metropolis m

Het eerste werk dat ik bekijk bestaat overigens uit één beamer en één scherm. Su Solo Y Playanan (2010) is het oudste werk van de tentoonstelling. Het is haar afstudeerwerk van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, waar Emanuelson audiovisuele media heeft gestudeerd. Tevens is het haar eerste autonome werk. ‘Het was het moment op de academie waar je helemaal vrij werd gelaten om te onderzoeken wat je wilde’, vertelt Emanuelson. In de documentaire onderzoekt Emanuelson de verscheidenheid van de zeven verschillende stranden op Curaçao, die zich zowel in de natuur als in de bevolking weerspiegelen. Het levert het startpunt van Emanuelsons kunstenaars- en onderzoekspraktijk.

De documentaire staat in contrast met de andere werken, die subjectiever van aard zijn, waardoor ze minder passief worden waargenomen. Emanuelson stapt langzaam maar zeker af van het objectieve documenteren en weet in haar onderzoek steeds meer een balans aan te brengen tussen het objectieve en het subjectieve element. Zijzelf speelt een grote rol in het verschaffen van objectieve kennis, maar ook andersom dragen de objectieve beelden, zoals archiefmateriaal, bij aan haar eigen subjectieve blik die ze met het publiek deelt.

Het kunstwerk The Unintended Audience (2020) laat ons nadenken over de archivering van beelden gemaakt op de Antillen. Op zes schermen zijn video’s te zien afkomstig uit het archief van Beeld en Geluid in Hilversum. Emanuelson toont dat we kijken naar beelden vanuit een koloniale blik. Het gaat namelijk wel over de individuen op de Antillen, maar het beeld is niet voor hen bedoelt. Zo zijn bepaalde tradities verkeerd gedocumenteerd, wat resulteert in het verlies van een collectief geheugen.

Als ik voor een van de beelden wil gaan staan kom ik tussen het scherm en de projectie in. Hierdoor wis ik letterlijk het beeld uit met mijn aanwezigheid. Het zet mij zelf ook aan het denken. Wat is mijn positie in het gesprek dat Emanuelson in deze tentoonstelling voert?

In bijna alle werken speelt de toeschouwer eenzelfde soort actieve rol. Bij het werk Ik Moet Moed Hebben (2021), dat bestaat uit een scherm dat midden in de ruimte hangt, is aan beide kanten van het scherm een klaslokaal te zien is. In eerste instantie lijkt het dat aan beide kanten hetzelfde te zien is; een verdubbeld beeld van Emanuelson die op een schoolbord onzichtbare dingen schrijft en weer uitwist. Ook in dit werk bepaalt de toeschouwer door diens aanwezigheid wat er wordt gezien: Als je voor de projector gaat staan zie je dat je zelf als schim aanwezig bent in het klaslokaal. Aan de ene kant maakt dit de vlaggetjes boven het schoolbord zichtbaar. ‘Welkom’ staat erop. Aan de andere kant zijn de vlaggetjes vervangen door het kruis van Jezus.

Het werk verwijst naar een gedeelde jeugdherinnering aan het onderwijssysteem op de Antillen. Emanuelson vertelt over de tekortkomingen op school: ‘We lazen over sneeuw en moesten berekeningen doen over treinen en dat terwijl we nog nooit sneeuw noch een trein op het eiland hadden gezien.’ Ook is het onderwijs in het Nederlands en dat terwijl de Nederlandse taal slechts een eerste taal is voor een minderheidsgroep op de eilanden.

Velen verhuizen na hun schooltijd dan ook naar Nederland om daar te studeren. Een ander kunstwerk toont hoe confronterend het is om zo’n verhuizing te maken. Het is een persoonlijk werk. Met eigen archiefmateriaal en een voice-over van Emanuelson zelf wordt duidelijk hoe dubbel en vervreemdend het is om zowel deel uit te maken van het Nederlands koninkrijk als van het Caribische gebied. Haar woorden, emoties en persoonlijke beelden naast politieke beelden over problemen tussen Curaçao en Nederland spreken meer dan enig begrip van de situatie ons kan vertellen.

