Een antwoord op herinnering – Best of Graduates 2026 bij Ron Mandos
Dit jaar presenteert galerie Ron Mandos de 19e editie van Best of Graduates. Het team van de galerie bezocht alle afstudeershows van de Nederlandse kunstacademies, waarna curator Radek Váňa een groepstentoonstelling van 27 kunstenaars samenstelde. Fieke Lamers bezoekt de tentoonstelling en spreekt met een aantal van de kunstenaars.
Met Best of Graduates toont de galerie haar kijk op een nieuwe generatie makers en biedt hen een platform. Het werk van de winnaar van de RM Young Blood Award krijgt een plek in de permanente collectie van Museum Voorlinden. Verder werkt de galerie samen met onder meer Brutus en Depot Boijmans van Beuningen, die hun deuren openstellen voor residenties voor geselecteerde makers.
De tentoonstelling bij Ron Mandos is een instituut geworden, die ook een bijbehorende reactie oproept, vooral vanwege het competitie-element. Gelijktijdig met de tentoonstelling vond bij rongwrong in Amsterdam een grappige ’tegententoonstelling’ plaats, onder de titel Worst of Graduates, die werd georganiseerd door zes HKU alumni. In Den Haag werd er online een eigen variant georganiseerd vanuit studenten van de KABK.
Het feest op de opening bij Ron Mandos is er niet minder om. Op de drukbezochte tentoonstelling op de Prinsengracht heerst een opgetogen sfeer en zijn er veel jonge bezoekers, vrienden en familie. En er zijn, niet in de laatste plaats, veel kunstprofessionals met belangstelling voor opkomend talent en potentiële kopers. De editie van dit jaar is sterk en kenmerkt zich door een mindere concentratie op maatschappijkritisch werk. Er is meer aandacht voor de visualisatie van herinnering.
Via het raam aan de straatzijde van de galerie krijg ik al een teaser van de speelse zelfportretten van Filip Maliszewski (Gerrit Rietveld Academie). In een gewaagde serie ontvouwt zich een verhaal over zijn opgroeien in en wegbreken uit Tczew, Polen. Lange tijd gold het overwegend katholieke Polen als het meest homofobische land van Europa, waardoor Maliszewski zich verplicht voelde zijn uiterlijke identiteit te scharen naar een ‘gangbare vorm’. Hij vertelt me over een van zijn personages, de kaalgeschoren Adrian B, waarin hij een dresiarz belichaamt: een term afgeleid van het Poolse woord dres (trainingspak) en vergelijkbaar met Britse chavs en Russische gopniks. Zijn installatie toont foto’s uit een span van circa drie jaar, van snapshots gemaakt op iPhone, tot hevig geënsceneerde en geëditeerde foto’s waarin hij zijn uiteenlopende persona’s aanneemt. Maliszewski’s Adrian B, die me op bijna komische wijze uitdaagt vanwege zijn archetypische dresiarz houdingen, uitdrukkingen en stijl, is niet te herkennen in de verdere portretten waarvoor hij inspiratie putte uit lokale roddels uit Tczew. Ik verwonder me over zijn transformaties naar hevig opgemaakte sekswerker, de dronken priester of de kleptomanische vicepresident van het gebied waar hij opgroeide: volledig met rode pruik en mantelpak en strakke blik zette Maliszewski zichzelf aan een bureau. Naast de portretten bedrukte hij asbakken en keramiek die resoneren met zijn jeugd. De hometown kitsch en lokale geschiedenis van het dorp waar hij opgroeide, vormt hij om naar zijn eigen voorwaarden.
