metropolis m

Danielle Kaganov bij de afstudeerexpositie ‘Worldlines’ van HISK. Foto: vandenbussche-vandenbossche

In het Brusselse Molenbeek toont het Hoger Instituut voor Schone Kunsten of HISK tot 17 december zijn nieuwe lichting van kunstenaars onder de titel Worldlines. Ive Stevenheydens loopt er rond met gemengde gevoelens: hij ziet geweldige kunst, maar weet dat de toekomst van HISK aan een zijden draadje hangt. Vanaf 2024 moet HISK zonder subsidie verder.

De laatste decennia zwaaiden er bijzonder sterke kunstenaars af aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Brussel. Hadassa Ngamba (2021) bijvoorbeeld, of Kasper Bosmans (2014) en Pieter Vermeersch (2001). Ook vandaag geeft de afstudeershow van HISK een mooi divers overzicht van  de kwaliteit van de opleiding. Het stemt me dan ook bijzonder droevig dat de school geen verdere subsidies krijgt en dus in de toekomst verdwijnen zal. Of, zoals je op de website van het instituut kunt lezen: ‘In maart 2022 besliste de Vlaamse Regering evenwel om geen nieuwe beheersovereenkomst af te sluiten met het HISK, wat de werking na 2023 hypothekeert.’ Ze willen zonder steun door, maar de vraag is of dat gaat lukken. In 2024, het jaar van het 25-jarige jubileum, volgt een herbronning. 

Hamed Dehqan bij de afstudeerexpositie 'Worldlines' van HISK. Foto: vandenbussche-vandenbossche

Het sneeuwt. Het is glad. Ik neem de bus, een metro en nog een andere metro en geraak zo van mijn huis in Schaarbeek tot Sint-Jans-Molenbeek. Daar, in de voormalige Gossetfabriek, een fantastisch modernistisch art-decogebouw, word ik meteen met een glimlach van oor-tot-oor verwelkomd door de kunstenaar Hamed Dehqan. Dehqan (°1990) is een van de elf kunstenaars die in de show Worldlines zit. Hij neemt me meteen mee naar zijn letterlijk en figuurlijk fabuleuze installatie Through the Looking Glass. Voor dit nieuwe werk vond de van oorsprong Iraanse kunstenaar inspiratie in Lewis Carrolls gelijknamige en befaamde boek (1871) over de avonturen van Alice in Wonderland. Eerst zie ik niet veel: in de met bruine tegels belegde ruime zaal staat een anonieme white cube. Aan de achterkant van de box ontvouwt zich echter een innemende assemblage van abstracte schilderijen van bijvoorbeeld blauwe en groene strepen, een beetje zoals die goeie ouwe Daniel Buren. Op de vloer maakte de kunstenaar een psychedelisch ruitenpatroon van paarse en groene hoeken, die uitlopen naar links. Het geheel doet me letterlijk duizelen.

Het stemt me dan ook bijzonder droevig dat de school geen verdere subsidies krijgt en dus in de toekomst verdwijnen zal

Met bijzonder veel enthousiasme leidt Dehqan me door de rest van de tentoonstelling, die de overkoepelende titel ‘Worldlines’ draagt. In zijn tekst [1] in het expositieboekje licht curator Sébastien Pluo de titel wat ingewikkeld toe. ‘De wereldlijn van een object is het pad dat het in de vierdimensionale ruimtetijd aflegt door een reeks ruimtetijdgebeurtenissen die overeenkomen met de geschiedenis van dat object’, schrijft hij onder andere. Tja, wat moet ik daar nu mee? Ik laat het boekje links liggen. Hier is zoveel goeds te zien! Het blijft me steken dat deze opleiding binnenkort gewoon gestopt zal worden.

Een ander hoogtepunt is het werk van de Franse Paola Siri Renard (°1993). Haar installaties en sculpturen van gips, glasvezel en staal laven zich aan de erfenis van de Belgische Art Nouveau. Ze zweven in de ruimte, gedragen door schijnbaar vederlichte ijzeren constructies. Het lijken skeletten of ruggengraten van dieren die nooit hebben bestaan. Dit werk is zowel futuristisch als nostalgisch; een combinatie die me opnieuw doet duizelen.

Paola Siri Renard bij de afstudeerexpositie 'Worldlines' van HISK. Foto: vandenbussche-vandenbossche

In de belendende ruimte grapt de Chinese kunstenaar Yue Yuan (°1989) met een serie conceptuele werken. Work Only on Rainy Days is een regenpijp die het dak van het gebouw verbindt met de tentoonstellingsruimte. De metalen regenpijp die in de expositieruimte blinkt doet me denken aan het baanbrekende oeuvre van Charlotte Posenenske. Maar hoewel het sneeuwt buiten, komt er geen druppel door de buis de tentoonstellingszaal binnen. Het tweede werk van de kunstenaar, Who Will Support My Work?, te zien in dezelfde ruimte, gaat een andere richting uit. Hiervoor hing hij een papiertje aan de muur waar je een strookje met daarop het e-mail adres en het telefoonnummer van de kunstenaar vanaf kunt scheuren. Hij wil met het werk vragen opwerpen over hoe een onafhankelijke maker door ‘macht’ wordt beoordeeld. Wie voelt zich geroepen hem te ondersteunen?

