metropolis m

‘Een reprise is een herinterpretatie van een liedje. Je gebruikt de liedtekst en een stuk van het muzikale thema om op door te werken. Reprise zou je kunnen omschrijven als het moment waarop de musicus als het ware aftastend iets nieuws uitvoert of schept. Maar er is natuurlijk ook de eerste betekenis van het woord: iets herhalen.’

‘Voor Lyrics kreeg een tekstschrijver de opdracht om een songtekst te schrijven met als uitgangspunt een van mijn oudere werken (onder wie Tom Morton en Mick Peter). Deze teksten werden aan een componist gegeven die er muziek bij componeerde (onder wie Tujiko Noriko, Portradium, Marcelline Delbecq, Rainier Lericolais en North). Van de uitvoering van deze nummers is een cd gemaakt die in een galerie gedraaid kan worden. Maar uit de samenwerking met de musici volgden ook weer nieuwe tentoonstellingen die aan het thema van herhaling raken. Het hele proces werkt als een klankkast, een betekenisversterker.’

‘Power Chords is een mechanisch werk dat een groep gitaren volledig automatisch akkoorden laat spelen. Om het geluid van een gitaar als materiaal te gebruiken, moest ik een partituur vinden zonder melodie. De koppeling van de drie en vier kleuren van de houten stokken van Cadere en de drie en vier akkoorden die de basis vormen van alle popmuziek, drong zich eigenlijk vanzelf op.’

‘Ik heb heel wat tijd in een band op een kruk achter een drumstel gezeten, ook al ben ik maar een matige drummer. Deze ervaring was belangrijk voor mijn beeld van een collectief werkproces. Ik deel mijn opvattingen en de verschillende ontwikkelingsvormen van mijn tentoonstellingen graag met anderen, maar toch werk ik hoofdzakelijk alleen. Het gebied waar anderen erbij komen is volkomen afgebakend, het is een onderdeel van het werk in het atelier. Het is een lastige opgave om een ruimte te creëren die voldoende vrijheid geeft aan de ander om zelf iets te kunnen doen, en die tegelijkertijd zo bepaald is, dat wat er ook gebeurt het werk deel blijft uitmaken van het oorspronkelijke werk. De samenwerking laat ik wel expliciet zien in mijn werk door de eigennaam van mijn medewerkers onderdeel te maken van het werk. Hun namen zijn een terugkerend motief in mijn tentoonstellingen.’

‘Dit werk valt samen met mijn streven om commentaar te leveren op mijn oeuvre. Uiteindelijk leveren de liedjes een soort betekenisexces op; ze schuren, vormen een tegenstelling of ondersteunen mijn eerdere werk. Werk en tekst zijn twee poëtische vormen die geen direct inzicht bieden. Het werk valt niet uit te leggen. Later realiseerde ik me dat Lyrics in wezen een metafoor is voor de ervaring van kunst. Het proces gaat uiteindelijk over interpretatie, de verantwoordelijkheid ten opzichte van het werk via een duidelijk herkenbare code: werk (onderwerp), tekst, muziek. Deze relatie tussen werk, tekst en liedje is een soort pendant van een bekend werk van de conceptuele kunstenaar Joseph Kosuth, waarin de relatie tussen stoel, de foto ervan en de omschrijving ervan aan bod komt, maar dan lyrischer.’

‘Het oeuvre is een netwerk waarvan de knopen soms leesbaar zijn tijdens een tentoonstelling. Soms geeft dat een symmetrisch effect, maar elke tekst kan ook op zichzelf worden gelezen en elk liedje bestaat eveneens uit zijn eigen, specifieke sfeer. Het zou mooi zijn als muziekcritici hier weer een laag aan toe zouden voegen, op zo’n soort doorbraak hoop ik.’

‘Voor mij is het een analytisch proces. Zelfs als ik de werkelijke productie van een album naboots, zijn de stappen afgemeten en autonoom. De teksten worden geschreven door auteurs aan wie ik zo’n formule voorleg bij wijze van spel, er is geen correct metrum. Wat dat betreft geloof ik dat de teksten als op zichzelf staande teksten kunnen worden gelezen, en niet afhankelijk zijn van het op muziek zetten ervan.’

