metropolis m

You are not there yet lees ik op een wit canvas dat in een hoek van de studio van Natalia Papaeva (1989) staat. De kunstenaar ontleedt de zin woord voor woord: you verwijst naar een persoon die niet de spreker is, there is een plaats, een bestemming. ‘Kun je ernaartoe lopen?’, noteert ze er als vraag bij. Papaeva ontving deze opmerking als feedback op haar werk toen ze op de kunstacademie zat en sindsdien spookt het door haar hoofd. Is het dan verkeerd om ‘hier’ te zijn? De opmerking suggereert dat een creatief proces lineair is, met een bepaalde richting waarin het moet bewegen.

Het doet me denken aan die keer dat ik me tijdens een opening voorstelde aan iemand, man en directeur van een museum, en hem vertelde dat ik kunstrecensies en essays schrijf. Hij vertelde me dat hij dit aan het begin van zijn carrière ook deed – voor hetzelfde tijdschrift als waar ik nu voor schrijf – waarmee hij leek te impliceren dat er een begin, een hoogtepunt en een einde bestaat van een carrière, en dat ik duidelijk nog aan het begin ervan stond: not there yet. Terwijl we thee drinken in haar studio in de Rijksakademie, wisselen Papaeva en ik ervaringen uit – die vaak gekenmerkt worden door frustraties, machtsstructuren en vrouw-zijn – en laat ze me zien waar ze momenteel mee bezig is. 

Passief-agressief
In haar recente werk verkent Papaeva hoe ze, door zelf een autoritaire houding aan te nemen, heersende machtsstructuren kan bevragen. Papaeva vertelt hoe ze is opgevoed met het idee altijd beleefd te moeten blijven, zich in te houden en haar emoties niet te laten zien. Elke vrouw zal het gevoel herkennen: dat je in een situatie komt waarin je heel graag voor jezelf op wil komen, iets wilt terugzeggen, maar je je toch probeert in te houden. Want als je dit niet doet, krijg je vaak te horen dat je te emotioneel reageert. Bovendien weet je nooit hoe een situatie kan escaleren als je boos wordt, wat gevaarlijk kan zijn.

Papaeva heeft haar meest recente werk rechtstreeks op de muur aangebracht. Met grove penseelstreken geeft ze expressie aan een recente aanvaring met een man op straat. Onderin de hoek staat geschreven: ‘Excuse me sir, why do you think you can throw a piece of garbage into my face?’ Later heeft ze de zin verder uitgewerkt, zodat deze nog beleefder en tegelijkertijd passief-agressiever klinkt: ‘I’m sorry to interrupt, but could you please avoid throwing garbage at strangers in the future?’ Terugvallen op sarcasme en passieve-agressiviteit kan een uitlaatklep bieden. Papaeva: ‘Ik dacht dat ik geïnteresseerd was in taal en hoe het wordt gevormd, maar ik ben eigenlijk vooral geïnteresseerd in hoe we onszelf ermee uitdrukken.’

Papaeva is geboren en opgegroeid in Boerjatië in Oost-Siberië, in een van de weinige gebieden waar nog Boerjatisch wordt gesproken en waar het Boerjatische alfabet wordt gebruikt. Het Boerjatisch is een bedreigde taal, veel van de inwoners van Boerjatië verliezen haar omdat ze vooral Russisch aangeleerd krijgen. Papaeva studeerde aan de Staatsuniversiteit van Sint-Petersburg in Rusland, waar ze uitsluitend les kreeg in het Russisch, en vervolgens aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (KABK) in Den Haag, waar Nederlands en Engels gesproken wordt. De manieren waarop deze verschillende talen – Boerjatisch, Russisch, Engels, Nederlands – zich tot elkaar verhouden, vormen de uitgangspunten van haar praktijk die nauw verweven is met de herinneringen en ervaringen gevormd door haar Boerjatisch-Mongoolse achtergrond. In haar performances combineert Papaeva zang, gesproken woord en verhalen waarin alle genoemde talen een rol spelen. Veel van haar werk ontstaat uit een gevoel van verwarring of onzekerheid. Hoe druk je je uit in een taal die niet van jou is, terwijl het eigenlijk je moedertaal is? Wat gaat er verloren in de vertaling? 

Zingend leren
De witte muren van Papaeva’s studio zijn grotendeels bedekt met doeken waarvan veel beschreven zijn met woorden die later zijn uitgekrast of overgeschilderd. Ze komen uit een Boerjatisch lied dat ze zin voor zin heeft uitgeschreven als een manier om de tekst uit haar hoofd te leren. De woorden lijken te dansen op het papier, wachtend tot er betekenis aan wordt toegekend. In dit werk The Process of Reading (2023), een visuele studie op canvas van haar leesproces, probeert Papaeva het proces van lezen en het begrijpen van de verschillende talen visueel zichtbaar te maken. ‘Ik ben altijd bezig met het leren van de grammatica van het Engels en Nederlands en van mijn eigen taal. In het Nederlands en Engels gaat het er vooral om of ik de tekst begrijp en of ik er een verbinding mee voel. Er zijn altijd wel een paar woorden die ik niet ken, dus ik probeer de tekst op een ander niveau te begrijpen.’