metropolis m

Nadat kamerlid Habtamu de Hoop zijn dankbaarheid uitsprak dat de Friese taal en cultuur een nationale stimulans van 18 miljoen euro zou krijgen van de overheid, leek hij verrast toen hij daarop een racistische reactie ontving. Johan Derksen liet op VI, een van de meest bekeken televisieprogramma’s van Nederland, weten dat ondanks De Hoops Friese opvoeding, zijn Zwarte huidskleur en Ethiopische geboorteplaats hem uitsluiten van de Friese identiteit. Het was niet de eerste keer dat er een spanning tussen De Hoops huidskleur en zijn Friese identiteit werd opgemerkt. De Hoop had het namelijk zelf al een keer gedaan in 2018 toen hij debuteerde als tafelgast bij De Wereld Draait Door. In een interview met BNNVARA toentertijd werd hij gevraagd naar wat hij allemaal doet in zijn vrije tijd. Als antwoord somde De Hoop een rits typische Friese sporten op en sloot af met de opmerking: ‘eigenlijk is alles Fries aan mij behalve mijn uiterlijk.’ 

Na de blut und boden-uitspraak van Derksen sprongen velen voor de 25-jarige politicus en voormalige Klokhuis-presentator in de bres. Van demissionair minister president Mark Rutte die hem met een Friese tweet moed insprak, tot presentator van omroep Zwart, Veronica van Hoogdalem, die de volgende dag aan tafel bij Jeroen Pauw het patroon van racisme bij Derksen benoemde. De Hoop zat ook aan tafel bij Pauw omdat hij te horen had gekregen dat zijn initiële reactie op Derksens opmerkingen niet genoeg was. Hij had namelijk in de Tweede Kamer een filmpje opgenomen waarin hij in het Fries zijn binding met Friesland probeerde te bewijzen door zich figuurlijk in een Friese tuinpak te hijsen. De video, die waarschijnlijk bedacht was door een korte-termijn-denkende PR-consultant van GroenLinks/PvdA, getuigde van een verwoede poging om erbij te horen wat de uitsluiting nog pijnlijker benadrukte. Aan tafel bij Pauw was het duidelijk dat hij niet begreep dat zijn aanroeping van nationalisme totaal misplaatst was.

Besmeurde herinneringen

Vier jaar na de Black Lives Matter demonstraties en dertien jaar na mijn kunstwerk Zwarte Piet Is Racisme zou nationalisme niet als verdediging moeten dienen tegen een racistische uitspraak. Tachtig jaar na het verzet tegen de Shoah zouden we beter moeten weten in Nederland. Wie geleerd heeft over het institutioneel, systematisch en structureel geweld en terreur gestuwd door rasdenken door de eeuwen heen in en door Nederland, weet dat racisme niet stopt door jezelf in een nationale vlag te wikkelen. Het appelleren aan de symbolen van de natiestaat voor bescherming is niet alleen ontoereikend maar ook gevaarlijk voor degenen die niet binnen het dominante beeld van de natiestaat passen, zoals we van het pas geopende Holocaustmuseum hadden kunnen leren. De lessen die men in het museum had kunnen vinden ten spijt, is het instituut nu voorgoed besmeurd door de volkomen onkritische keuzes die gemaakt zijn.

Zo was er voor de opening van het museum een uitnodiging verstrekt aan oorlogsmisdadiger Yitzak Herzog, de president van bezet Palestina.1 Als reden hiervoor werd gegeven dat er in het museum erfgoed is opgenomen van Nederlanders die woonachtig zijn op bezet Palestijns gebied. Het museum weigerde deze uitnodiging in te trekken, zelfs na Herzogs genocidale uitspraken over Palestina, en liet daarmee blijken dat het museum impliciet pleit voor een racistische hiërarchie van lijden. Herzog, als president, vertegenwoordigde de groep uit Nederland die, na het meemaken van een nationalistisch gedreven industriële schaal van vernietiging van levens in Europa, met steun van westerse koloniale machten in Palestina neerstreek om een heterogene multireligieuze bevolking uit te roeien en op hun begraafplaatsen een theocratische homogene natie te vormen. De museale verering van deze bezetters doet afbreuk aan de herdenking van de velen die hun leven verloren door de bezetting van Nederland door de nazi’s en hun meeuwen minnende collaborateurs.

