metropolis m

‘Ik doe het allebei graag, maar tekenen is voor mij iets heel normaals, iets dat ik elke dag doe. Met schilderen heb ik een meer gepassioneerde relatie. Dat gaat over aantrekken en afstoten, met veel moeilijke momenten. Het gebeurt wel dat ik slechte tekeningen maak, maar bij het schilderen gebeurt dat vaker. Schilderkunst is een ongrijpbaar medium. Daarin ligt ook de uitdaging: het is iets dat zich moeilijk laat bedwingen als je het op een goede manier wilt doen. Als je het teveel bedwingt, maak je oninteressante schilderijen. Er zijn kunstenaars die wel acht uur per dag schilderen en toch maken zij middelmatig werk, niet meer dan grote kleurboeken. Ik werk alleen op de momenten dat ik voel dat ik scherp sta, een beetje zoals een sporter. Maar je moet er wel naartoe werken, en het moet vaak mislukken voordat je er bent.’

‘Ik voel meer en meer een wantrouwen ten opzichte van kunst die er artistiek correct uitziet. Kunst die eruit ziet als kunst. Daar hebben we allemaal een vrij stereotiep beeld van. Wat studenten bijvoorbeeld produceren in hun laatste jaar op een academie is zeer inwisselbaar, ook in internationaal opzicht. Je ziet werk van jonge kunstenaars op een biënnale hier of daar en het ziet er artistiek geloofwaardig uit, maar je merkt toch dat er een groot gebrek is aan authenticiteit.’

‘Dat gaat onbewust. Ik heb altijd een fascinatie gehad voor fotografie in zijn documentaire hoedanigheden. Het heeft iets irreëels. Op een mechanische manier wordt een beeld van één moment vastgelegd. Ik vind dat heel steriel, het is een fractie van een seconde die geen werkelijkheid meer in zich draagt. Het is ook fascinerend omdat het niet past bij onze aard als mens; wij zijn wezens die continu evolueren. Een fotografisch beeld veroorzaakt een emotionele kortsluiting. Ik voel me daardoor gehinderd. De reden waarom ik ouderwets uitziende scènes wil evoceren in mijn werk is om een soort parallelwereld te creëren. Maar ik ben me daar nog maar enkele maanden van bewust. Een parallelwereld is een spiegelwereld, maar ik wil wel duidelijk maken dat de wereld in een schilderij een andere, mentale wereld is.’

‘Het is zeker van belang dat het geschilderd is. Je bent je ervan bewust dat het in mijn werk om een artefact gaat, om een artificiële afbeelding. Met fotografie of video heb je altijd nog een eventueel vermoeden van een documentair belang. Ik wil die scheiding heel duidelijk maken. Schilderkunst is een interessant medium omdat je er werkelijk een afgesloten wereld mee kunt laten zien. Ik zou mijn thema’s in principe ook fotografisch kunnen benaderen, maar ik vind iets veel interessanter wanneer het geschilderd is. Een schilderij is geen stilstaand beeld: het beweegt, het is een aanwezigheid. Film is wel iets waar ik nog zou mee willen experimenteren. Ik overweeg het ook, maar misschien toon ik het nooit.’

‘Ik wil dat het werk alleen maar een trigger is. Ik schilder geen individuen, daarom kijken ze je ook nooit aan. Iemand die naar de toeschouwer kijkt, is iemand, ook in een schilderij. Dat is ook een van de redenen waarom de mensen bij mij in zichzelf gekeerd zijn. Ik stel de mens voor in zijn symboolwaarde, als een schaakstuk. Door hun werk wordt hun voorkomen herleid tot een functie.’

‘Ik denk het wel. Hoewel, uiteindelijk maak ik het werk vrij intuïtief. Mensen vragen me voortdurend om het werk te analyseren. Kunst moet geduid worden, maar zelf heb ik daar absoluut geen behoefte aan. Ik voeg elementen samen in een beeld die anachronistisch of tegenstrijdig aan elkaar zijn. In hun opeenvolging leiden die elementen niet naar een oplossing, althans niet zoals we dat zouden verwachten. Op die manier krijg je een soort ideologisch falen, en juist dat falen is de essentie van het werk. Het laat een gat achter dat volgens mij veel dichter bij de waarheid staat.’

‘Nee, maar wel dat je met jezelf en je eigen existentie geconfronteerd wordt. Wat ik probeer te doen is zeer traditioneel, het is een streven naar waarheid. Die kun je je volgens mij het beste voorstellen als een zwart gat. Een leegte. Het beeld dat ruimte laat, is het wezen van mijn werk.

‘Ja, kunst kan troostend zijn of soms soelaas bieden. Maar met mijn werk moeten de mensen hun plan trekken. Ik schilder kortsluitingen, omdat je beelden normaal op een andere manier voorgeschoteld krijgt.’

