Paulo Nazareth – Over grenzen
Paulo Nazareths werk ontstaat al lopend: in gesprekken met ongedocumenteerde arbeiders, in uitwisselingen op straathoeken, in de blik van wie niet gezien wil of mag worden. De Braziliaanse kunstenaar beweegt zich voort als een trecheiro, een Braziliaanse term voor iemand die het leven op de weg leidt. Zijn artistieke praktijk is niet los te koppelen van zijn lichaam: hij reist duizenden kilometers te voet, over continentale afstanden, en laat zo letterlijk en figuurlijk het stof van de wereld aan zijn voeten kleven. Elke stap die hij zet is zowel een daad van herinnering als van verzet tegen sociale ongelijkheid, racisme, economische uitbuiting en de nog altijd voelbare littekens van het kolonialisme.
Tijdens een van zijn bekendste projecten, Caminhando com Heraclito (Walking with Heraclitus, 2011–2012), liep Nazareth te voet van Minas Gerais, Brazilië naar New York, waarbij hij zijn voeten niet waste hij pas na aankomst zijn voeten in de Hudson rivier. Een symbolisch gebaar waarmee hij alle stof, grond en verhalen van Latijns- en Zuid-Amerika letterlijk met zich meedroeg. Zijn werk bestaat uit installaties, performances, gevonden objecten, video en fotografie, maar de kern ligt in de relaties die hij onderweg opbouwt. In The Red Inside (2018) liep hij delen van de Underground Railroad na, de historische ontsnappingsroute van tot slaaf gemaakten in Noord-Amerika. Hij verzamelt aarde langs de Mississippi, vormt daaruit watermeloenen – een vrucht met spirituele betekenis in Afro-Braziliaanse en Afrikaanse tradities – en giet deze in keramiek, als gelaagde objecten voor verzet en overlevering.
Nazareth leeft in zijn werk zoals hij door de wereld beweegt: met toewijding, overtuiging en een verlangen om bij te dragen aan een rechtvaardiger toekomst – voor Brazilië, en voor allen die door grenspolitiek en economische systemen worden uitgesloten. Hoewel zijn werk te zien is geweest in grote instellingen als WIELS (Brussel), Museo Tamayo (Mexico-Stad), The Power Plant (Toronto), ICA Miami en de Biënnales van Sydney, São Paulo en Venetië, woonde hij deze tentoonstellingen niet bij. Ook kiest Nazareth er bewust voor om Europa niet te betreden voordat hij elk land in Afrika heeft bezocht, als verzet tegen koloniale geschiedenissen en zijn kritiek op de blijvende machtsongelijkheid tussen het mondiale Zuiden en het Noorden. Ook daarin is zijn wandelpraktijk een daad van verzet: hij beweegt waar anderen worden tegengehouden, blijft weg waar velen zich willen vestigen.
Paulo Nazareths werk is te zien in Manifestation #53
I Must Still Grow in the Dark
Buro Stedelijk, Amsterdam
22.5 t/m 17.7.2025
