metropolis m

De zes werken die in samenhang worden vertoond dragen allemaal dat element van wording, van becoming en van fundamentele onvoltooidheid in zich. Een aantal heb ik al eens op andere plekken gezien. De filminstallatie Four Months, Four Million Light Years (2020) in ROZENSTRAAT – a rose is a rose is a rose in Amsterdam. Het uit een mini-expositie en een film bestaande tweeluik Dismemberment (2024) tijdens de openingstentoonstelling First Double 1 & 2 van Kunstinstituut Melly in Rotterdam. Maar hier in deze koloniale buitenplaats klikt het, vallen de raderen van de tijd in elkaar.

De verdiepingen van het landhuis worden in mijn gedachten een Freudiaanse architectuur, waar op de begane grond het Ego (het rationele en bewuste deel van de persoonlijkheid) en Superego (de normen en waarden) huizen, stevig geworteld in de historische en culturele tradities van Nederland als koloniale macht. Die twee spoken rond in de onttakelde stijlkamers waarin nu het rijkbeschilderde Chinese papierbehang met z’n bloemen en vogels die nergens in de omringende landerijen zingen van decoratie tot spektakel is verheven.

Freud is natuurlijk veel te westers, wit, patriarchaal en heteroseksueel om ook maar op een of andere manier echt te kunnen duiden wat de transmutaties van het Id (het meest onbewuste deel van de persoonlijkheid) zijn die Chang op de eerste verdieping voltrekt. Want dat onderbewuste, waar de driften en de levenslust huizen krijgt bij haar ook een meer transcendente betekenis; het zijn de krachten die bijdragen aan transformatie.

Alchimie

Dat de titel Transmutaties naar alchemistische tradities verwijst is ook niet toevallig: alles in haar werk draait om het omzetten van het ene element in het andere, van textiel naar papier, van film naar schilderkunst, van origineel naar kopie en andersom. In de alchemie is ‘transmutatie’ vooral een spiritueel concept, dat later evenwel de basis vormde voor de kwantumfysica. Zo zijn transmutaties ook kruispunten waarop het onmogelijke in het mogelijke wordt omgezet, als je er maar vanuit een ander waardensysteem naar kijkt.

Hoezeer haar werk ook macht ondervraagt, kent Chang die waardensystemen geen andere dan onderzoekende, creatieve, artistieke en fluïde waardes toe. Ze gaat als het ware naast de macht staan en decontextualiseert die. Nergens wordt dat beter zichtbaar dan in de serie Hollands Kabinet (2010-2012), een serie aquarellen van 558 ogenschijnlijk eenvormige, maar uiteindelijk heel verschillende traditionele Nederlandse kasten. Hier aan de muren van Oud Amelisweerd zijn het net portretten van overleden familieleden van de baron, elk met z’n eigen gezicht en karakteristieken. Een mooi staaltje hyperrepresentatie, net als het behang beneden: het origineel is verdwenen, maar daarmee des te zichtbaarder geworden.

Wie naar de periode kijkt waarin de serie tot stand is gekomen, en ook die andere betekenis kent van het woord ‘kabinet’, namelijk regering, ziet meteen dat deze kastenkalender van steeds zeven aquarellen op rij ook een politieke kalender is. Het was immers de periode waarin voor het eerst in de naoorlogse geschiedenis een extreemrechtse partij zich met het regeringsbeleid ging bemoeien. Premier Rutte kon alleen regeren met zogeheten ‘gedoogsteun’ van de PVV. Plots worden de kasten een soort tinnen soldaatjes, legers die door de geschiedenis marcheren, bruinhemden op wankele pootjes. Ze zijn net zo in your face en absurd als de houten fallussen die onderdeel uitmaken van de immersieve installatie Dismermberment. Maar dat ze absurd lijken, wil niet zeggen dat je ze niet ernstig moet nemen. De van generatie op generatie doorgegeven kabinetten verwijzen door het gebruik van zogenaamde exotische houtsoorten ook naar het extractiekapitalisme van het koloniale denken.

Een vergelijkbare luciditeit kenmerkt de film die ze voor Dismemberment maakte. Daarin voert ze het oude, vermoeide, welgestelde Europa op in de gestalte van een Duitssprekende galeriehoudster die de ‘gutbürgerliche’ Verlichtingsidealen personifieert. Chang is zelf afwisselend een kunstenaar, en de Koreaans goden Daesin Halmeoni (“grote grootmoeder”) en Sansin (een berggod) en voert al gedaanteverwisselend een sjamanistisch reiniginsgritueel uit. Zo wordt Europa ontdaan van de drijfveren achter de koloniale hegemonistische levenshouding die niet met het kolonialisme is verdwenen: hebzucht, arrogantie, macht en misbruik van de aarde en haar bewoners.

Sjamanistische rituelen spelen ook een rol in het eerdere werk Four Months, Four Million Light Years, een onderzoek naar de mensonterende mechanismen achter de transnationale adoptie-industrie. Ook hier wordt een film gecombineerd met schilderingen, props en objecten, waarvan het soms bewust onduidelijk blijft of iets een prop, een object, of een ‘kunstwerk’ is, of dat het simpelweg attributen zijn die zowel binnen als buiten de film materialiseren, omdat ze in twee (of meer) werkelijkheden bestaan.

Chang verwijst daarmee naar de praktijk om inheems rituele objecten als ‘kunstvoorwerpen’ mee naar Europese musea te nemen en ze zo te ontdoen van de bezielde betekenis die ze van hun makers en gebruikers hebben gekregen. Deze koloniale ‘ontzieling’ komt in meerdere mutaties terug: Ze neemt ons ‘miljoenen lichtjaren mee’ naar hoe Christelijke missionarissen oude spirituele tradities als duivels bestempelden, naar de plundertochten van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, naar de manier waarop de Koude Oorlog in de jaren vijftig door de Verenigde Staten werd ge-outsourced naar Korea.

Door kunst zowel als een scheppende, materiële als een spirituele, transformerende praktijk te zien, ontsnapt Chang aan binaire betekenissen. Haar werken zijn niet dit of dat, maar dit en dat.  Het heft de zwaartekracht op. Als mijn voetstappen maar niet zo lomp zouden knarsen en kraken op de traptreden van het onttakelde verleden. Zo worden de geesten uit het hout bevrijd.