metropolis m

Amsterdam, 1 oktober 2026 – Waar het redden van mensenlevens in tijden van crisis altijd voorop moet staan, is het redden van cultureel erfgoed ook van groot belang en een urgente zaak op zich. Daarom lanceert de Nederlandse non-profitorganisatie Cultural Emergency Response (CER) vandaag een nieuw noodfonds in de Amsterdamse Vondelkerk. De historische kerk raakte eerder dit jaar zwaar beschadigd door brand en is een dicht bij huis voorbeeld van het erfgoedverlies waar de partners van CER wereldwijd mee te maken hebben. Het doel van het fonds? Cultureel erfgoed in de meest kwetsbare regio’s sneller dan ooit beschermen, door samen te werken met lokale partners.

In de afgelopen 23 jaar rukte de ‘culturele ambulance’ van CER meer dan 600 keer uit, in ruim 85 landen. Daarbij werden gebouwen, monumenten en collecties kunst, archiefstukken, foto’s en zeldzame boeken beschermd, onder meer in Oekraïne, Palestina en Libanon. Het nieuwe CER Rapid Response Fund (RRF) bouwt voort op dat werk en vult een belangrijk gat in de internationale noodhulp: een snel inzetbaar mechanisme dat speciaal bedoeld is om cultuur te redden. Zo’n structuur bestond tot nu toe alleen in de humanitaire sector. CER bundelt hiervoor haar krachten met onder meer de Nationale Postcode Loterij en TEFAF (The European Fine Art Fair). CER is de culturele ambulance. Het Rapid Response Fund zorgt ervoor dat die altijd kan uitrukken.

Eerste hulp bij culturele erfgoedrampen

Naarmate conflicten, rampen en instabiliteit wereldwijd toenemen, loopt cultureel erfgoed steeds meer gevaar. Omvangrijke en onvoorspelbare crises zoals oorlog of klimaatgerelateerde noodsituaties kunnen onvervangbaar erfgoed binnen enkele uren of dagen vernietigen. De in Amsterdam gevestigde CER biedt al 23 jaar steun om permanent verlies van cultureel erfgoed in tijden van crisis te voorkomen. De non-profit werd in 2003 opgericht als directe reactie op de vernietiging van de Boeddha’s van Bamiyan en de plundering van het Nationaal Museum van Irak.

Vandaag wordt het nieuwe RRF gelanceerd in samenwerking met partners de Postcode Loterij en TEFAF in de Vondelkerk in Amsterdam. Een historisch gebouw dat begin 2026 werd getroffen door een grote brand, waarbij de 50-meter hoge torenspits werd verwoest en het dak en houten interieur ernstig werden beschadigd. De lancering van het fonds op deze locatie symboliseert hoe plotseling cultureel erfgoed in gevaar kan komen en wat het verlies ervan kan betekenen voor de gemeenschappen waartoe het behoort.

Het RRF bundelt bijdragen van bedrijven en particulieren in één gezamenlijk fonds. Daarmee stapt CER over van reactieve fondsenwerving per crisis naar proactieve financiering die al gereedstaat voordat een ramp toeslaat. Voor donateurs is het een duidelijke manier om bij te dragen aan de bescherming van erfgoed in nood, zonder dat hun steun aan een specifiek land of een specifieke crisis gebonden is.

Sanne Letschert, directeur van CER, zegt: “Noodfondsen zijn gebruikelijk in de humanitaire hulp, maar voor cultuur bestaat er geen vergelijkbaar wereldwijd mechanisme. Het CER Rapid Response Fund helpt dat gat te dichten. Omdat het geld al beschikbaar is voordat een crisis uitbreekt, kan CER binnen 72 uur in actie komen wanneer lokale partners om steun vragen. Zo houden we onze ‘culturele ambulance’ paraat om samen met lokale partners snel erfgoed in gevaar te beschermen.”

Bescherming voor toekomstige generaties

In de afgelopen jaren heeft CER cultureel erfgoed in crisisgebieden over de hele wereld ondersteund, onder meer met langdurige projecten in Palestina, Oekraïne en Libanon. In het eerste jaar na de escalatie van de oorlog in Oekraïne steunden CER en haar lokale partners 100 culturele instellingen, met in totaal ruim 1 miljoen euro. In Palestina hielp CER bedreigde archieven veilig te stellen, en in Libanon droeg de organisatie bij aan de bescherming van het archief van de Civiele Bescherming.

Marieke Rodenhuis, hoofd Goede Doelen van de Nationale Postcode Loterij, zegt: “Bij een crisis kan cultureel erfgoed in een oogwenk beschadigd raken of verloren gaan, terwijl de waarde ervan voor gemeenschappen generaties lang meegaat. Het CER Rapid Response Fund maakt het mogelijk om snel in actie te komen wanneer het er echt toe doet. Dankzij onze deelnemers kunnen we dit initiatief vanaf het begin steunen en helpen we cultureel erfgoed te beschermen wanneer het het meest kwetsbaar is”. Naast interventies volgt CER noodsituaties op de voet, waaronder de aardbevingen in Venezuela, Colombia en Indonesië en de recente gletsjerinstorting en overstromingen langs de grens tussen Nepal en Tibet.

Maarten ten Holder, Directeur bij TEFAF, een van de oprichtende partners van het nieuwe fonds, beschouwt cultureel erfgoed niet als een luxe, maar als essentieel in tijden van crisis en vooral tijdens wederopbouw: “Wanneer cultureel erfgoed verloren gaat, kan een gemeenschap een deel van haar identiteit en geschiedenis kwijtraken. Het beschermen van cultuur staat centraal in de missie van TEFAF; daarom steunen we CER al sinds 2008. In een noodsituatie is snelheid cruciaal: eenmaal verloren erfgoed is vaak niet meer te herstellen. We zijn er dan ook trots op dat we als founding partner betrokken zijn bij het CER Rapid Response Fund.”

Hoe het CER Rapid Response Fund werkt

Het nieuwe Rapid Response Fund zorgt ervoor dat er snel middelen kunnen worden vrijgemaakt voor de onmiddellijke bescherming van bedreigd cultureel erfgoed. Zo werkt het fonds om cultureel erfgoed te beschermen voordat het voorgoed verloren gaat:

1. Financiering staat klaar. Bijdragen zorgen ervoor dat er geld beschikbaar is voordat een crisis toeslaat; zo verliest CER geen kostbare tijd met het werven van middelen nadat de noodsituatie is begonnen.
2. Een crisis breekt uit. Conflicten of rampen brengen cultureel erfgoed direct in gevaar. Historische gebouwen kunnen beschadigd raken, collecties moeten mogelijk worden geëvacueerd en culturele tradities dreigen te verdwijnen. Een aanvraag voor steun uit het CER Rapid Response Fund kan op elk moment worden ingediend via deze link.
3. Lokale partners bepalen wat nodig is. CER werkt uitsluitend samen met vertrouwde lokale partners om de situatie te beoordelen, dringende behoeften in kaart te brengen en een actieplan op te stellen op basis van lokale prioriteiten.
4. De ‘culturele ambulance’ wordt geactiveerd. CER beoordeelt de urgentie, haalbaarheid, impact en de capaciteit van de lokale partner. Zodra het actieplan is goedgekeurd, komt de noodfinanciering binnen 24 tot 72 uur vrij.
5. Cultuur wordt gered. Lokale partners voeren de dringende hulp uit: collecties evacueren, beschadigde constructies stabiliseren, archieven beschermen, schade documenteren en zorgen voor noodmaterialen.