metropolis m

Gisteren kwamen zo’n 250 mensen uit de Antwerpse kunstwereld bijeen om zich te informeren over de ontwikkelingen en met elkaar te bespreken wat er te doen valt nu het M HKA zijn collectie dreigt te verliezen aan het S.M.A.K.. Dennis Tyfus, die medeorganisator van de bijeenkomst was, geeft op zijn instagram-account een tamelijk accurate samenvatting van de avond waar de minister voor had afgezegd. Ze werd vervangen door een paar medewerkers.

Tyfus schrijft over ‘het schaamteloze toneel’ waarop de medewerkers als ‘volgroeide politici’ geen vraag beantwoordden en enkel rookgordijnen optrokken. ‘Zelfs enkele simpele ja of nee vragen vanuit het publiek werden slechts na lang aandringen beantwoord.’

De kunstenaar Danny De Vos vroeg hoeveel kunstenaars er in de commissie die de beslissing heeft genomen zaten: geen een! Tyfus weet wel waarom: ‘Men weet op dat kabinet natuurlijk ook zelf deksels goed dat deze beslissing, als ze besproken zou zijn geweest met het veld, de medewerkers van het museum, galleristen, de mensen van reeds bestaande kunsthallen en residenties als @morphoantwerp of @extra_city zou zijn weg gelachen, en men koos er daarom voor om dit allemaal heimelijk en stiekem te doen, op autoritaire wijze. De dramatische manier waarop @caroline_gennez eerst op vrijdag deelt dat het nieuwe gebouw er niet komt (iets wat veel mensen uiteindelijk wel kunnen begrijpen in een besparingsverhaal) om dan op maandag een tweede bom te droppen door te stellen dat het Muhka geen museum zal blijven en haar collectie zal worden overgemaakt aan het Smak, zonder hier op voorhand over te communiceren met de werknemers van het museum zelf, is een socialist onwaardig. Deze techniek kennen we ook van iemand als Fernand Huts, die graag met veel poeha aankondigt dat de boerentoren in een soort clownstoren verandert om dan later een en ander door te drukken dat iets minder, maar toch nog steeds een aanval op de zenuwen blijft.’

Tyfus wijst er ten slotte op dat het nog een plan is dat nog enkele gremia moet passeren, alvorens te kunnen worden uitgevoerd: ‘Tijd voor actie lijkt me!’

Geen inspraak

Galeriehouder Sofie Van de Velde vertelt in De Standaard over de diepe verontwaardiging die ze op de avond in het FOMU waarnam, omdat werkelijk niemand uit de kunstwereld in de planvorming inspraak heeft gehad. Nog nooit is een dergelijk grote beslissing genomen zonder de betreffende instellingen er in te betrekken. Van de Velde:’ De kunstenaarsbeweging G58, het ICC op de Meir, de start van het Muhka zelf: in Antwerpen ontstonden de grote omslagmomenten in de hedendaagse kunst allemaal van onderuit.’

‘Je voelt dat er een gigantische energie leeft rond het behoud van het museum’, zegt kunstenaar Dennis Tyfus in De Standaard. ‘Hier wordt een traditie onder de mat geveegd. Het Muhka is inherent deel van de Antwerpse geschiedenis. Het was in ons land het eerste museum specifiek voor hedendaagse kunst en daar is toen hard voor gevochten. In 1971 bezette Vaga (Vrije Actiegroep Antwerpen, een kunstenaarsgroep, red.) het KMSKA al omdat er geen aandacht was voor actuele kunst. Later is het museum zelf ontstaan nadat kunstenaars werken hadden gedoneerd aan de Gordon Matta-Clark stichting, ter ondersteuning van een nog onbestaande plek voor hedendaagse kunst.’

Ecosysteem

Ook Antwerp Art voelt zich betrokken. het vreest voor het voortbestaan van het ecosysteem rondom het M HKA. ‘Antwerpen had ook een aankoopbeleid bij galeries, in samenwerking met het museum, om werk van jonge kunstenaars te verwerven. De voeling daarmee zal verdwijnen.’ Ketelaar van Antwerp Zuid voegt eraan toe dat het nu allemaal niet helemaal ophoudt. M HKA gaat door. Maar het zal ‘zoals elk museum zijn eigen werking moeten heruitvinden. Maar dat zou niet moeten gebeuren via het uitwissen van zijn geschiedenis.’

Op social media uiten zich meerdere kunstenaars en curatoren. Dieter Roelstraete, die eerder curator was in het museum, schrijft spottend: ‘The Flemish region – the birthplace of oil painting! – is home to seven million people, and will now have exactly one dedicated museum for contemporary art?’ Hij noemt de beslissing niets anders dan een ‘crime against culture’.

Luc Tuymans noemde de beslissing eerder in De Standaard al ‘nefast’ en sprak van een ‘shocktherapie’ met ongewisse uitkomst. ‘Een collectie kun je niet zomaar uit haar context halen’, zo vindt hij. Adriaan Raemdonck van De Zwarte Panter, de oudste nog actieve galerie van België, vindt het heel erg jammer dat het M HKA zijn museale functie verliest. Hij betreurt vooral dat de beslissing werd teruggedraaid om in Antwerpen een nieuw museum voor hedendaagse kunst te bouwen. ‘Men had er een overzicht kunnen bieden van de evolutie van hedendaagse kunst, en hoe die in Antwerpen geworteld is. Ook het werk van levende kunstenaars van bij ons had er een plek kunnen krijgen. Ik begrijp dat het gat in de begroting groot is, maar ons minderwaardigheidscomplex op het vlak van kunst is nog groter.’

Andersdenkenden

Er zijn ook kunstenaars die zich er op de socials anders over uitlaten. De schrijver Jeroen Olyslaegers bijvoorbeeld ziet de omvorming naar een kunsthal wel zitten. Hij stelt vast dat er in de stad twee kunstopleidingen zijn. Het M HKA, dat zelf ooit is ontstaan vanuit een actieve kunstenaarsgemeenschap rond NICC, krijgt als kunsthal met een budget van vijf miljoen meer mogelijkheden om direct aan te sluiten bij hun leefwereld. Hij hoopt op een ‘open plek voor de beeldende kunsten met nadruk op de kunstenaars zelf, in interactie met de buitenwereld. Het wordt misschien minder tonen, maar wel meer aandacht naar het doen, een open laboratorium met een budget van vijf miljoen. Ik kan eerlijk gezegd niet op iets komen dat daarvan in de buurt komt in dit landsgedeelte.’