metropolis m

De voorbereidingen van de komende documenta 16 zijn in volle gang. Het is een zwaarbeladen editie, nadat de vorige in mineur eindigde nadat de artistieke leiding van toen, het Indonesische collectief ruangrupa, in de Duitse media verweten werd vrij spel te hebben gegeven aan antisemitisme onder de deelnemers. De crisis van destijds was het begin van een ingrijpende koerswijziging in cultureel Duitsland, waar tegenwoordig elke vorm van kritiek op Israël gelabeld wordt als antisemitisme, en veel organisaties uit lijfsbehoud zich niet meer uiten over de genocide in Gaza.

Dat geldt ook voor de documenta, die na de crisis van vier jaar geleden, de organisatie ingrijpend vernieuwde, met een nieuwe rvt, een nieuwe machtige toezichtraad van deskundigen, nieuwe statuten, en een artistiek leiding die zich aan die nieuwe koers heeft gecommitteerd. Meest ingrijpende vernieuwing is het opnemen van de discutabele werkdefinitie van antisemitisme van de International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA) in de statuten van de organisatie. Deze IHRA werkdefinitie van antisemitisme wordt alom bekritiseerd vanwege de vermenging van antizionisme (kritiek op de staat Israël) met antisemitisme.

In het kranteninterview met Die Zeit geeft Naomi Beckwith aan niet bang te zijn voor anti-Gaza acties tijdens de komende documenta. Mensen mogen gewoon demonstreren. Maar de deelnemers niet, tenminste niet in hun werk. Op een vraag van Die Zeit geeft ze toe dat een aantal uitgenodigde kunstenaars deelname hebben geweigerd, omdat ze het niet eens zijn met de houding van Duitsland tegenover Gaza. Anderen zagen van deelname af omdat ze vermoedden dat ze zich niet vrij over alles zouden kunnen uitspreken.

Beckwith en Gaza?

Over haar eigen houding ten aanzien van Gaza wil ze weinig loslaten. ‘I understand the need for solidarity and support, but we’re not going to get anywhere with entrenched sides.’ En, voegt toe: ‘Far more important than my personal stance is the question of how we can overcome this divisive mindset. How can we start talking to one another again?

Beckwith neemt de teugels strak in handen en geeft aan dat ze, anders dan ruangrupa, heel precies zal controleren wat er in Kassel te zien zal zijn, zodat, wat ze noemt ‘difficult subjects’ geen kans krijgen om onrust te zaaienn, zoals vorige keer is gebeurd. ‘I’m going to look very carefully at what’s shown in the exhibition.’

Een werk als dat van Taring Padi, dat de vorige keer verwijderd werd vanwege het gebruik van een antisemitische karikatuur in een groot politiek getint antiwesterse billboard, zal er bij haar niet doorkomen. Ze vindt dat ruangrupa niet goed voorbereid was op wat zo’n afbeelding in Duitsland losmaakt, en begrijpt dat het werk nog voor de opening verwijderd moest worden. ’De kunstenaars stemden daar toch ook mee in?’

Over de controversiële nieuwe Code of Conduct

Beckwith ontkent stellig de Code of Conduct, inclusief de IHRA-paragraaf, te hebben ondertekend. Kunst is vrij in Duitsland, die Code heeft betrekking op het functioneren van de moederorganisatie, niet op haar artistieke werk. ‘At all cost, we have to avoid giving the impression that politicians have influence over the content of Documenta’, zegt ze strijdbaar.

Maar dat is niet het hele verhaal. Weliswaar zijn kunstenaars ook in haar documenta vrij zich te uiten, maar binnen wat in de context van Duitsland momenteel acceptabel wordt geacht. Bovendien geeft ze aan niet geïnteresseerd te zijn in politieke posities: ‘What matters to me is the artistic practice.’

Er blijkt bovendien een andere afspraak te zijn gemaakt tussen haar en de deelnemers: ‘There’s an agreement between me, my team, and every artist who comes to Documenta that we will conduct ourselves in the most respectful way possible, with a spirit of nonviolence.’

Concreet betekent dat dat geweld en provocatie worden gemeden, hoe belangrijk die ook mogen zijn in de kunst. ‘At the moment, this isn’t the time for that’, zegt Beckwith als Die Zeit daarnaar vraagt. ‘We have too many politicians who work with provocation. The question our Documenta is supposed to ask is: What else is possible in the world? What makes discourse possible?’

In deze expliciet NIET-aanstootgevende en NIET-controversiële documenta gaat het Beckwith om ‘safety’, voor het instituut, de kunstenaars, het team en het publiek. Bij veiligheid moet je denken aan een plek voor dialoog, waarbij je iedereen kunt vertrouwen en iedereen zich gerespecteerd voelt.

Beckwith: ‘What matters to me above all is the question of how we move through the world and how we can manage to regain a sense of confidence, even though the world is upside down.’ Ze haalt haar inspiratie bij migranten en verwacht een tentoonstelling die zich ook verhoudt tot technologie. De wereld verandert momenteel ingrijpend, het is nog ongewis hoe de mens daarop moet gaan reageren. Zie het als een stap in het onbekende, maar wel met het vertrouwen in de goede afloop de kunstenaars die voor een leeg canvas staat en gewoon begint. Ze ziet het ook in free Jazz: ‘Ýou just start’ en zoekt met vertrouwen in elkaar je weg.