metropolis m

In een tribunaal achtige installatie, waarin planten en verschillende (anders)denkers, activisten en revolutionairen uit de geschiedenis, de sprekers een hart onder de riem steken in hun strijd, bijt Radha D’Souza, de Indiase juriste-activiste met wie Staal eerder al samenwerkte voor de Court for Intergenerational Climate Crimes (CICC), het spits af.

Radha D’Souza begint haar praatje met een anekdote van Mao Zedong. Toen hem over de gevaren van brainwashing werd gevraagd, antwoorde hij dat het wassen van ons brein (of het spoelen van onze hersenen) essentieel is. Hij zag het niet als iets negatiefs, maar als iets positiefs: we moeten onze hersenen schoonmaken van de bourgeois verhalen die ons zijn ingeprent. Precies zo zou volgens D’Souza de huidige generatie zich moeten ontdoen van alle liberale propaganda, die ons doet geloven dat er geen werkelijk alternatief is.

Het doet me denken aan een artikel dat ik in De Groene Amsterdammer las, geschreven door Marthe van Bronkhorst en Savriël Dillingh: “Zes ‘rechtse’ tactieken voor links.” Volgens Van Bronkhorts en Dilingh moet links eens een kijkje nemen bij het succes van rechts: ‘‘Wat gaat er mis op links?’ Die vraag is inmiddels vaak genoeg gesteld. Analyses van links verzanden vaak in interne kritiek en navelstaarderij. Zelden wordt de blik naar buiten gericht: ‘Wat maakt de tegenstander zo effectief?’’ [1] Net zoals Staal, pleiten zij voor het gebruiken van methodes die normaal door links geschuwd worden; propaganda en listig debatteren zijn nou eenmaal onderdeel van politiek, het hoort erbij. Zo noemt Staal in zijn introducerende praatje: ‘Facts need to be affective to be effective. We need to propagate not fact check.’

Liberale propaganda berust op het idee dat ‘wij’ het probleem zijn, de mens en zo ook deel van de oplossing, die maakbaar is, een kwestie van ondernemen en innoveren. Zo wordt Olafur Eliassons Ice Watch uit 2014 in dit kader als voorbeeld genoemd, als een kunstenaar die symboolpolitiek bedrijft die mensen goed laat voelen, maar niet het mes aan de wortel van het systeem durft te zetten. Daan Roosegaardes Smog Free Ring past in hetzelfde straatje, en kenmerkt de libertaire tendens tot de commercialisering van crises.

In zijn lezing tijdens de conferentie, richt T.J. Demos zich op de directe relatie tussen de belangen van grote bedrijven en de genocide in Palestina, in een bredere vertelling over de destructieve kracht op de planeet van de door deze bedrijven commercieel uitgebuite oorlogsideologie. Techno libertarianism noemt Demos dit: Bedrijven als Google en Amazon zien de genocide enkel als een verdienmodel. En door technologie en AI ontdoet Israël het Palestijnse volk alleen maar meer van hun menselijke kant. In zijn boek wijst Staal personen als Elon Musk en Jeff Bezos aan als typerend voor de libertaire propaganda. Voor hen is de klimaatcrisis ook een verdienmodel. Als de aarde naar de klote is, dan gaan we toch gewoon naar Mars!

Eco-fascistische propaganda berust op de mythe dat de klimaatcrisis enkel door overbevolking tot stand is gekomen, en wel de overbevolking in het globale Zuiden. Het is echter niet de menselijke populatie, maar het kapitalistische systeem dat schadelijk is, aldus Staal. Ook hier wordt de mens afgezonderd van de natuur. De schuld komt hier niet op het individu, maar op inwoners van het globale Zuiden te liggen. Zo wordt de blik afgewend van de daadwerkelijke schuldigen. In haar lezing tijdens de conferentie bespreekt Nilüfer Koç deze propaganda’s vanuit een Koerdisch perspectief en brengt de kwestie terug naar de complexiteit van de politieke verhoudingen bij de vrijheidstrijd die ze te voeren hebben, die ze als een voorwaarde ziet voor de mogelijkheid van welke vorm van klimaatbeleid dan ook. Ook Koç en Staal werkten eerder samen; bij de New World Embassy; Kurdistan.

Inhakend op Staals hoofdstuk over complotdenkers waarin hij verschillende theorieën over flat earthers, tot Gwyneth Paltrows Goop en QAnon bespreekt, ontvouwt Sven Lütticken tijdens de conferentie een verrassend ander perspectief op complotdenkers. Hij benadrukt ook dat de vorm van conspiracy theories niet inherent fout is. Ze baseren zich alleen meer op gevoelens dan feiten (denk aan affective in vergelijking tot effective). Door middel van systematische conspiracies kunnen we verloren narratieven weer heractiveren.

Ik haal de conferentie hier aan omdat zij misschien wel meer dan het boek er in slaagde iets te tonen van ‘het nieuwe verhaal’ dat Staal wil vertellen. Dat is een verhaal met elementen van een alternatieve visie op het begin van de wereld, waarin het leven op deze aarde zich niet in essentie ordent volgens darwinistische principes van de survival of the fittest, in competitie met elkaar, zoals we dat hebben leren kennen tijdens het Cambrium, maar in symbiose met elkaar. Staal schetst de wereld tijdens het zogenaamde Ediacarium, waar zo’n 600 miljoen jaar geleden celachtige wezen onder water leefden in een nauwe symbiose met elkaar. Ze hadden elkaar nodig om te overleven.

De grote figuren in de presentatieruimte van BAK vertegenwoordigen meer recente pogingen van revolutionaire geesten als Rosa Luxemburg, Karl Marx en Ho Chi Min om de samenleving te organiseren op collectieve wijze en niet in competitie met elkaar, waar in lijn met het Cambrium, en het darwinisme ook het liberalisme zo dol op is. De verschillende gezichten staan op plantachtige lichamen. Ze lijken op blaadjes, of abstracte onderwaterlichamen. Het zijn wezens die tijdens het Ediacarium  leefden, een periode die geolist Mark McMenamin een “pre-socialist socialist ecology” noemde.

Wat zou er gebeuren als we het Ediacarium centraal stellen, het collectieve en de symbiose? Hoe zou dat onze kijk op het leven veranderen? Voor Staal is het een realistische gedachte, het Ediacarium als onderdeel worden van transformatieve klimaatpropaganda.

Behalve in het boek en de conferentie, kun je Staals gedachten over het Ediacarium terugzien in het Noord-Brabants Museum, waar tot en met 9 maart Earth Workers Requiem/Jubilate te zien is die hij samenstelde met Micha Hamel. Vanuit kameraadschap wordt nagedacht over solidariteit, niet enkel onder mensen, maar met de levende wereld in toekomst, heden en verleden. De compositie die Micha Hamel creëerde voor de installatie in het Noordbrabants Museum, is een uitbreiding van het socialistische lied de Internationale. ‘Wij zijn allen Aardwerkers,’ staat in de woorden van D’Souza op de website van het Noordbrabants Museum. Staal kiest ervoor om afstand te doen van woorden als non-human. Hij kiest voor een collectivistische een politieke lens, die arbeid als uitgangspunt neemt. Als een vakbond waar ook de levende wereld strijdt met de arbeidersklasse. Dieren en bacteriën verrichten namelijk ook arbeid.

Verbeelding is volgens Staal één van de belangrijkste onderdelen van succesvolle propaganda. Met het decor dat Staal creëerde voor de congregation en de installatie in het Noordbrabants Museum, laat hij zien hoe effectief die kunnen zijn bij het overdragen van zijn visie.