Verkiezingen in Saksen-Anhalt – Zo radicaal wil de AfD de cultuur hervormen
Nu de Afd de verkiezingen in Saksen-Anhalt heeft gewonnen, staat de toekomst van het Bauhaus in Dessau op het spel. De Afd streeft naar een ‘nieuwe patriottische cultuur’. Met name het Bauhaus ligt al jaren onder vuur, maar het gaat niet alleen om dit icoon van het modernisme, de hele culturele sector moet vrezen. De partij grijpt in haar strijd tegen wat genoemd wordt ‘anti-Duitse’ en ‘ontmenselijke cultuur’ direct terug op nazistisch gedachtegoed.
Barbara Steiner, directeur van de Stiftung Bauhaus Dessau, is ervan overtuigd dat als de AfD in Saksen-Anhalt aan de macht komt, in de culturele sector geen steen op de andere zal blijven. ‘Dat geldt voor de artistieke praktijk, de instellingen, de berichtgeving, zelfs voor het toerisme. Dit alles moet worden onderworpen aan een “nieuwe patriottische cultuur”.’ Steiner vreest dat er na de verkiezingen direct al discussies zullen ontstaan over de inhoudelijke koers van het Bauhaus. De AfD heeft de kunst- en architectuurschool immers al lange tijd op de korrel.
In het verkiezingsprogramma noemt de AfD het Bauhaus, dat op de Unesco-werelderfgoedlijst staat, een ‘omstreden architectuurschool’. Volgens het verkiezingsprogramma ontbreekt het het Bauhaus aan ‘nationale verankering’. Eerder al, in de zomer van 2024, verklaarde Hans-Thomas Tillschneider, woordvoerder van de AfD in Saksen-Anhalt voor cultuurbeleid, dat het Bauhaus ‘een peilloze lelijkheid’ zou zijn en ‘ondraaglijk om naar te kijken’. In datzelfde jaar diende de AfD in het deelstaatparlement een motie in voor een ‘kritische beschouwing van het Bauhaus’. De titel luidde ‘Dwaalweg van de moderniteit’. Deze formulering is afkomstig van de nationaalsocialistische rassenideoloog Paul Schultze-Naumburg, die haar gebruikte in zijn pamflet Kunst und Rasse uit 1928.
Thema's
Hoe het „nieuwe patriottische cultuurbeleid“ van de AfD eruit moet komen te zien, wordt toegelicht in het verkiezingsprogramma. Daarin staat onder meer dat „anti-Duitse kunst en cultuur“ geen overheidsgeld mogen ontvangen.
Theaters vrezen financiële censuur
De Zwitserse regisseur Julien Chavaz is sinds vier jaar algemeen directeur en operadirecteur van het Theater Magdeburg. Hij is ervan overtuigd dat de AfD na een verkiezingsoverwinning zou proberen in te grijpen in de theaterprogramma’s. Het Theater Magdeburg is weliswaar gesteund door de stad, maar de deelstaat Saksen-Anhalt is een belangrijke financier. ‘De AfD zou onze programma’s misschien niet direct censureren, maar ze zou wel financiële druk kunnen uitoefenen. Het resultaat zou hetzelfde zijn.’
Musea
Ook Annegret Laabs van het Kunstmuseum Magdeburg, een museum voor hedendaagse kunst, vreest voor de gevolgen voor haar werk. Het museum wordt voornamelijk gefinancierd door de stad, maar is ook afhankelijk van subsidies van het land. De eis van de AfD om kunst en cultuur naar patriottische standaard in te richten, zou het einde betekenen van haar tentoonstellingsprogramma: ‘Wij tonen werk van internationale kunstenaars. Veel van hen houden zich bezig met politiek’, zegt museumdirecteur Laabs. ‘Onder een AfD-regering zou ons programma klein en betekenisloos worden.’
De AfD wil de culturele hegemonie
Waarom speelt cultuur überhaupt zo’n grote rol in het verkiezingsprogramma van de AfD? David Begrich is expert op het gebied van extreemrechts bij de vereniging Miteinander e.V. in Magdeburg. Hij zegt: de AfD wil geen open, vrije samenleving, maar een etnisch-nationalistische natie. ‘Dat doel kun je niet alleen met wetten bereiken.’ Het gaat de AfD om culturele hegemonie. ‘En die wil de AfD op lange termijn veiligstellen – via het cultuurbeleid, het onderwijsbeleid en het hogeronderwijsbeleid.’
De AfD mag dan streven naar culturele zeggenschap, het verzet van de culturele instellingen in Saksen-Anhalt is groot. Meer dan 150 organisaties hebben zich verenigd in het initiatief ‘Kultur ist Vielfalt und Heimat’. Zij keren zich tegen het patriottische cultuurbeleid van de AfD. Om duidelijk te maken wat er voor de cultuur op het spel staat, trokken medewerkers van culturele instellingen door heel Saksen-Anhalt om met mensen in gesprek te gaan.
Annegret Laabs vertelt dat veel mensen helemaal niet weten wat de partij op het gebied van cultuur van plan is. Hoeveel mensen ze met de actie hebben bereikt, kan ze niet zeggen. ‘Maar ook na de verkiezingen willen we nog in de spiegel kunnen kijken en zeggen: we hebben er in ieder geval alles aan gedaan om de mensen hierover te informeren.’
Het cultuurpolitieke programma van de AfD in Saksen-Anhalt omvat 21 punten. Hieronder een selectie:
- De AfD bekritiseert dat de theaters in Saksen-Anhalt te weinig ‘Duitse stukken’ opvoeren.
- De AfD wil alleen kunst financieel ondersteunen die ‘een bijdrage levert aan het vinden van een Duitse identiteit’.
- De AfD wil ‘de mooiste voorbeelden uit de Duitse geschiedenis […] zelfbewust voor het voetlicht brengen’.
- De partij omschrijft de aandacht voor de periode van het nationaalsocialisme als ‘het in stand houden van een schuldcomplex’.
- Volgens de AfD dient herkomstonderzoek uitsluitend voor het ‘kunstmatig in stand houden van een schuldgevoel’, dat de Duitsers ‘eindelijk van zich af zouden moeten werpen’.
- Daarom wil de partij de financiering van het Duitse Zentrum für Kulturgutverluste door de deelstaat stopzetten – ongeveer 70.000 euro per jaar.
- De AfD wil de Landeszentrale für politische Bildung, het centrum voor politieke educatie van de deelstaat, afschaffen.
Bron: srf
