metropolis m

Het is sluitingstijd in de New Yorkse deli. De eigenaar plaatst de bijna lege flessen ketchup met hun brede dop omgekeerd op de ongebruikte flessen. Onderweg naar morgen, als ze hun laatste druppels zullen geven. In de tussentijd wordt hun verschil opgeheven en staan ze daar, in een onnatuurlijke balans, als waren ze zandlopers, leeg en vol, in hun relatieve bestaan. In een handomdraai is het lot anders bepaald.

Twee op elkaar balancerende ketchupflessen. Het is een beeld dat de jonge kunstenaar Armando Andrade Tudela (1975, Peru) op foto vast had kunnen leggen, gefascineerd als hij is door het ontdekken van dingen uit de werkelijkheid die het potentieel bezitten om andere vormen aan te nemen. Dingen die, om het anders te zeggen, letterlijk en figuurlijk omgekeerd kunnen worden en daarmee aan betekenis winnen. Andrade Tudela refereert aan de tot zandloper omgetoverde ketchupflessen, omdat ze precies die eigenschappen bezitten die hij aan zijn eigen foto’s, sculpturen, tekeningen en schilderijen meegeeft: een gevoel van discontinuïteit (door dingen te isoleren van hun oorspronkelijke functie) en van tijdelijkheid. Andrade Tudela heeft de ketchupflessen niet echt gezien, maar hij las erover in het gedicht Closing Time at the Second Avenue Deli van de Amerikaanse schrijver Alan Dugan, waaraan de openingspassage is ontleend.

Het is niet verwonderlijk dat hij dit gedicht noemt als een van zijn

inspiratiebronnen. Neem zijn serie foto’s van billboards langs de wegen in Peru. Ooit geplaatst om gigantische reclames te tonen, herinneren de borden nu slechts nog aan die functie. Naar de reden van hun teloorgang blijft het gissen. Mogelijkerwijs zijn reclameborden langs de weg inmiddels een verouderde (duurdere, minder efficiënte) manier om een groot publiek te bereiken, ingehaald door andere mogelijkheden. Of is er sprake van een economische crisis waardoor men geen geld meer heeft voor deze billboardreclames?

Hoe het ook zij, duidelijk is dat het niet lang meer zal duren voordat de billboards uit het Peruaanse landschap verdwijnen. Op de foto’s van Andrade Tudela zijn de billboards echter net zozeer verbonden aan hun verleden als aan hun toekomst. Ze bevinden zich ‘in between’, ‘in transit’ en tonen hun mogelijke verschijningsvormen. Billboards worden neo-concrete poetry waarop nog enkele versnipperde tekstfragmenten zijn achtergebleven. Reclameborden worden Mark Rothko-achtige schilderijen waar geen tekst meer te zien is en alleen kleuren de panelen nog sieren. Of ze verschijnen in de gedaante van architectonische modellen, waaruit de panelen verwijderd zijn en alleen de stalen geraamtes resteren. Andrade Tudela presenteert de serie foto’s niet in chronologische volgorde van steeds verder ingetreden aftakeling. Dat zou impliceren dat er maar één route is: die naar het compleet gedeconstrueerde einde. Door de verschillende toestanden juist willekeurig naast elkaar te plaatsen, vloeien de foto’s (en verschillende fasen) in elkaar over. Elke foto getuigt van een tijdelijke, specifieke staat, maar niets ligt vast.

Op een andere manier tonen de foto’s in de publicatie en diaprojectie Camion hun ‘onderweg zijn’. Andrade Tudela fotografeerde beschilderde vrachtwagens terwijl ze hun vaste routes op de wegen van Peru afleggen. Zijn enige doel: het archiveren van deze beschilderingen. De op de achter-en zijkanten aangebrachte decoraties, die zijn ontleend aan catalogi waaruit men vrijelijk een patroon kan kiezen, vertonen een ongelooflijke overeenkomst in vormentaal met de abstracte schilderkunst van modernisten als Frank Stella, Kenneth Noland en Ellsworth Kelly. Andrade Tudela verplaatst de schilderingen van de weg naar de galerie waar ze een andere betekenis krijgen, maar ook hun oorspronkelijke context en betekenis niet geheel loslaten.

Om dit soort beweeglijkheid, veranderlijkheid in de verschijningsvorm en betekenis is het Andrade Tudela te doen. In zijn tekeningen met inkt, balpen of potlood komt dit onder andere tot uitdrukking in de combinatie van veel verschillende elementen. Russisch constructivistische lijnen worden gecombineerd met covers van Peruaanse albums en fragmenten uit songteksten van de Braziliaan Caetano Veloso. Ze tonen een veelvoud aan talen, die zo overweldigend is dat de ene taal de andere bijna onbegrijpelijk maakt. Aan de andere kant zorgt het veelvoud dat je alle kanten op kunt. Er is nooit sprake van één (of een eenzijdig) perspectief. De tekeningen kenmerken zich juist door het ontbreken hiervan. Onder is boven en boven is onder. Zo zijn er heel wat omgekeerde zonsondergangen, palmbomen en letters te ontdekken. Soms is een simpele invulling van dit idee ook heel effectief, zoals bij de tekening die te zien was op de afgelopen Art Rotterdam-beurs. Twee gelijke, zwarte blokken van inkt kleuren het vel, het onderste heet luz (licht), het andere mar (zee). De wereld op zijn kop.

Dat niets vast ligt, spreekt uit ook een ander terugkerend element in Andrade Tudela’s tekeningen: de schaduwen die in water veranderen. Ze verlaten het statische ding, waarvan ze de schaduw zijn, en gaan over in vloeibare vorm. Het wekt de suggestie dat de inkt mettertijd echt van de tekening af zal druipen, zodat alleen het witte vel papier nog achterblijft. Weer terug in de beginstaat, van vóór het tekenproces.

Roos Gortzak is freelance curator en criticus, wonend in Amsterdam en Karlsruhe. Van 2000-2002 volgde ze Curating Contemporary Art aan de Royal College of Art, Londen. Als galerieassistent van Annet Gelink Gallery, was ze enige tijd curator van de projectruimte The Bakery. Voor de Biënnale van Puerto Rico in 2004 organiseerde ze samen met Emma Robertson het tentoonstellingsproject Relay. Momenteel bereidt ze haar tentoonstelling Tropical Abstraction in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam voor.