Paola Siri Renards sculpturen lijken skeletten of ruggengraten van dieren die nooit hebben bestaan

Yue Yuan bij de afstudeerexpositie 'Worldlines' van HISK. Foto: vandenbussche-vandenbossche

Maëlle Dufour bij de afstudeerexpositie 'Worldlines' van HISK. Foto: vandenbussche-vandenbossche

De Belgische Maëlle Dufour (°1994) legt met haar werk ook de link tussen binnen en buiten. Capsules bestaat onder andere uit een reeks van rode glazen sculpturen die aan de muur zijn opgehangen en van touwtjes voorzien zijn. Het lijken fragiele rugzakjes en Dehqan, nog steeds mijn bezielde gids, haalt er een van de muur en vertelt me dat dit ook de intentie van de kunstenaar is: deze sculpturen kunnen op de rug gedragen worden. Voor deze werken inspireerde Dufour zich losweg op Andrei Tarkovski’s grensverleggende film Stalker uit 1979. Daarin is de ‘Zone’ een gebied waar de wetten van de natuurkunde niet van toepassing zijn en overblijfselen van schijnbaar buitenaardse activiteit ongestoord tussen de ruïnes liggen.

Haar werk borduurt ook voort op eerder werk: Jusqu’ici tou va bien, een installatie die ze in 2022 aan de Belgische kust in Knokke-Heist maakte over het toxische materiaal dat daar sinds de Tweede Wereldoorlog her en der nog steeds begraven zou liggen. Ook deze Capsules bevatten verwijzingen naar vervuiling: het glas is geblazen in de vorm van genetisch gemodificeerde zaden die bedekt zijn met giftig afweermiddel. En dan is er de link met buiten. Daar installeerde Dufour een uitvergrote kopij van een thermische bioreactor die normaliter gebruikt wordt om stamcellen te cultiveren. Het ding was me al opgevallen voordat ik het gebouw betrad, maar bekeken vanuit het raam doet de uitvergrote, metalen spiegelsilo me nog veel imposanter voor. Het ding lijkt te zweven in de luchtledigheid. De kunstenaar installeerde een trapje aan het raam zodat ik het werk ook van dichtbij bewonderen kan.

Voor de tentoonstelling heeft bijna elk van de kunstenaars een mooie publicatie gemaakt, met daarin een al dan niet door henzelf geschreven tekst. Ik keer dan ook huiswaarts met bijna een kilo van publicaties waar ik nog lang van zal nagenieten

Voor de tentoonstelling heeft bijna elk van de kunstenaars een mooie publicatie gemaakt, met daarin een al dan niet door henzelf geschreven tekst. Ik keer dan ook huiswaarts met bijna een kilo van publicaties waar ik nog lang van zal nagenieten. Bijzonder mooi vormgegeven is het boekje van de Chileense Fabiola Burgos Labra (°1984): goud en oranje en met zwart-witte en kleurenfoto’s die haar aanpak en werkproces illustreren. Haar werk zelf is absoluut ook niet mis! Ze maakte een amalgaam van vaak organische objecten die ze heeft bewerkt tot sculptuurtjes. Zo bewerkte ze fruit met haakwerk. Bijzonder vind ik haar ‘peren’, waar ze netjes omheen maakte. Door het fijnmazige witte gaas druipt het vocht door van de vruchten die al aan het ontbinden zijn. Haar installatie mikt op mijn lachspieren. Dehqan grapt: ‘Beter dit niet consumeren!’

Aan het einde van de tentoonstelling verblijdt de video van de Israëlisch-Russische Danielle Kaganov (°1994) me. Haar audiovisuele Canal Alpha II (2023, 17’30) brandt van actualiteit, ook al dateert het werk alweer van 2020. Destijds nam ze de strategieën van twee extreem rechtse partijen in Israël onder de loep: Likud, geleid door Benjamin Netanyahu, en Yisrael Beiteinu, waar Avigdor Liberman aan het roer zat. Kaganov zoomt vooral in op de functie van sociale media en hoe die het stemgedrag van de bevolking kunnen manipuleren. Het werk gaat in op de slagkracht van het ‘alternatieve internet’. De kunstenaar voegt betekenislagen toe door zelf verschillende personages te spelen en zo de grens tussen waarheid en leugen verder op de helling te zetten. ‘Hoe vormen beelden die wij als obscuur ervaren een politieke agenda, en wat is de dunne grens tussen radicaal en populistisch?’, vraagt Kaganov zich af in haar boekje. Het is een vraag die mooi toepasbaar is op de hele situatie van het HISK, een instituut dat nooit zou mogen verdwijnen.

Worldlines is tot 17 december 2023 te zien. Kunstenaars: Yue Yuan, Jivan van der Ende, Paola Siri Renard, Axelle Lenaerts, Axel Korban, Maud Gourdon, Danielle Kaganov, Maëlle Dufour, Hamed Dehqan, Jim Campers en Fabiola Burgos Labra. Curator: Sébastien Pluot.

[1] ‘De kunstenaars in residentie van HISK komen uit een overvloed aan culturele omgevingen waardoor ze onderscheidende trajecten, praktijken en methodologieën hebben gevormd. Terwijl elke kunstenaar voor en tijdens zijn residentie bepaalde wereldlijnen en curven in de ruimte-tijd tekent, leidt de zwaartekracht wederzijdse invloeden van wereldlijnen af die wederzijds kunnen worden gewijzigd door de gedeelde gebeurtenissen die ze ervaren. Tijdens hun reis bij HISK bewijzen vele gelegenheden de mogelijkheid om gelijktijdigheid en verschil te verkennen. Daarom zal de tentoonstelling niet worden gestructureerd volgens een thema dat zou proberen hun heterogene werken te incorporeren, maar wordt een metafoor voorgesteld die is ontleend aan de astrofysica en waarmee de manier kan worden onderstreept waarop sommige belangrijke gevoelige velden van aantrekking (dat zijn de ecologische, ontologische, psychologische , sociale, identiteits- en politieke crises) kunnen de trajecten van de werken beïnvloeden zonder ze in zich op te nemen.’

Ive Stevenheydens

Recente artikelen