Racistische logica

De racistische logica die Derksen erop na houdt wanneer hij De Hoop niet als Fries accepteert, is dezelfde waarmee NSB’er Anton Mussert hele bevolkingsgroepen als niet-Nederlands kon bestempelen en naar concentratiekampen kon afvoeren. Met het weer salonfähig maken van deze logica de afgelopen dertig jaar, vanaf het moment dat VVD’er Frits Bolkestein moslims en de heterogene samenleving succesvol als breed gedragen politiek doelwit wist te positioneren, en onder andere Paul Scheffer, Pim Fortuyn, Wilders, Marijnissen, Nanninga, Samsom en Baudet hem daarin volgen, moet men beseffen dat nationale symbolen schijnveiligheid bieden. De vlag waarop de een zich denkt te kunnen beroepen om diens aanwezigheid te legitimeren, is dezelfde die straks wappert bij de ingang van de Europese interneringskampen voor vluchtelingen. Het is juist de bescherming van de homogene natiestaat die men als argument gebruikt om ons heterogeen bestaan aan te vallen. Meegaan met die constructie is een retorische truc om juist diezelfde concepten te blijven gebruiken die uitsluiten. 

Dat er nu 18 miljoen euro is vrijgekomen specifiek voor het stimuleren van de Friese taal en cultuur is daarom niet vanzelfsprekend. Het is vrijgemaakt door dezelfde soort van woede tegen de erkenning van de heterogene samenleving. Tezamen met deze provinciale cultuurinvestering is de overheid diversiteit en inclusie als criteria uit subsidievoorwaarden aan het schrappen. De ‘witte’ provincie wordt al jaar en dag op racistische wijze als enige legitieme vertegenwoordiger van nationale cultuur gesitueerd in tegenstelling tot de ‘multiculturele’ randstad. Terwijl velen uitgeput raken door te vechten voor investering in alle regio’s, en dus tegen deze schijntegenstelling, zien velen met lede ogen de aangekondigde bezuinigingen in de kunst- en cultuursector aan. We zijn de vernielingsdrang van Rutte-I nog steeds niet volledig te boven gekomen en moeten ons schrap zetten voor een volgende aanvalsgolf tegen ons vermogen om een andere wereld voor te stellen. In een tijd van verminderde uitgaven voor kunst en cultuur is deze stimulans dus geen gift waar we dankbaar voor moeten zijn maar een paard van Troje van nationalistisch revanchisme. 

Geïnformeerde beelden

Het is dan ook niet raar dat Derksen tegen deze Friese stimulans was omdat het De Hoop was die erover sprak. We weten niet hoe hij had gereageerd als het iemand anders was, maar gezien Derksens patroon van racistische uitspraken kunnen we daar wel een geïnformeerd beeld van hebben. Zo ook met het Holocaustmuseum kunnen we veronderstellen dat met een duidelijk statement, tegen het koloniaal nationalistisch project dat poogt om Palestijns leven, erfgoed en grondgebied te vernietigen, er een andere respons was gekomen. Als het museum ervoor had gekozen om het gevaar uit te lichten van homogene nationale projecten voor heterogene samenlevingen, waren we verder gekomen in de ontmanteling van de systemen die uitsluiten en racistische hiërarchieën in stand houden. Met zo’n gezamenlijke volgende stap had De Hoop zich niet hoeven beroepen op nationale symboliek om zijn bestaan in dit land te rechtvaardigen. Dan konden we de door de natiestaat beloofde geborgenheid afwijzen als een fata morgana.