‘Het zou belachelijk zijn als het werk zou gaan over beroemdheid. Het gaat niet om het leveren van commentaar, evenmin om steun te betuigen aan een productiesysteem. Het gaat om de representatie ervan. Daarom gaat het ook niet over dwarsliggen, wat een onzinnig concept is. Dit werk tracht niet uit de kunst te stappen. Het heeft het over territorium, kwaliteiten en markeert grenzen om een uitbraak mogelijk te maken. Van begin af aan werk ik in mijn eigen buurt, met mensen uit mijn naaste omgeving, met mijn naasten.

‘Het spreekt voor zich dat er een ironisch aspect zit in dit taalspelletje. Uiteindelijk zijn de repetities, de herhalingen, voortdurend nieuwe mogelijkheden die zich aandienen in de verdere ontwikkeling van mijn werk.’

‘Het eenvoudigste antwoord op je vraag is dat de tijd van een kunstwerk volledig losstaat van de tijdsdruk van een gebeurtenis. Zelfs wanneer, hoe paradoxaal ook, mijn werk niet in het atelier tot stand komt maar volledig bestaat uit een antwoord op contexten die zich aandienen. Ik las onlangs een tekst waarin arte povera-kunstenaar Michelangelo Pistoletto heel treffend dit wel vaker voorkomende verschijnsel beschrijft. Hij schrijft: “een kunstzinnige handeling moet op zichzelf een individueel dynamisch systeem omvatten. Mijn opvatting van actualiteit staat haaks op de betekenis van opportuniteit. Daaronder versta ik dat een handeling, ook al is die origineel en helemaal nieuw, voldoet aan de verwachtingen van een maatschappij die eist dat het artistiek panorama voortdurend wordt vernieuwd.” Al die processen van herhalingen, waarmee ik me nu al een tijd bezig houd, hebben voor mij iets zeer belangrijks opgeleverd. Ze bieden mij een vermenigvuldiging van mogelijkheden om mijn werk te benaderen. Op een bepaald moment constateerde ik een zekere zwakheid, een soort vermoeidheid om voor elke expositie iets “nieuws” te maken, en de simpele herhaling om de herhaling, zonder verdere context, maakte me bang.’

‘Niet echt een commentaar, eerder een antwoord dat me in staat heeft gesteld de herhaling productief te maken en te voorkomen dat het werk opdroogt. Elke nieuwe stap lijkt een herhaling, maar ze biedt juist steeds meer toegangswegen. In Witte de With heb ik voorgesteld mijn eigen werk opnieuw te interpreteren op basis van ouder werk dat door hen geselecteerd is. Deze herinterpretatie gaat uit van de lijst van technische materialen waaruit het werk bestaat als een soort tastbare definitie van wat het in werkelijkheid is. In elk geval is er het idee van een ingrediënt dat je kunt gebruiken als in een recept. Eigenlijk zou ik graag in willen gaan tegen een vooraf gemaakte keuze die vorm op een zeker moment vastlegt. Zo ga ik het werk met als titel Montana blues, waarvan de toelichting vermeldt: lichtkasten, uitgeknipte letters, kabels, neonlampen en dimmer, opnieuw interpreteren. In het “oorspronkelijke” werk zijn dat twee lichtkasten, waarin deze twee woorden zitten, die aan weerszijden van een deur zijn opgehangen, als twee uithangborden. Een van de twee knippert, alsof hij niet goed werkt. Ik heb een anagram van deze twee woorden gevonden: “Untamable Son”. “Untamable” zal nu boven een deur staan. En de letters “Son” liggen op elkaar op de grond, knipperend, alsof ze elk moment op een andere manier kunnen worden neergelegd.’

‘Ik heb het wellicht wat naïeve idee dat ik de onderwerpen die in mijn werk voorkomen al eerder heb behandeld, de ene keer wat duidelijker dan de andere keer. Dit maakt het mogelijk van een wat intuïtieve fase over te gaan naar iets wat meer uitgesproken is.’

‘Het is ook een manier om te zeggen dat iets nooit af is, dat verleden, heden en toekomst in elkaar grijpen.’