metropolis m

Fortune benoemt stellig dat hij kunstenaars selecteerde op basis van hun relatie – niet op basis van hun werk. Wat de kunstenaars tentoon wilde stellen, mochten zij zelf en onafhankelijk van elkaar beslissen. Hoe en of de kunstwerken zich tot elkaar zouden verhouden, ofwel welke dialoog ze met elkaar aan zouden gaan, kon pas zichtbaar worden toen alles samenkwam. Er is in de tentoonstelling daarom geen duidelijk narratief aanwezig waarin de kunstwerken duidelijk op hun plaats vallen: iets wat een curator normaliter op zich neemt. Daarmee neemt Fortune een andere positie in dan het klassieke curatormodel. De kunstenaars zijn niet vanuit één thema samengebracht, door kunstmatige verbindingen tussen de kunstenaars te spinnen, maar vanuit al bestaande fysieke verbindingen, waar de tentoonstelling uit voortvloeit. 

Ondanks dat de tentoonstelling samengesteld is op basis van de relaties die Fortune heeft opgebouwd (en dus niet op de kunstwerken zelf), zul je als bezoeker moeten accepteren dat je getuigen bent van een lappendeken aan relaties waar je niet geheel toegang tot hebt. Want hoe Fortune zich verhoudt tot de andere kunstenaars,  wordt in de tentoonstelling niet expliciet uitgelegd. De aanwezigheid van de kunstwerken vertegenwoordigen als het ware het bewijs van de relatie. ‘Het is alsof er een feest is geweest, en de borden en glazen nog op tafel staan. Je bent geen getuige van de interactie, maar ziet enkel de restanten.’ Zo geven de tekeningen, vormen en kleuren op het doek Place of Becoming van Fortune en Sinay iets weg over hun ontmoeting, als het residu van een gesprek. Maar doordringen tot het moment waarin deze dialoog ontstond, met welke woorden of taal gesproken werd, met welke herinneringen, emoties, bekentenissen en verhalen de relatie opgebouwd werd, dat zijn ingrediënten die tussen de kunstenaars blijven. Zo is het doek ook bij elkaar gestikt, die daarmee een gecomprimeerde versie van hun ontmoeting laat zien.

Zonder de aanwezigheid van Neil Fortune had ik daarom in eerste instantie wat afstand gevoeld tot de tentoonstelling. Daar waar een curator er normaliter voor zorgt dat kunstwerken op elkaar aansluiten zodat je als bezoeker gemakkelijk het verhaal kan instappen, krijg je in Quadrilogue niet alle informatie. Het is een mystieke gedachte, alsof je naar een film kijkt waarin de camera wegdraait van de personages, die zonder jouw aanwezigheid als kijker blijven voortbestaan. Maar misschien gaat het daar juist om: dat relaties (van anderen) in de kern ondoorgrondelijk zijn.

Daarom ben je als bezoeker aangewezen op de ruimtelijke en zintuigelijke dialogen die de materialiteit van de kunstwerken met elkaar aangaan. Een passieve houding levert je als bezoeker dan ook niks op: je moet zelf aan de slag om de dialogen tussen de kunstwerken te ontsluiten. Zo’n dialoog zie je bijvoorbeeld terug in de werken Personal Investing (2015 / 2025) van Bastiaans en Spooky Action at a Distance #7 (2018) van Yasser Ballemans. Personal Investing toont een groot insect dat een Christus houding aanneemt, waarvan zijn geschilde lichaam uit het doek lijkt te ontsnappen. Spooky Action at a Distance #7 is een dierlijk sculptuur van ijzer, die zich op ooghoogte zijn hoorns naar je toe werpt. De hoorns en de Christus houding rijmen in hun religieuze beeldtaal en de dieren lijken gesprekken te voeren die ik niet versta. Fortune benoemt dat hij tijdens het cureren van de tentoonstelling gevoelsmatig de kunstwerken naast elkaar geplaatst heeft. Hun dialoog voelt dan ook als een toevalligheid, dan een uitgedacht script. Dat is misschien ook wel hoe dialogen, of ‘quadriloguen’ zich horen te ontvouwen.

Yda Sinay presenteert Spice unbound (quadrilogue) (2025), een installatie die uit ornamenten van kruidnagel bestaat. De keuze van kruidnagel als materiaal is een verwijzing naar haar Molukse roots. De kruidige geur die zich door de ruimte verspreidt, beïnvloedt de beleving van de omliggende werken. Daarmee worden de grenzen tussen welk werk van de een is, en welk werk van de ander is, doorbroken. Geen enkel werk (ont)staat zelfstandig: een fenomeen dat Fortune met zijn curatie ook wil bevestigen.

Er zijn ook overblijfselen van ander soort dialogen te vinden in de tentoonstelling. Zoals in het werk van Valerie van Leersum, die Fortune leerde kennen op het festival Into The Great Wide Open. De gekleurde kolom Daar gezien van hier (2022) te zien, komt voort uit een onderzoek naar de horizon op de wadplaten van het eiland Terschelling.  In 2023 was het object op het festival Oerol te zien, waar het een gesprek aanging met het licht en het getij van de zee. 

Fortune selecteerde ook Jabu Arnell, die het werk POC (2025) presenteert. De installatie bestaat uit armbandjes met de tekst ‘POC’, een video waarin de armbandjes met de hand gemaakt worden en keramieken pinguïns. POC, dat eigenlijk naar People Of Color verwijst, refereert hier naar Pinguïns Of Color. Als bezoeker mag je een armbandje meenemen, waarmee het werk zich uitstrekt voorbij de tentoonstellingsruimte. Daarmee draag je zelf ook bij aan het uitdammen van dialogen waar je in PARK een eerste aanzet van ziet. 

Quadrilogue is een stille ode. Een liefdesbrief in je zak. Een fluistering. Als bezoeker word je via residuen, restanten en sporen van dialogen naar de materiële kenmerken van de kunstwerken geleid. Hoe de kunstenaars zich tot elkaar verhouden is waar zowel de kracht als de spanning ligt: aan de bezoeker de uitdaging om niet de verbale dialoog centraal te zetten, maar een die ruimtelijk en zintuigelijk is.