metropolis m

Waar conventioneel museumbeheer vooral gericht is op het behoud van fysieke objecten zoals schilderijen en beeldhouwwerken, werken hedendaagse kunstenaars steeds vaker met game-engines, AI-software en performatieve instructies. Met een reeks nieuwe aanwinsten wil het Van Abbemuseum aansluiten bij deze ontwikkelingen en laten zien voor welke technologische en organisatorische uitdagingen musea vandaag de dag staan.

Een voorbeeld is Ghost Feed, de aanwinst van john gerrard. Op een enorm LED-scherm toont hij een realtime simulatie van een witbrauwslingeraap die passief naar het scherm van een smartphone blijft staren in een apocalyptisch, brandend natuurgebied. Af en toe kijkt het dier op en zoekt het oogcontact met de voorbijganger. Het werk draait op een Unreal game-engine en vraagt continue software-updates en hardware-onderhoud om deze gegenereerde wereld operationeel te houden.

De verwerving van dit soort technologisch georiënteerde kunst stelt het museum voor nieuwe uitdagingen. Software en digitale hardware verouderen op een totaal andere manier dan olieverf of marmer. Zorgen dat digitale kunst over vijftig jaar nog leesbaar en toonbaar is, vraagt om een grensverleggende conserveringsaanpak. En wat betekent conserveren wanneer een kunstwerk kan bestaan uit algoritmes, software, geluid, virtuele werelden gebouwd met game-engines of ‘gewone’ alledaagse handelingen?

Systemische vragen

Defne Ayas, directeur van het museum, licht toe dat het museum bij zijn opdrachten aan kunstenaars, zijn verzamelbeleid en presentaties, kunst ziet als een manier om vragen te stellen en de wereld te onderzoeken. ‘We zien kunstenaars als denkers die de systemen waarin ons dagelijks leven is georganiseerd bevragen, zichtbaar maken en opnieuw vormgeven.’ Het gaat dan met name om soms verschillende, soms elkaar overlappende aandachtsgebieden: ‘van technologie en digitalisering tot toegankelijkheid en zorg, ecologie en klimaat, individueel en collectief geheugen, en de institutionele structuren en politieke werkelijkheden die ons leven bepalen.’

Deze relatie tot de systemische vernieuwing, die door Ayas als een ankerpunt voor het nieuwe collectiebeleid wordt gezien, past bij een stad en een regio die zich in de economie en het onderwijs ook heel nadrukkelijk met dit soort vragen bezighouden, zo stelt het museum.

Instructies

Het museum heeft naast deze technologisch uitdagende kunst ook enkele werken verworven die via door de kunstenaar aangeleverde instructies een bijzondere vorm van activering eisen. Zoals Sonic Celestial Rope (2026) van Haegue Yang dat momenteel te zien is in de toren van de collectievleugel.

Elke dag, exact op het moment dat de zon in Eindhoven haar hoogste punt bereikt, rinkelen de bellen van deze 25 meter hoge installatie. Het werk is geïnspireerd op een Koreaans volksverhaal over twee kinderen die aan een tijger ontsnappen via een touw dat uit de hemel neerdaalt. Eenmaal veilig veranderen zij in de zon en de maan. Dit werk van de Koreaanse kunstenaar Haegue Yang moet dagelijks volgens specifieke instructies van de kunstenaar door een medewerker worden geactiveerd.

Ook het werk L’Atelier d’aquarelle dans l’eau(2002) van de Frans-Armeense kunstenaar Sarkis, dat net als dat van Yang te zien is in het kader van de Collectie als kosmos, moet elke dag geactiveerd worden. In zijn geval door bezoekers, die uitgenodigd worden om ‘in het water’ te schilderen. Met hulp van een basistechniek creëert iedere bezoeker een uniek, niet-reproduceerbaar kleurbeeld in een kom die als ‘wateruniversum’ fungeert.

Voorgeschiedenis

De uitdagingen waar hedendaagse kunst het museum vandaag voor stelt, hebben een voorgeschiedenis, zegt het museum. Ze bouwen voort op het werk van historische pioniers. In dat verband ontving het museum een belangrijke schenking uit het oeuvre van de Eindhovense kunstenaar en Apollohuis-oprichter Paul Panhuysen, die zich bewoog tussen stedenbouw, ontwerp, muziek en beeldende kunst. De schenking omvat onder meer een negendelige serie schilderijen uit de jaren zeventig, waarvan bezoekers zelf de volgorde mogen bepalen, en een experimenteel speelmeubel dat kinderen uitnodigt om geometrische vormen te verkennen.