metropolis m

Op 9 april 2024 verschijnt een enquête namens de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) in mijn mailbox, ondertekend door (demissionair) minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Robbert Dijkgraaf. De onderwerpregel luidt: Studeren: hoe gaat het met jou? Ik ontvang de mail omdat ik ingeschreven sta als masterstudent beeldende kunst en vormgeving aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) in Den Haag, een instelling die de afgelopen vier jaar een vrij turbulente periode doormaakte. Uiteraard heb ik wel het een en ander te delen met Robbert, die me in de mail bij voorbaat bedankt voor mijn deelname aan de enquête. Beste Robbert, ik dacht dat je het nooit zou vragen! Ik ben benieuwd waar Robbert precies op doelt. Hoe specifiek wil hij dat ik ben?
Mijn academie was immers een pionier van de #metoo beweging in de kunstwereld omdat ze de alma mater is van Julian Andeweg, de kunstenaar die een ravage aanrichtte op de academie met een stroom van seksuele intimidaties en verkrachtingen.1 Moet ik antwoord geven op de vraag hoe het voelt om te studeren aan de instelling waar dit schandaal plaatsvond en wat de nasleep ervan is geweest? Over het spanningsveld tussen call-out culture en verantwoordelijkheid? Of wil Robbert dat ik mijn eigen ervaring deel uit 2022, toen ik als student van een afstand getuige was van een ander  seksueel schandaal waarbij een docent meer dan twintig jaar lang honderden upskirt foto’s nam van studentes?2
Wil hij misschien horen over hoe onrustig het is om te studeren aan een instelling die de afgelopen tien jaar drie keer van directeur is veranderd en nog steeds geen stabiele managementstructuur heeft?3 Wil hij dat ik de druk van de chaotische roosters en zware studielast met hem deel? Moet ik commentaar geven op de bezuinigingen die het interdepartementaal onderwijs dreigen te beperken, waardoor een instelling die al aanvoelt als een archipel nog meer afgezonderd raakt?
Misschien hoort hij liever over de naar rechts zwenkende Nederlandse politiek, en de  serieuze gevolgen die dit kan hebben voor toekomstige generaties internationale studenten die vanaf 2025 in Nederland willen studeren? Dat is ten slotte zijn eigen verdienste. Het is Robberts beleid om te streven naar het beperken van het aantal internationale studenten door het onderwijs voortaan verplicht in het Nederlands aan te bieden – zonder dat deze maatregel wordt gecompenseerd met extra steun voor taalscholing. Een cadeautje aan de nieuwe rechtse regering die nu gevormd wordt én aan de vertrekkende regering die weliswaar een gedeelde wens had om migratie te beperken, maar uiteindelijk viel over de mate waarin dat moet gebeuren.4
Moet ik vertellen hoe mij het zwijgen werd opgelegd toen ik me uitsprak voor Palestina? En hoe anders het was in 2022, toen Oekraïense studenten enthousiast werden ontvangen met geldinzamelingsacties, debatten, filmvertoningen en kortingen op collegegeld? Of over hoe (kunst)onderwijsinstellingen selectieve politieke neutraliteit tentoonspreiden terwijl ze termen als safe space instrumentaliseren?5 Over het gebrek aan ondersteuning op het gebied van professionalisering voor kunstenaars die een opleiding volgen, iets dat drastische gevolgen heeft voor hun vooruitzichten? Over het gebrek aan solidariteitsstructuren zoals vakbonden en denktanks die zich inzetten om de positie van kunstenaars te verbeteren?
Als ik de enquête uiteindelijk open, blijkt dat Robbert helemaal niet geïnteresseerd is in bovengenoemde. In plaats daarvan wil hij dat ik mijn ervaring deel over de impact van de Corona-pandemie op mijn opleiding. De enquête vraagt me onder andere:

Voelde je je nerveus?

• Ja, maar niet vanwege Corona!

Voelde je je kalm en ontspannen?

• Eerlijk gezegd heb ik geen moment rustig adem kunnen halen.

Voelde je je verdrietig en depressief?

• Ja, over de sluitingen van het onderwijs in Nederland, die top-down werden doorgevoerd. Over de ruk naar rechts die erop volgde, over de afnemende (of niet-bestaande) ondersteuning van politieke zelfexpressie binnen kunstacademies en het gebrek aan ondersteunende structuren voor internationale en Nederlandse studenten.

Voelde je je gelukkig?

• Ik zou blijer zijn als ik, als niet-Nederlandstalige student, als een aanwinst zou worden gezien en niet als een bedreiging.

Was je zo down dat niets je kon opvrolijken?

• Nee, Robbert, ik zie nog wel een lichtpuntje.

Nederlandse, EU- en niet-EU-studenten hebben namelijk de kennis en de macht om structuren van ondersteuning op te bouwen en hun instellingen ter verantwoording te roepen.

Ik krijg inspiratie door terug te kijken naar de inspanningen van Mutual Support Platform (MSP), opgericht in Utrecht en Rotterdam tussen 2020 en 2021, als een coalitie om elkaar de middelen te geven die instellingen nalaten.6 Een ruimte waar grotere en kleinere initiatieven als @no.more.later, Tools for the Times, Family Dinner Rotterdam, Stranded.Fm, BAK, Casco, Fire is Scary, Galerie OUT-POST en Hache Collective, allianties sluiten en de basis leggen voor onderlinge steun.

  Ik zie de inspanningen die DIWAN for Arts and Dialogue heeft geleverd om de positie van zelfstandige kunstenaars van buiten de EU te verbeteren, hoe het zich inzet voor kwesties rond huisvesting en projectfinanciering.7 Ik zie initiatieven ontstaan op de Rietveld Academie en het Sandberg Instituut, zoals het Solidariteitsplatform8 dat in 2023 werd opgericht, en hoe de studenten zich verenigen voor de Palestijnse zaak via @gra.si.StudentsforPalestine, een onderwerp dat voortdurend en urgent is.
En ik zie wat ik zelf doe. Zo maak ik deel uit van de cultuurverandering op de KABK, met de organisatie van de @KABKStudentUnion.9 Ik ben me ervan bewust dat de drijfveer voor de oprichting van deze unie voortkomt uit de drang om een sociale ondersteuningsstructuur voor studenten binnen de gemeenschap te organiseren. Deze steun manifesteert zich in verschillende vormen, maar het begint met een gedeelde behoefte om ons onderwijs te politiseren en te verbinden aan bewegingen die buiten de academie plaatsvinden. Het is een streven naar een institutionele gemeenschap die niet alleen de symptomen van problematische structuren aanpakt, maar die zich actief inzet om een betere wereld te eisen. Ik maak deel uit van het veranderende discours – van frustraties achter de schermen naar meer transparantie en institutionele verantwoording die recht doet aan de inspanningen van alle studenten die voor mij kwamen.
Ik ervaar het contrast dat heerst aan de top van onderwijsinstellingen. Tussen de terughoudendheid zich uit te drukken en de wil om rechtse ideologieën te sussen. De moed en dapperheid van degenen die dekoloniale theorie verkondigen, bruggen bouwen tussen instellingen en pleiten voor solidariteit, wat de basis van dit alles vormt.
Ik typ mijn antwoorden in de enquête. Ik overrompel het formulier. Ik hoop dat iemand aan de top het zal opmerken, zal lezen, zal luisteren.

Je hebt de vragenlijst ingevuld. Geweldig; hartelijk dank! De minister is verheugd! 😉
Deze pagina kan nu worden afgesloten.