Het minutieuze werk Numbering Pools van Tom Allsop (KABK), de winnaar van de RM Young Blood Award van dit jaar, valt tussen de jonge kunst op vanwege zijn nostalgische esthetiek. Tijdens urbex-expedities in staalfabriekenin in afwachting van sloop in Wallonië vond Allsop technische documenten. Deze bewerkte hij met ponsen op basis van beelden uit de ‘Keystone Stereoview Visual Survey Series’, een reeks non-figuratieve beelden specifiek geselecteerd om dieptezicht te testen. Het licht dat door het geperforeerde papier valt, gespannen in aluminium stellages, laat haast kant-achtige schaduwen achter op de galeriewand. De afbeeldingen gaan een wisselwerking aan met de vouwen, schetsen en roestvlekken in het fragiele papier. Allosps tijdsintensieve techniek, waarbij hij elke perforatie op basis van een uitgemeten rooster in het papier zet, neigt naar machinale precisie, maar de zichtbare sporen van potlood en de mathematische uitmetingen van de interventie in zijn materiaal verraden opzettelijk het menselijke werk dat erachter zit. Allsops toevoegingen aan de handgeproduceerde documenten tonen hoe het industriële vergankelijke kan herleven.
Ook het werk van Emma Straňáková (Academie Minerva) valt op vanwege de precisie. Straňáková drapeerde een meterslang gesmokt textielwerk, een naaitechniek waarbij stof in kleine plooien wordt gerimpeld en met borduursteekjes wordt vastgezet, van het plafond naar beneden. Zowel tijdens haar eindpresentatie bij Minerva als gedurende de tentoonstelling bij Ron Mandos bleef ze doorwerken aan Sorela Archív, waarmee ze verwijst naar sociaal realisme in de architectuur. Straňáková vermoedt dat het archief nooit af zal zijn. Op het textiel zijn foto’s gedrukt uit zes familiearchieven; voor haar thesis sprak ze met hen over hun ervaringen in communistisch Slowakije, waarbij ze niet de rol van interviewer, maar van het luisterende kleinkind aannam. Zo benadrukt Straňáková geenszins de alombekende politieke gelaadenheid van de benauwende communistische periode, maar de persoonlijke verhalen, waaronder biechten over spionage, waar mensen haar graag over vertelden. Door deze vervolgens te vertalen naar de tastbaarheid van textiel, vond Straňáková een manier om deze herinneringen vast te houden.
Evenals ons geheugen zijn de foto’s deels incompleet: tijdens het smokken en vouwen verdwenen delen van de beelden, zoals een glimlach, ogen of een gezicht.
Waar het bij thema’s als herinnering gemakkelijk is om in clichés te vervallen, is de selectie van makers van Best of Graduates erin geslaagd om tot representaties te komen die zeker blijven hangen. Ze tonen dat het verhaal wat ze vertellen, en hoe ze dat doen, uiterst persoonlijk is. Van Kyrah Klemme’s textiele verbeelding van het doorgeven van herinnering binnen zwarte gemeenschappen, tot Saskia van der Kam die zich evenals Straňáková richt op familiale herinnering met haar Family Album III, waarin ze met bewerkte familiefoto’s de interpretatie van haar beelden op de vrije loop laat. Pol Sangster toont beelden van bomen die het bombardement van Rotterdam in 1940 overleefden en ook Tobias Nap traceert aanvankelijk onzichtbare sporen, maar dan van zijn eigen digitale consumentisme die hij samenbrengt in het zelfportret Buyer Persona. De graduates pakken het heft in eigen handen, als tegenreactie op het passieve gevoel tegenover de tegenwoordige staat van de wereld. Alternatieve tentoonstellingen zoals Worst of Graduates getuigen van een recalcitrantie bij de nieuwe generatie makers. Ze laten zich niet vastzetten door kunstsystemen, Ook Best of Graduates laat zien dat binnen de huidige verlammende wereld, passiviteit geen plaats heeft, maar dat het antwoord daarop gedreven mag worden door wat al is geweest.
LEES OOK HET GRADUATION MAGAZINE 2026 VAN METROPOLIS M, MET PORTRETTEN VAN ZEVENTIG KUNSTNAARS. GRATIS BIJ METROPOLIS M NUMMER 4 – NU IN DE WINKEL OF BESTEL: [email protected]
Best of Graduates 2026 is tot 30 augustus te zien bij Galerie Ron Mandos
Fieke Lamers
is masterstudent kunstgeschiedenis en werkt bij de redactie van Simulacrum.
