Nieuwbouwplannen M HKA bekendgemaakt – de keuze is gevallen op de ontwerpen van Bovenbouw Architectuur en Christ & Gantenbein
De Vlaamse Regering heeft het Belgische kantoor Bovenbouw Architectuur en het Zwitserse architectenbureau Christ & Gantenbein aangesteld als ontwerpteam voor het ambitieuze nieuwbouwproject van het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA). Met een totaal projectbudget van 130 miljoen euro zal het nieuwe museum een iconisch herkenningspunt vormen in het Antwerpse stadsbeeld, dat hedendaagse kunst op duurzame en innovatieve wijze wil presenteren.
In een bericht op de eigen website bericht M HKA uitgebreid over de goedkeuring van de plannen door de Vlaamse regering. Bovenbouw Architectuur en Christ & Gantenbein zijn gekozen uit een shortlist van zes kandidaat-ontwerpers. Het doorslaggevende criterium was de kwaliteit van hun concept- en visievorming. Hiervoor werd door het ontwerpteam een schetsontwerp en bijhorende visienota ingediend die respectievelijk illustreren en beschrijven hoe hun visie een meerwaarde kan creëren binnen een stedelijke context en het ruime maatschappelijk kader; een ruimtelijke en architecturale kwaliteit; en met een focus op duurzaam en circulair bouwen.
Bovenbouw Architectuur en Christ & Gantenbein zullen als ontwerpteam werken in een bouwteam, uniek op deze schaal in Vlaanderen. Een bouwteam is een projectgebonden samenwerkingsvorm samengesteld uit de aanbestedende overheid, het gekozen ontwerpteam en de gekozen aannemer voor de opdracht voor werken. Het ontwerpteam en de aannemer worden gekozen via afzonderlijke opdrachten, waardoor de procedure duidelijk verschilt van een design-and-buildformule. Elke bouwteamgenoot behoudt zijn zelfstandigheid en verantwoordelijkheid, en er gaat bijzondere aandacht naar de onafhankelijkheid van het ontwerpteam.
De bruto vloeroppervlakte van het nieuwe gebouw zal ongeveer 18.500 m² omvatten, wat een verdubbeling is van het huidige museum. Daarvan wordt ongeveer 7.300 m² voor tentoonstellingsruimtes, 200 m² voor onderzoeksfuncties, 5.800 m² voor sociaal-evenementiële functies en 5.200 m² voor ondersteunende functies. De maximale bouwhoogte van het gebouw is 80 meter. Hiermee volgt het ontwerp van het nieuwbouwproject de bepalingen van het voorontwerp van het RUP. Het definitieve RUP wordt verwacht in november 2025.
De Vlaamse regering voorziet een projectbudget van 130 miljoen euro voor de realisatie van dit museale project. Dit budget wordt gebruikt voor de studie, het ontwerp en de bouw van het nieuwe gebouw. De Vlaamse overheid raamt de zuivere bouwkost van deze nieuwbouw vandaag op 75 mio euro en voorziet de nodige marges voor indexeringen en onvoorziene kosten. Ook de ontwikkeling van de tweede locatie met de onderzoekstaken, zit vervat in het totale projectbudget. De uitwerking hiervan maakt echter geen deel uit van de opdracht van het gekozen ontwerpteam.
Caroline Gennez, minister van Cultuur, wordt aangehaald. Zij zegt: ‘Het huidige M HKA straalt iets uit van een oninneembare burcht. Het nieuwe museum moet een open huis worden, waar uiteenlopende activiteiten het museum elke week zuurstof geven. Een huis dat uitnodigt, waar je binnenloopt zoals in de Turbine Hall van Tate of het forum van het Centre Pompidou. Zo wordt dit museum herdacht; als een gedeelde ruimte, een ontmoetingsplek voor een diversiteit aan mensen, gemeenschappen en artistieke werelden. Bovendien zal deze nieuwe ‘landmark’ in de stad niet alleen de internationale ambities van ons Vlaamse hedendaagse beeldende kunstenbeleid mee helpen waarmaken, maar is het ook de bedoeling om de samenwerking met andere Vlaamse hedendaagse erfgoedinstellingen te versterken.
Transparante en zorgvuldige procedure onder begeleiding van Het Facilitair Bedrijf in samenwerking met Vlaams Bouwmeester
Als Vlaamse cultureel-erfgoedinstelling moet het M HKA uitblinken in zijn museumwerking. Uit verschillende vooronderzoeken is gebleken dat de huidige infrastructuur hiervoor niet voldoet. Het museum kampt met een aantal infrastructurele gebreken en limieten. De Vlaamse Gemeenschap is eigenaar van de infrastructuur en van het grootste deel van de collectie van het M HKA.
