metropolis m

Om je alvast in de stemming te brengen voor een net iets andere kijk op stoelen dan je misschien gewend bent, wil ik je uitnodigen om dit tijdschrift neer te leggen, je laptop te openen en naar de website van de Deense ontwerpster Anna Aagaard Jensen te surfen (aaajns.com). Bekijk de video die op je scherm verschijnt. En vergeet vooral niet dit tijdschrift weer op te pakken als je klaar bent. 

De video die je zojuist hebt gezien is een compilatie die Jensen maakte in 2018 voor haar afstudeerproject van de Contextual Design Master aan de Design Academy Eindhoven. Onder begeleiding van een vertraagde en geloopte opname van Satisfaction van Benny Benassi slaan een reeks ongemakkelijke actrices in de hotseat van verschillende late night Amerikaanse talkshows hun benen over- en weer van elkaar. Sommigen trekken hierbij preuts hun rokje naar beneden, anderen wippen nerveus heen en weer in een poging de beste hoek te vinden om zo fatsoenlijk mogelijk te zitten. Naast enkele vrouwen zakt een zelfverzekerde mannelijke gast wijdbeens onderuit op de bank.

Jensen vertelt me dat de video niet over manspreading gaat maar over womanspreading – een term die, anders dan de mannelijke variant, nog niet in het woordenboek voorkomt. Ze wil de aandacht vestigen op het spreaden van één vrouw in het bijzonder. In de video is een fragment uit Paul Verhoevens zogenaamde ‘erotische thriller’ Basic Instinct (1992) opgenomen, met daarin de legendarische flash van Sharon Stone’s vulva. De flash duurt maar een milliseconde, maar staat sindsdien in ons collectieve culturele geheugen gegrift. 

Stoel met kloten

Het mag geen toeval heten dat A Basic Instinct ook de titel is van het eerste werk van Jensens Ladies (2018 – doorlopend), een serie bolvormige, glanzende stoelen van hars die speciaal ontworpen zijn voor vrouwen, wat betekent dat – trigger warning – mannen er dus niet op mogen zitten. De Ladies komen voort uit Jensens observaties van het gedrag van vrouwen die  in het openbaar zitten, met name voor de camera, in advertenties, talkshows of films. Onwennig, sierlijk, elegant: de meesten slaan hun benen over elkaar om ze niet meer van elkaar te halen, behalve om bewust lomp over te komen of als grap. Het was het cruciale moment waarop Stone’s moorddadige personage Catherine Tramell haar mannelijke ondervragers in seksuele vervoering brengt door haar benen langzaam van elkaar te halen en weer over elkaar te slaan, dat Jensen zich bewust werd van de machtsdynamiek die inherent is aan de schijnbaar neutrale handeling van het zitten. 

Maar hé, het is 2023, het jaar waarin Greta Gerwigs Barbie uitkwam, dertien maanden nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof het federale recht op abortus ongedaan maakte! We weten inmiddels allemaal dat alle mensen die er vrouwelijk uitzien gebukt gaan onder honderden onuitgesproken regels over hun lichaam en wat ze ermee (mogen) doen. Waar kijken we nog van op? Wat dacht je van de vreselijke tegenstrijdigheid dat terwijl Stone’s personage Catherine wordt neergezet als iemand die alle troeven in handen heeft dankzij haar seksuele charisma, Stone zelf niet eens de kans kreeg om toestemming te geven voor het in close-up tonen van haar vulva op het grote scherm? Het is ook het vermelden waard dat haar honorarium voor de rol slechts $500.000 betrof, terwijl haar tegenspeler Michael Douglas liefst $14 miljoen betaald kreeg. Yeah, no. Met zulke situaties nemen we geen genoegen meer. 

Maar hoe nu verder? Laten we om te beginnen eens plaatsnemen op een van Jensens Ladies! Ik heb het genoegen gehad om mijn benen te spreiden en mijn dijen behaaglijk te laten ondersteunen (want, damn, wat zijn ze comfortabel!) door A Basic Instinct, nadat dit werk was aangekocht door het Centraal Museum in Utrecht. Op een smaakvol vormgegeven tekstbordje stond dat er geen mannen op mogen plaatsnemen. Omdat ik geen mannelijke aanhangsels heb en mezelf reken tot het vrouwelijk geslacht, vleide ik me neer. Plaatsnemen op een van de Ladies is een lichtelijk absurde ervaring, waar Jensen scherpzinnig op inspeelt. Ze benadrukt dat het cruciaal is dat de stoelen niet alleen tentoongesteld maar ook gebruikt worden. Het kijken naar een stoel op een sokkel, vertelt ze, is immers een van de saaiste culturele bedenksels die de mens heeft voortgebracht. Door te gaan zitten op een van Ladies, verklaar je en plein publique géén man te zijn. Je wordt opgetild en zit plots met de benen wijd, bij sommige stoelen bungelen er twee enorme kloten onder je billen, of een grote doughy kont van hars. Het is hilarisch om je over te geven aan een positie waarvan jij (en daarmee bedoel ik alle non-masc lezers) hebt geleerd dat je die nooit in het openbaar zou mogen aannemen.