was. Een tijdsbestek dat bovendien de drie eerste jaren van Trakilović eigen leven vormde.
Het geluid dat de kern vormt van het werk is gecreëerd met een speciaal hiervoor getraind AI-model. Trakilović ontwikkelde dit model samen met datawetenschapper Gaspard Bos, en trainde deze om oorlogsgeluiden zoals geweerschoten, bombardementen, sirenes te herkennen. Hiervoor lieten ze het AI-model luisteren naar geluidsfragmenten uit online archieven, afkomstig van de oorlog in voormalig Joegoslavië en de huidige oorlog in Oekraïne – twee conflicten die sterk gemedialiseerd zijn. Vervolgens extrapoleerde het AI-model fragmenten uit popmuziek die tussen 1989 en 1992 in voormalig Joegoslavië is gemaakt. Het model identificeerde hierin geluiden die het herkende als oorlogsgerelateerd. Trakilović stripte deze muziekfragmenten van hun vocals, waardoor enkel een atmosferisch geluid overbleef. Een tweede model, gemaakt in samenwerking met Miguel Ribeiro, tracht deze muziekfragmenten vervolgens samen te brengen volgens de logica van liefdesliedjes. Dit proces vindt live plaats tijdens elke presentatie van het werk. Hierdoor kent 564 Tracks geen vast begin of einde, en levert elk bezoek een unieke ervaring op.

Wat de drie genoemde werken nog meer met elkaar gemeen hebben, is dat ze het persoonlijke, het historische en politieke op een poëtische manier vervlechten. In 564 Tracks komt dit tot uiting in de cyclische structuur; het ontbreken van een vast start- of eindpunt. Trakilović vertelt dat dit voortkomt uit het perspectief van zijn generatie op de oorlog: ‘Toen ik bezig was met de video-installatie Colorless Green Freedoms Sleep Furiously was ik veel in gesprek met mijn moeder. Het viel me op dat zij een duidelijk verschil kon maken tussen het leven voor, tijdens en na de oorlog. Voor mijn generatie is dat anders. Er is geen leven ‘voor de oorlog’, en daardoor is deze tijdsperiode ook niet duidelijk af te bakenen. De oorlog is de basis van waaruit het leven verder vorm kreeg.’

Een tweede persoonlijk startpunt van 564 Tracks is dat geluiden voor Trakilović de meest tastbare herinneringen zijn aan de oorlog in voormalig Joegoslavië. Net als vele anderen die oorlogssituaties hebben meegemaakt, blijven deze geluiden resoneren in het alledaagse leven; bijvoorbeeld in krijsende gitaarsolo’s en in de beat van popmuziek. Met het ontwikkelen van een AI-model dat oorlogsgeluiden herkent in popmuziek, stelt Trakilović een fundamentele vraag: is deze gevoeligheid een gevolg van de oorlog, of waren de tekenen van een naderende catastrofe al te ontcijferen in de muziek van die periode?

Opvallend is dat, waar in de andere werken uit de serie het beeld centraal staat en Trakilović bovendien zelf een duidelijke rol speelt, dit bij 564 Tracks niet het geval is. Hij vertelt dat het beeld van een verlaten – misschien wel afgebrande – productiestudio symbool staat voor zijn eigen worstelingen die hij in het tweede jaar van zijn residentie aan de Rijksakademie doormaakte. Een periode waarin Rusland die met een grootschalige invasie Oekraïne binnenviel en de genocide in Palestina plaatsgreep. Trakilović: ‘De manier waarop ik tot dan toe te werk ging, met beeld en met mijzelf zichtbaar in de video’s, leek ontoereikend om te kunnen reageren op wat er in de wereld aan de hand was. 564 Tracks is een poging om iets van mijn gevoel van machteloosheid uit te drukken.’ Dit gevoel, dat breder wordt gedeeld in de culturele sector, komt tot uiting in de desolate vorm: de productiestudio is gereduceerd tot een door AI gecreëerde geluidsstroom en minimale visuals. Alles is gestript, of zo lijkt het.

In het huidige tijdsbestek met de winst voor politici als Trump, Wilders, Milei en Le Pen lijkt een polariserende, nationalistisch-conservatieve politieke realiteit onontkoombaar. Het is een tijd waarin steeds meer het besef indaalt hoe verstrekkend en ondemocratisch de macht van (tech)oligarchen als Musk en Zuckerberg is. Als ik Trakilović vraag hoe hij ziet dat zijn werken relateren aan deze geopolitieke gebeurtenissen, grijpt hij terug op de lecture-performance Mission Accomplished: Belanciege die hij samen met Hito Steyerl en Giorgi Gago Gagoshidze in 2019 maakte en die onlangs was te zien tijdens de Berliner Festspiele. In deze lecture-performance onderzoeken ze gedrieën hoe datagestuurde analyses in de mode-industrie bij merken als Balenciaga en Vetements worden ingezet voor gerichte advertenties op sociale media. Het raakt aan complexe vraagstukken die nu ook spelen, over hoe de publieke ruimte gekocht en verkocht kan worden, en overspoeld wordt met valse informatie die gebaseerd is op identiteitspolitiek.

Trakilović vertelt dat een van de startpunten van 564 Tracks het gegeven is dat mensen uit Oost-Europa geconditioneerd zijn met het gevoel achtergesteld te zijn ten opzichte van West-Europa. Wat Trakilović zich nu realiseert, is dat de huidige tijd deze rollen lijkt om te draaien. Oost-Europa is decennialang een ‘oefenterrein’ geweest voor de implementatie van nationalisme, populisme, en een voortdurende dreiging van geweld en verlies van democratische mechanismen. Die ervaringen helpen bij het kunnen anticiperen wat ons in het huidige tijdsbestek te wachten kan staan. Een perspectiefwisseling die duidelijk echoot in zijn eigen praktijk: terugkijken naar het verleden om te kunnen reageren op het heden.