Internationale kunstenaars steunen CATPC bij herstel van het Heilige Bos in DR Congo
NIEUWS Het Congolese kunstcollectief CATPC (Cercle d’Art des Travailleurs de Plantation Congolaise) bouwt een permanente kunstcollectie op met geschonken werk van Francis Alÿs, Olafur Eliasson, Luc Tuymans, Marlene Dumas, Sandra Mujinga, Chéri Samba, Christopher Kulendran Thomas, Ai Weiwei en andere internationale kunstenaars. Het is de eerste kunstcollectie die eigendom is van een gemeenschap van plantagearbeiders. De collectie wordt eerst internationaal gepresenteerd, te beginnen in Lagos, en krijgt in 2027 een vaste plek in Lusanga in de Democratische Republiek Congo. Hiermee ondersteunt zij het herstel van het Heilige Bos op voormalig plantageland.
Een collectie in eigen handen
De eerste tien werken in de collectie zijn geschonken door internationaal erkende kunstenaars: Francis Alÿs, Ai Weiwei, Olafur Eliasson, Sandra Mujinga, Luc Tuymans, Marlene Dumas, Chéri Samba, Christopher Kulendran Thomas, Jan Dibbets en Lydia Ourahmane. Het uitgangspunt is eenvoudig, maar historisch beladen: een gemeenschap wier land door plantagemonocultuur werd uitgeput, bouwt nu een eigen kunstcollectie op. Daarbij zet zij de waarde en zichtbaarheid van de internationale kunstwereld in. De collectie is bedoeld als cultureel en economisch fundament, om de erkenning en middelen te verwerven die nodig zijn om het land verder te herbebossen. Volgend jaar worden tien nieuwe kunstenaars uitgenodigd om zich aan te sluiten.
Marlene Dumas over haar bijdrage aan de CATP-collectie: “Wij kunnen de moord op Lumumba niet meer terugdraaien, de zondes van onze vaderen niet meer uitwissen, maar het is mooi dat nu kunstwerken kunnen bijdragen aan het herstellen van het bos.”
Thema's
De collectie in beeld
De gedachte achter de collectie krijgt vorm in een nieuwe, grootschalige tekening van CATPC-kunstenaar Ced’art Tamasala. Het werk brengt de verbanden in kaart tussen de collectie, de internationale kunstwereld, de winning van grondstoffen en arbeid op plantages, en de post-plantage in Lusanga, waar een voedselbos wordt geplant. Zo plaatst het de CATPC-collectie in een breder netwerk van stromen tussen kunst, kapitaal, arbeid en ecologisch herstel. De tekening begeleidt de presentaties van de collectie tijdens haar internationale reis.
Van kunst naar land
Al meer dan tien jaar zet CATPC kunst in om autonomie terug te winnen en de omstandigheden die ruim een eeuw monocultuur heeft geschapen, materieel te transformeren. Lusanga werd in 1911 als Leverville gesticht door het bedrijf van William Lever, dat later onderdeel werd van Unilever. Intensieve monocultuur putte het land uit en heeft het economische en sociale leven van de gemeenschap diepgaand bepaald. De meeste mensen die op de voormalige Unilever-plantages in Congo wonen en werken, hebben geen stromend water, sanitaire voorzieningen of elektriciteit. CATPC geeft hierop antwoord door de materialen, kennis en ervaring van de gemeenschappen die op de plantage wonen en werken om te zetten in een artistieke praktijk. Het werk van het collectief is sindsdien internationaal geëxposeerd, onder meer in de solotentoonstelling van CATPC in het Nederlandse Paviljoen op de Biënnale van Venetië in 2024. De nieuwe collectie is de volgende stap. De gemeenschap zet kunst niet langer alleen in door eigen werk te maken en te verkopen, maar ook door in Lusanga een permanente collectie op te bouwen.
Ced’art Tamasala en Matthieu Kasiama, CATPC: “Zodra deze werken deel uitmaken van de CATPC-collectie, worden ze onderdeel van iets groters: iets wat we gemeenschappelijk bezitten, wat eigendom is van onze gemeenschap en verbonden is met ons land. Tot nu toe hielp onze eigen kunst ons om het land te herbebossen; nu sluiten kunstenaars van over de hele wereld zich bij ons aan. Het Heilige Bos wordt één groot collectief kunstwerk, gemaakt door al deze kunstenaars samen. Onze beweging heeft altijd gedraaid om een andere manier van samenleven en samenwerken, en vandaag vinden we solidariteit bij kunstenaars over de hele wereld. Deze collectie maakt die solidariteit tastbaar en geeft ons nog een manier om samen te werken aan de toekomst van de planeet.”
Omkeren van de waardestroom
Voor CATPC staat de collectie voor het omkeren van een historische verhouding. Rijkdom die met plantagearbeid in Congo en elders werd verdiend, droeg bij aan de ontwikkeling van musea en collecties in Europa. De gemeenschappen die die rijkdom voortbrachten, bleven achter met uitgeputte grond en weinig zeggenschap over de waarde die zij produceerden. Nu bouwt CATPC een eigen collectie op. De werken komen niet in particuliere handen en worden niet te koop aangeboden. Ze reizen de wereld rond in openbare tentoonstellingen en krijgen daarna een thuis in het museum van CATPC: de door OMA ontworpen White Cube in Lusanga. Hun culturele en symbolische waarde komt ten goede aan het ecologische herstel van het land. In die zin gaat de collectie niet alleen over het naar Lusanga brengen van internationale kunst. Het gaat erom de richting te veranderen waarin culturele waarde stroomt. Zo wordt de internationale kunstwereld verbonden met de herbebossing van het land waarvan de geschiedenis van CATPC niet los te zien is. De collectie bouwt voort op het uitgangspunt dat CATPC al jaren hanteert: kunst kan een middel zijn voor materiële transformatie, en niet slechts een weergave daarvan.
Van plantageland naar heilig bos
Met de opbrengsten van de artistieke praktijk van CATPC heeft de gemeenschap al zo’n 400 hectare land teruggekocht. Het land wordt nu hersteld door herbebossing en regeneratieve landbouw, met het Heilige Bos van Lusanga als middelpunt. Voor CATPC betekent de terugkeer van het bos het herstel van een ecologisch, cultureel en spiritueel landschap dat door monocultuur ingrijpend is veranderd. De nieuwe collectie moet dit proces op de lange termijn versterken. Ze schept nieuwe relaties tussen Lusanga en de internationale kunstwereld en zorgt er tegelijk voor dat de gemeenschap zelf eigenaar blijft van de culturele waarde die daarbij ontstaat.
Eerste presentaties in Lagos (Nigeria) en Dakar (Senegal)
De CATPC-collectie wordt gelanceerd in Lagos, als onderdeel van de reizende tentoonstelling NSI: After the Harvest / Dig Where You Stand bij de African Artists’ Foundation, van 5 oktober tot en met 26 november 2026. In dat kader geven Ced’art Tamasala en Matthieu Kasiama op 8 oktober een keynote over de collectie.
Op 24 oktober geeft Ced’art Tamasala in Parijs een lezing over de collectie tijdens een symposium in de Fondation Cartier, ter gelegenheid van de deelname van CATPC aan de tentoonstelling The Harvest Season van Ibrahim Mahama.
Van 27 november tot en met 19 december 2026 is een deel van de CATPC-collectie te zien in kunstcentrum Malidoma Popenguine ten zuiden van Dakar.
In 2027 reist de CATPC-collectie naar haar vaste thuis: de White Cube in Lusanga.
De oprichting van de CATPC-collectie wordt ondersteund door Human Activities in Amsterdam.
