metropolis m

Op tegelijk slimme en humoristische wijze plaatst dit Oekraïnse collectief de westerse kunsttraditie tegenover die van het eigen land.

Charkov is een van de industriële centra van Oekraïne, en toevallig ook de bakermat van de meest getalenteerde kunstenaars van het land. Het merendeel van de internationaal bekende schrijvers, musici en kunstenaars is geboren in deze in het oosten van Oekraïne gelegen stad, met haar weidse vergezichten en neoclassicistische Sovjetarchitectuur. In 2005 openden Mykola Ridnyi en Ganna Kriventsova een experimentele ruimte genaamd SOSka in Charkov, in een poging om de maatschappelijke honger naar hedendaagse kunst te stillen. De ruimte heeft bestaan tot 2010 en was bewust gericht op projecten waar een radicaal statement vanuit ging.

Tegenwoordig bestaat SOSka group uit drie kunstenaars van rond de dertig (Serhiy Popov, Mykola Ridnyi en Ganna Kriventsova) die vinden dat kunst avant-garde en maatschappelijk betrokken moet zijn, en bovendien echt geleefd moet worden. In tegenstelling tot veel van hun Oekraïnse collega’s, zijn deze kunstenaars zich zeer bewust van de kunsthistorische ontwikkelingen na het modernisme en van de aanvechtbaarheid van universele waarheden. Dit maakt dat hun kunst aansluiting vindt bij een intellectueel en cultuurbewust publiek (of: mogelijk intellectueel en cultuurbewust publiek) in eigen land en daarbuiten.

De herkomst van de naam van de groep verdient nadere uitleg, omdat het iets zegt over de positie van jonge kunstenaars in Oekraïne. ‘SOS’ staat voor de behoefte aan begrip en liefde die de creatieveling onder ons nodig heeft. Daarbij is ‘soska’ Russisch voor ‘speen’ en verwijst zo naar de naïviteit van jonge kunstenaars. In Russische straattaal wordt het woord ook gebruikt voor iemand die orale seks bedrijft in ruil voor bepaalde gunsten, wat het gevoel zou kunnen beschrijven dat beginnende kunstenaars hebben bij de pooierpraktijken van sommige galeriehouders en verzamelaars.

Het werk van SOSka group is grappig en gewiekst, maar ook doordacht. Het zet overtuigingen en tradities van de voormalige Sovjetstaat en de westerse wereld naast elkaar, zoals in hun meest bekende werk Barter (2007). Dit werk is het eerste deel van het drieluik Barter/Memorial/Distance en voorziet in de ruil van kopieën van beroemde hedendaagse kunstwerken tegen landbouwproducten, in afgelegen dorpen. Opmerkelijk genoeg werd hedendaagse kunst beter ontvangen door Oekraïnse oudjes op het platteland dan door de cultuurambtenaren. Het tentoonstellingsproject The New History (2009) kon namelijk niet langer dan een dag in het kunstmuseum van Charkov gepresenteerd worden. Het werd vroegtijdig stopgezet door de museumdirecteur, die verklaarde dat dit ‘geen kunst is, maar onzin’. Het idee van de groep was om een dialoog te creëren tussen de klassiek georiënteerde collectie van het museum en hedendaagse werken, waarvan er overigens niet een werkelijk provocatief van aard was.

Memorial (2009), het werk dat geselecteerd is voor de eerste internationale biënnale van Oekraïne dit jaar, was een geslaagder samenwerkingsproject, met een ongewone partner. SOSka group huurde professionele rouwklagers in om twintigste-eeuwse kunst te betreuren, van Duchamp tot Hirst. Het leidde tot de creatie van een multimedia-installatie, met oude vrouwen die in hun eigen huizen huilden bij projecties van ’s werelds heiligste kunstschatten. Authenticiteit (van iets waarvan men denkt dat het een echte en diepe emotie is, maar duidelijk gewoon te koop is) is een leidmotief in het werk en speelt ook een centrale rol in Distance (2011), het laatste deel van het drieluik. Hiervoor reproduceerde SOSka group de voormalige galerieruime in Charkov in het museum voor moderne kunst in Moskou. Ze lieten er foto’s zien waarop ze poseerden met Damien Hirst, Jeff Koons en Takashi Murakami. Dat zijn niet alleen ’s werelds best verdienende kunstenaars, maar ook de lievelingen van Victor Pinchuk, de rijkste kunstverzamelaar van Oekraïne, die het Pinchuk Art Centre in Kiev heeft opgericht en een prijs voor jonge kunstenaars initieerde. Met het bijeenbrengen van twee niet aan elkaar gerelateerde uitersten van de kunstgemeenschap in een pose van valse vriendschap en overdreven mimiek, uiten de kunstenaars hun twijfels over de mogelijkheden van het bestaan van iets dat een kunstgemeenschap genoemd mag worden.

Ekaterina Rietz-Rakul is schrijver en criticus, Duitsland/Oekraïne. Steve Schepens is kunstenaar en criticus, België/Duitsland. Samen hebben ze het ESc Art Centre opgericht in Lviv, Oekraïne.