In de video hoor je dat mensen aan haar vragen: ‘Maar waar kom je dan echt vandaan?’ en ‘Wat doe je hier?’ Ze bespreekt hoe ze de vragen laat zijn en er niet op ingaat. De vragen resoneren in mijn hoofd. Haar identiteit hangt samen met mijn identiteit en ik voel gêne opkomen over het feit dat ik nooit eerder op deze manier geconfronteerd ben met de situatie en het verleden van het Caribisch Nederlandse gebied.

De confrontatie, die zowel in het werk zit als tot uiting komt door interactie met het publiek, is iets wat Emanuelson erg toegankelijk weet te maken. In de catalogus schrijft Dr. Charissa Granger dat haar werk een dialectiek bevat: ‘Haar werk weerspiegelt de stelling van Audre Lorde dat verschillen niet vervreemdend moeten zijn, maar ‘gezien moeten worden als een verzameling van noodzakelijke polariteiten waartussen onze creativiteit kan vonken als een dialectiek’’. Het begrip dialectiek is afkomstig van de filosofie van Hegel. Er zijn twee polariteiten, een these en een antithese, die zich oplossen in iets hogers, een synthese. Toch verdedigt Emanuelson dat haar werk niet opgelost moet worden. Het moet juist in beweging blijven, in gesprek. ‘Wel zou dit gesprek op een gelijkwaardiger niveau moeten plaatsvinden,’ voegt ze eraan toe.

Between a Dance and Sitting in a Chair (2024), gelijknamig aan de tentoonstelling, is het meest recente werk van Emanuelson. Het werk toont verschillende archiefbeelden van de ‘wapa’- dans in een video-installatie van 360 graden. Als toeschouwer word je omringd door de beelden en de ‘Maskarada’ maskers die Emanuelson heeft gemaakt. Zowel de maskers als de dans zijn traditie op Bonaire. De beelden variëren van eigen materiaal uit Bonaire, beelden van de dans genomen in Nederland tot de Nederlands koninklijke familie die de dans leert.

Momenteel volgt Emanuelson een PhD programma aan de Universiteit van Amsterdam, die zich op het snijvlak van Artistic Research en Visuele Antropologie bevindt, waarin ze haar praktijk inzet voor het bestuderen van de aanpassing aan de klimaatverandering. De thermische kleuren van de installatie duiden op het veranderende aspect van de feesten. Niet alleen cultureel gezien is er een transformatie gaande, maar Emanuelson denkt ook na over hoe klimaatopwarming verband houdt met culturele veranderingen.

Naast dat de titel Between a Dance and Sitting in a Chair poëtisch is, legt Emanuelson uit dat de beweging van de dialectiek ook in deze benaming zit. Aan de ene kant kan je zitten in een stoel, kan je studeren, informatie tot je nemen, je gedeisd houden. Maar aan de andere kant zijn actie en beweging ook hard nodig. Het kan niet alleen het een of het andere zijn. Ik heb het gevoel dat ik gedurende de tentoonstelling degene ben in de stoel. Degene die zich laat omringen door de letterlijk dansende beelden, de verhalen en de emoties. Het is nu aan mij om de leerling te zijn die kennis opdoet van een cultuur waar ik mij niet direct in begeef, maar waar ik wel mee te maken heb.

De tentoonstelling haalt herinneringen naar boven. Van Emanuelson, van personen die zijn geïnterviewd, van individuen die voorkomen op het archiefmateriaal. Ze dringen zich aan zonder dat ze worden opgedrongen om zich vervolgens ook in het geheugen van de toeschouwer te nestelen. Om in plaats van te vergeten, vooral aanwezig te zijn in het hier-en-nu.