‘Voor enkele dagen misschien, maar toch. Ik heb ooit als tewerkgestelde werkloze in een soort ministerie gewerkt. Ik moest er fiches uit mappen halen en ze dan weer allemaal terug steken. Tussendoor moest ik een stempel zetten of iets invullen, maar ik kon er mijn gedachten niet bijhouden. Het was te stompzinnig om waar te zijn. Ik heb dat twee dagen met veel goede moed geprobeerd en toen heb ik het opgegeven. Ik ben daar blijven werken want ik had geld nodig. Maar ik dacht: ik zou de maatschappij toch een grotere dienst bewijzen als ik hier nu zou oefenen om te tekenen. Mijn collega’s hadden daar natuurlijk geen begrip voor, behalve de hoogste baas. Maar blijkbaar is het toch inspirerend geweest.’

‘Het was hallucinant hoor. Er was een kerel die daar al vijfentwintig jaar zat en altijd dezelfde pen gebruikte om een kruisje op die fiches te zetten. Die pen was helemaal uitgesleten en de man was daar trots op. Ik begon bijna ter plekke te huilen.’

‘Ik vind het interessant om dat in het midden te laten, om te ont-duidelijken. We willen graag eenduidigheid maar die is er niet. Ik probeer zeer suggestief te werken. In The Performance vind ik dat ik tot een maximum kom. Ik kan er veel mee oproepen met weinig middelen. Het werk is ook een mijlpaal na tien jaar schilderen. Ik ben vrij laat begonnen met schilderen. In zekere zin heb ik in mijn tekeningen al een grotere volwassenheid bereikt. Als schilder ben ik nog vrij jong. Ik schilder al tien jaar, maar ik ben er pas vijf jaar geleden mee naar buiten gekomen.’

‘Vooral de tekeningen, maar ook de schilderijen zijn geënsceneerd. Ik heb een fascinatie voor films uit de jaren dertig tot eind jaren vijftig, toen alles gemaakt werd in een volledig artificiële wereld. Dat is erg verwant met wat ik doe, qua benadering, qua gevoel. Je ziet in die films dat het eigenlijk niet echt is, die pastelachtige snoepkleurtjes, de vreemde schaduwen en de hele toedracht.’

‘Tja, ik ben niet zo’n grote colorist. Die kleuren hebben te maken met een gebrek aan deskundigheid. Maar ik gebruik ook niet graag uitgesproken kleuren omdat ze teveel de aandacht afleiden. Alles wordt dan snel te vrolijk. Ik vind dat de afbeelding prioriteit moet krijgen, kleur heeft voor mij een ondersteunende functie.’

‘Nee, ik gebruik een andere tijd om een afstand te creëren, maar ik wil ook een archetypisch beeld van de midden twintigste-eeuwse mens brengen, zoals figuurtjes bij een modelspoorbaan of mensen in een gebruiksaanwijzing. Ik wil de mensen eruit laten zien zoals wanneer men over tweehonderd jaar zou terugkijken naar de twintigste eeuw. Door de oorlogen is het ook een belangrijke periode geweest, en dat draag je wel mee.’

‘(lacht) Heel mijn leven, maar nee: ik werk altijd in twee of drie sessies. Je prutst soms ook, je schildert hier of daar een huisje, je doet andere dingen tussendoor. Ik maak het ook wel graag esthetisch, ik wil dat de mensen er vanzelf naar gaan kijken. Als kunst al iets te vertellen heeft, moet je ervoor zorgen dat de mensen er überhaupt naar willen komen kijken. Ze worden gelokt door het esthetische aspect.’

‘Ik zie het puur picturaal, aanlokkelijk, interessant om naar te kijken: de manier waarop met verf iets tot leven komt. Daarom kijk ik ook graag naar portretten. Het genre interesseert mij niet, maar wel de manier van uitvoering. Dat maakt ook het verschil tussen een grote en een iets minder grote schilder. Ik kies ook om esthetische redenen voor het midden van de twintigste eeuw. Ik vind immers dat we er sinds de jaren zestig erg op achteruit zijn gegaan. Toen was de mens nog schilderbaar en nu niet meer. Vandaag schilderen de Amerikanen mensen in joggingpakken, vreselijk!’

‘Ook dat zijn representaties van mensen. Soms schilder ik iemand die eruit ziet als een porseleinen beeldje zonder dat het ook zo is. Vroeger schilderde ik porseleinen beeldjes of fragmenten ervan, als een symbolische voorstelling.’

‘Ik heb er geen verklaring voor, maar ik deed het al in mijn vroegere etsen. Daarin is het thema van de buste altijd teruggekomen. Het vertegenwoordigt de essentie van het menszijn: de schouders en het hoofd. De benen zijn alleen maar een uitrusting om mee te lopen, je ziel zit er niet in. Als je de mens wil comprimeren tot mens en zijn menszijn wil veredelen, is het interessant om hem als buste weer te geven. Het heeft te maken met het weglaten van overtolligheden. Geestelijk zitten die mensen ook ‘ergens in’. De Four Fairies bijvoorbeeld [een schilderij met vier vrouwen die tot hun middel in een zwart vlak staan – EF] was aanvankelijk een tekening. Ik had er een sculptuur van willen maken, maar dat heb ik niet in mij. Als groot schilderij werd het monumentaler, kwam het dichter bij de sculptuur die ik eerst in gedachten had. Ik vind het ook goed om nooit sculpturen te maken. Maquettes misschien wel, maar een echt beeld in de openbare ruimte vind ik – misschien ben ik te gevoelig – een zeer agressieve daad.’