metropolis m

Vandaag werd bekend dat het hele Vlaamse museumlandschap grondig op de schop gaat. Er worden drie clusters van musea gevormd in Gent, Oostende en Antwerpen die verregaand moeten gaan samenwerken en onderling functies zullen herverdelen. De collecte van M HKA verhuist van Antwerpen naar Gent, waarbij het Gentse museum, dat tot nu door de stad wordt gesteund, voortaan ook op steun van de Vlaamse regering kan rekenen. M HKA daarentegen moet zich gaan heruitvinden als een kunsthal, naar model van WIELS in Brussel.

Aanleiding van de hervorming is een recente beoordeling van de werking en de positionering van de Vlaamse musea door de regering. In De Standaard wordt de verantwoordelijk minister Caroline Gennez uitgebreid aangehaald. ‘Uit die evaluaties is gebleken dat we beter kunnen. We stellen vast dat onze musea weinig samenwerken. In plaats van de concurrentie die er nu soms is, proberen we ze met een gedeelde samenwerking te versterken. Het is de bedoeling meer uit onze collecties te halen en ze beter te laten renderen. Vlaanderen verdient musea van wereldklasse en we gaan investeren om ze zover te krijgen.’

Gent spekkoper

Gent moet de museale gangmaker worden bij hedendaagse kunst in Vlaanderen. Door zijn inschaling op landelijk niveau ziet het S.M.A.K. vanaf 2028 zijn middelen stijgen van 4,9 naar 8 miljoen euro. Er komt ook de daarvoor noodzakelijke infrastructuur. Gennez: ‘Als je het zwaartepunt van de hedendaagse kunst in Gent legt, is het logisch om daar te investeren in de infrastructuur. Er begint nu een transitieperiode en daarin zullen we al stappen zetten om de bouw voor te bereiden.’

Voor M HKA zijn de druiven zuur. Het museum maakte enkele maanden trots plannen bekend voor een enorme nieuwbouw. Die gaat niet door. Gennez. ‘Het M HKA worstelt al geruime tijd met zijn functie als museum. Het museum kreeg een negatief advies van de beoordelingscommissie. Het wordt nu als een gesloten burcht op het Antwerpse Zuid ervaren. Met de rest in het veld van beeldende kunst heeft het weinig connecties. Bovendien was het lang niet gegarandeerd dat het bouwbudget binnen de vooropgestelde 130 miljoen euro zou kunnen blijven. Daarom hebben we het bouwproject stopgezet.’

Het M HKA moet een internationaal centrum voor beeldcultuur worden: een tentoonstellingsruimte naast een residency.  De minister hoopt op veel dynamiek, waarbij veel verbindingen worden aangegaan met het werkveld. Het krijgt daarvoor  5 miljoen euro per jaar. Er wordt ook geld vrijgemaakt om het gebouw te ‘openen’.

KMSKA en Muzee

In het tweede museumcluster, dat van de ‘schone kunsten’, krijgt Antwerpen de leiding. Het KMSKA met name, dat ook het kasteel van Gaasbeek en het Museum Hof van Busleyden in Mechelen onder zijn bevoegdheid krijgt. ‘Het KMSKA kon tot dusver onvoldoende tonen wat het allemaal in huis heeft’, zegt Gennez. ‘Het zal die nu ook in Gaasbeek en in Mechelen kunnen presenteren.’ KMSKA-directrice Carmen Willems ziet in de operatie een manier om internationaler te werken. ‘Daar was tot dusver te weinig slagkracht voor’, zegt ze. ‘Met deze hervorming komen er mogelijkheden om een stap te zetten.’

In de derde groep, die van ‘moderne kunst en Belgische meesters (1850-nu)’ wordt Muzee de trekker. Het Oostendse museum heeft al het Permekemuseum in Jabbeke en het Peiremuzee in Knokke onder zijn hoede en krijgt daar nu het Roger Raveel Museum in Machelen-Zulte en het Felix Art + Eco Museum in Drogenbos bij.

De hele operatie moet de versnippering tegengaan, aldus Gennez. ‘We gaan voor meer inhoud, meer ambitie, meer samenwerking tussen musea, en een betere en logischere spreiding van de collectie van de Vlaamse Gemeenschap over heel Vlaanderen.’ De komende twee jaar is een transitieperiode, waarin de musea de taken en functies en het personeel gaan herverdelen.

Belgische kunstwereld reageert afwijzend

De Belgische kunstwereld reageert geschrokken. in De Standaard komt Luc Tuymans aan het woord: ‘De herstructurering van de musea die minister Gennez bekendmaakte, komt zo plots en onvoorbereid, dat je haast van een shocktherapie kan spreken. Het M HKA afdanken en zijn museumfunctie en collectie afnemen, is een veel te drastische beslissing. Ze is nefast voor de uitstraling van de stad. Antwerpen had als eerste een museum van hedendaagse kunst in Vlaanderen, waardoor de buurt opleefde en het galeriecircuit begon te floreren. Een volledige collectie moet nu verhuizen naar het S.M.A.K. en wordt uit haar context gehaald. Wat er in de plaats komt, moet zichzelf nog uitvinden. De minister verwijst naar Wiels in Vorst, maar dat is een ander verhaal. Het was de laatste droom van verzamelaar Herman Daled, die zich door de Brusselse bourgeoisie liet steunen. Dan draait alles om funding.’

Lien Van de Kelder (Vooruit), schepen van Cultuur in Antwerpen en partijgenoot van Gennez is optimistischer: ‘We gaan zo snel mogelijk rond de tafel zitten met het  M HKA en andere culturele organisaties om te maken dat Antwerpen een toonaangevende stad blijft op het vlak van hedendaagse kunst, ondanks het verdwijnen van de collectie en museale werking van het M HKA. In het nieuwe verhaal vertrekken we vanuit de noden van de sector en jonge makers. Er is behoefte aan extra ruimte voor presentatie, creatie en om internationaal werk te tonen. De nieuwe rol van het M HKA kan hier een belangrijke rol in spelen.’

M HKA strijdbaar

M HKA toont zich in een bericht op de eigen website strijdbaar. In een reactie meldt het museum dat het net als de kunst zelf veel veerkracht heeft. ‘Ondanks deze beslissingen blijft het M HKA open en werken aan zijn opdracht: kunst tonen, gesprekken openen en de blik op de wereld scherp houden.’