metropolis m

Kunst kent vele vormen, maar de kunst die vooruit wil, een andere toekomst tegemoet, weet dat het opschudden van conventies (en soms nog wel meer dan dat) daarbij hoort. Gebeurde dat zo’n honderd jaar geleden vaak in een groepsverband van kunstenaars die hele manifesten schreven vol grote idealen en met elkaar een beweging of avantgarde vormden, tegenwoordig is het vaker een individuele opdracht met een meer bescheiden ambitie. Over de effectiviteit van de kunstenaar als wereldverbeteraar valt te twisten, maar het is nog altijd een van de hoogst gewaardeerde posities in de kunst; iemand die met egards behandeld wordt, die vaak net wat eerder dan zijn brave binnen de lijntjes kleurende beroepsgenoot subsidies krijgt toebedeeld. Let maar eens op hoe vaak het woord ‘vernieuwend’ in subsidieregelingen opduikt. 

Bij Metropolis M zijn we niet vies van kunstenaars die willen afrekenen met de status quo. We houden wel van wat reuring, maar moeten tegelijkertijd erkennen dat kunstenaars al lang niet meer het alleenrecht op ontregelen hebben. Het hedendaagse autocratisch leiderschap zoals van Trump II laat zien dat extreemrechts veel meer bedreven is in de omkering van waarden. Het doet in een mum van tijd waar de kunstwereld honderd jaar geleden alleen van kon dromen: het mes zetten aan het fundament van alle instituties. 

Tot schrik van gematigde democraten wordt zo ongeveer alles wat we in de afgelopen decennia gewoon zijn gaan vinden overhoop gehaald: de rechtsstaat, de democratie, de vrije handel tot aan (progressieve) cultuur. Niets is meer veilig in de handen van extreemrechts, zelf iets universeels als een goede gezondheidszorg niet. Het is pure afbraakpolitiek, zonder dat direct duidelijk is wat het doel daarvan is.

Met die ongeremde vernielzucht lijkt extreemrechts de ware erfgenaam van de maatschappijgerichte avantgardes uit de vroegtwintigste eeuw. Naar het voorbeeld van toen worden musea en de cultuur waar ze voor staan platgebrand om er een autocratisch geleide en technologisch gecontroleerde samenleving voor in de plaats te stellen. Veelzeggend wat dat betreft het feit dat Trump zichzelf benoemd heeft als president van het Kennedy Center, het nationale theater van de Verenigde Staten.

Het succes van de ontwrichting door rechts doet iedereen in de kunst twijfelen over wat haar te doen staat. Doorgaan met ontwrichting die de geëngageerde kunstenaar lang als zijn hoogste doel had, lijkt weinig zin te hebben, maar wat dan? In dit nummer weigeren we het hoofd in de schoot te leggen. We zoeken naar alternatieve vormen van weerstand die wél effect hebben en tonen meerdere voorbeelden van werk dat extreemrechts zal doen gruwen. Dubbelzinnige werken bijvoorbeeld. Extreemrechts heeft een hekel aan zaken die voor meerdere uitleg vatbaar zijn, die de complexiteit van de wereld erkennen en laten zien dat niet alles eenduidig en controleerbaar is. Extreemrechts, dat zijn macht veelal ontleent aan doomdenken, kan ook totaal niet omgaan met een positief geluid, met een optimisme en (zelf)spot. Het is een van de verklaringen dat humor aan een opmars bezig is in kunstkringen. LOL telt, ook in de kunst waar het blokkades kan slechten en zaken vloeibaar maakt.