metropolis m

melanie bonajo, Clit Rocker, 2023, textiel en hout, 159 x 120 x 120 cm, courtesy de kunstenaar en AKINCI

De groepstentoonstelling Kiss My Soul in het Dordrechts Museum is allesbehalve preuts. Met glazen borsten, liaanachtige penissen en lichamelijke omhelzingen viert het vooral de fysieke liefde, ziet Esther van Zoelen tijdens haar bezoek.

In de speciale bijlage die recent bij De Groene Amsterdammer verscheen, beschrijft Wilma Sütö de door haar samengestelde tentoonstelling Kiss My Soul in het Dordrechts Museum als ‘doordrenkt van seksuele energie’. Bij binnenkomst vallen die woorden meteen op hun plek. Tegenover de ingang hangt een groot, horizontaal werk van Hadassah Emmerich, getiteld Bodyscape, waarin geabstraheerde vulva’s zijn afgebeeld als perfect in elkaar passende, kleurrijke driehoeken.

Tegenover dat kleurrijke lijnenspel hangt een realistischer geschilderd werk: het schilderij De Hemelse en Aardse Liefde (1850) van Ary Scheffer. Een nadenkende vrouw die omhoog wijst naar de hemel, kijkt in de ogen van de naakte vrouw naast haar die is afgebeeld in een sensuele pose. Het lijkt deze verbinding, tussen de filosofische en de fysieke kant van liefde, waar de groepstentoonstelling naar op zoek is. In de zalen die volgen, opgedeeld in hoofdstukken als Botanical Body Bliss, Tickle Time, Family Love en Love Lust, neemt die laatste, fysieke vorm duidelijk de overhand.

De tentoonstelling is zeker niet preuts: door de ruimtes heen zijn veel (half)naakte mensen en geslachtsdelen te zien. Zo wordt er een glazen stel borsten van Maria Roosen getoond en hangt er een serie tekeningen van Charlotte Schleiffert aan de muur, waarop naakte vrouwen hun lichaam sensueel over levensgrote planten draperen of suggestief richting enorme wespen draaien. Een bijzondere bijdrage is ook Ferdi’s grote Hortisculptuur: een kruising tussen een vulva en liaanvormige penissen, die er met haar kleurrijke en zachte uitstraling haast om vraagt aangeraakt te worden. Onderbelichte pornografische beelden worden hiermee omgekneed tot een knuffelbaar object, met als opvallend element een spiegel die midden in de opening van de vulva geplaatst is en de toeschouwer tijdelijk onderdeel van het werk maakt.

De werken van Scheffer en Ferdi zijn de enige in de tentoonstelling die niet recentelijk gemaakt zijn. Als historische referenten krijgen ze beide een ereplaats in dit verhaal over de liefde in de kunst: Scheffer als zichtbare schakel met de vaste collectie van het Dordrechts Museum en Ferdi als een van de eerste vrouwelijke kunstenaars die vrijelijk omging met seksualiteit.

Onder de hedendaagse kunstenaars keert die vrije omgang steeds terug. Bij Koen Staassens felgekleurde schetsen van torso’s en penissen is een quote van hem te lezen: ‘Het vel papier vormt een huid waarover ik zachtjes aai en kras. Door lichte lagen potlood over elkaar te gebruiken, tast ik mijn onderwerpen af en geef ze diepte.’ Die toelichting lijkt evengoed van toepassing op een ander werk van Staassen, dat verderop in de expositie te zien is: een grote tekening getiteld Ecstasy, waarop twee naakte minnaars elkaar omhelzen en zichtbaar genieten van de aanraking. De tekening is zacht en liefkozend, evenals hoe de kunstenaar zijn omgang met het materiaal omschrijft.

Ook in andere getoonde werken komen voorstelling, techniek en materiaal liefdevol samen. Bijvoorbeeld in het schilderij De bewening van Christus van Helen Verhoeven, waarin drie naakte personen samen rouwen om de gestorven Christus. De contouren van het kruis zijn nog net te zien, afstekend tegen een glooiend landschap. Een van de personen lijkt voorzichtig het geslachtsdeel van de dood-grijze Jezus aan te raken of te verbergen. Het is een controversieel beeld, dat door de vrij grove verfstreken haast iets kinderlijks krijgt en wat het makkelijker maakt het beeld en de dubbelzinnigheid ervan te aanvaarden.

De tentoonstelling laat veel lichamen zien, maar één werk gaat een stapje verder door de bezoeker zélf te omarmen: de Clit Rocker van melanie bonajo, een stoel annex sculptuur, met paarse lippen en een roze clitoris. Ik neem plaats op de comfortabele zetel en voelde me nog nooit eerder zo omgeven door dit intieme vrouwelijke genotsdeel, hoewel het ook een gevoel van sociaal ongemak oproept als je erin zit terwijl andere bezoekers langslopen. Het onderhuidse en overgrote deel van de clitoris is hier een belangrijk onderdeel van de zetel, het zichtbare topje buigt zich geruststellend over me heen. De clitoris doet bijna abstract aan, nu ze buiten het lichaam wordt geplaatst.

Voordat je bij de Clit Rocker aankomt, die vrij letterlijk, dient als climax van de tentoonstelling, loop je eerst nog door andere hoofdstukken van de liefde. De delen Promised Love en Tickle Time willen de dubbelzinnigheid en hardheid van de liefde laten zien, maar mede door hun vage benamingen tast ik in deze ruimtes ietwat in het duister. Zo wordt in de zaaltekst van Promised Love geschreven over de illusie van eeuwige, harmonieuze liefde. De werken in de ruimte lopen echter sterk uiteen: van een groot, groen eenzaam figuur dat vooroverbuigt in de ruimte, tot een abstract geborduurd vaandel en een geschilderde, zwangere vrouw. De figuren lijken verwachtingsvol, teleurgesteld, of simpelweg verdrietig: de tranen stromen van de wangen van Bas Kosters’ figuren van stof. De geschilderde portretten van Natasja Kensmil beslaan een volledige wand en vullen de ruimte met neerslachtige en doodse gezichten. Die griezeligheid staat weer in fel contrast met Lily van der Stokkers roze muurschildering, waarin met vrolijke, krullerige bloemen Pure Love staat; een sarcastisch commentaar op de andere werken in de ruimte.

Natuurlijk is ‘liefde’ een nogal groot onderwerp voor een tentoonstelling, waardoor het niet gek is dat de getoonde werken erg van elkaar verschillen. Süto zelf benadrukt dat de tentoonstelling dan ook niet bedoeld is als volledig overzicht. Ze noemt Kiss My Soul selectief, soms exclusief, want ‘niet iedereen valt op hetzelfde.’ Deze tentoonstelling toont een mogelijke verzameling van liefdeskunst en is door haar speelse, zachte en kleurrijke benadering zeker de moeite waard.

Kiss My Soul, Dordrechts Museum, Dordrecht, 15.10.23 t/m 3.3.2024



Esther van Zoelen

is kunsthistoricus

Recente artikelen