De Vlaamse Regering besliste eerder al in overleg met de stad Antwerpen om het M HKA op het Zuid in Antwerpen te houden. Het nieuwe museumgebouw komt op de plaats van het Hof van Beroep, centraal op de as van het nieuwe Zuidpark.
Het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) is net zoals het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) en Mu.ZEE in Oostende een eigen instelling van de Vlaamse Gemeenschap.
Volgende stappen: ontwerpontwikkeling en bouwproces richting realisatie
In het voorjaar van 2025 start de prebouwteamfase, waarbij de opdrachtgever nauw samenwerkt met het gekozen ontwerpteam om de behoeften en het definitieve ontwerp verder vast te stellen. Deze fase omvat het verder uitwerken van de projectvereisten en het ontwikkelen van een gedetailleerd ontwerp dat voldoet aan de gestelde doelen en eisen. Tijdens deze fase worden ook de technische specificaties en de planning voor de bouw uitgewerkt. Het doel is om een solide basis te leggen voor de volgende fase, waarin de aannemer wordt betrokken om advies te geven over bouwtechnieken, uitvoering en kosten.
In de loop van 2026 zal de omgevingsvergunning worden aangevraagd en zal de aannemer worden betrokken in het Bouwteam voor de verdere studiefases. De bouw van het nieuwe museum zal starten nadat alle studie- en ontwerpfases zijn afgelopen. Een exacte openingsdatum is nog niet vastgesteld.
Het M HKA zal zijn activiteiten de komende jaren voortzetten in het bestaande gebouw aan de Leuvenstraat. Het valt wel te verwachten dat in aanloop van de heropening van het museum in het nieuwe gebouw, het museum wel een tijdje zal sluiten om zich voor te bereiden op een nieuwe werking op een nieuwe locatie. Het moment van deze sluiting ligt nog niet vast en valt niet te verwachten in de eerstkomende jaren.
In aanloop naar het nieuwbouwproject zal het huidige M HKA tijd en ruimte vrijmaken om met voltallige museumteam het herdenken, herpositioneren en opschalen van de werking kwaliteitsvol aan te vatten. Het gaat dan concreet om inhaalbewegingen, gecombineerd met toekomstgerichte visieontwikkeling, en een projectplan voor de transitie, met verschillende werkpakketten, een gedetailleerde tijdslijn, taakverdeling en budgettering om tot de realisatie van de nieuwe museumwerking te komen. Dit transitieproject wordt in samenspraak met het museumteam gefaciliteerd door het Departement Cultuur, Jeugd en Media.
Bron : website M HKA
Het uitverkoren ontwerpbureau Bovenbouw Architectuur is een Belgisch kantoor, opgericht in 2011 en gevestigd in Antwerpen. Dirk Somers, professor, manager en hoofdontwerper, leidt er een team van 23 Europese architecten. Het kantoor heeft een ontwerppraktijk ontwikkeld die gekenmerkt wordt door een intense wisselwerking tussen bouwen en beschouwen, waarbij de rol van de architect wordt herdacht en theorie en ontwerp als gelijkwaardige instrumenten worden ingezet. In 2021 was Bovenbouw curator van het Belgische paviljoen op de architectuurbiënnale in Venetië. Bovenbouw Architectuur heeft ook een uitgebreide ervaring opgebouwd met internationale samenwerkingen; zo werkt het momenteel de reconversie van het Hasseltse begijnhof af in samenwerking met David Kohn Architects, en werd de afgelopen jaren intensief samengewerkt met het Londense Caruso St John aan de inmiddels opgeleverde renovatie van de Royale Belge in Brussel.
Christ & Gantenbein, opgericht in 1998 en gevestigd in Bazel, Zwitserland, is een architectenbureau dat werd opgericht door Emanuel Christ en Christoph Gantenbein. Het bureau brengt een divers team samen van 100 professionals uit 20 landen. De firma richt zich op de fundamentele vormen van architectuur en zoekt een balans tussen hedendaagse innovatie en historische context. Deze benadering komt tot uiting in de vele projecten die zijn ontwikkeld voor musea en kunstinstellingen. Tot de meest prominente voltooide projecten van het bureau behoren de uitbreiding en transformatie van het Zwitsers Nationaal Museum in Zürich en de uitbreiding van het Kunstmuseum in Bazel. Momenteel werkt Christ & Gantenbein aan een breed scala van projecten in heel Europa, waaronder de uitbreiding van het MACBA in Barcelona en het Wallraf-Richartz-Museum in Keulen.
