metropolis m

Looksmaxxing

Een duidelijk voorbeeld van deze ontwikkelingen is looksmaxxing: een online trend die draait om het nastreven van een radicaal schoonheidsideaal. De belangrijkste kenmerken van dit ideaal zijn een slank, maar flink afgetraind lichaam en een gezicht met hoekige vormen, waarbij vooral de kaaklijn van cruciaal belang is. Dit doel wordt nagestreefd door strak gereguleerde routines rond huidverzorging, fitness, voeding, gebit en slaap. Ook chirurgische ingrepen spelen een aanzienlijke rol. Influencers documenteren obsessief hun routines en ‘progress’, en ontmoeten elkaar op fora als Reddit en gespecialiseerde websites om tips uit te wisselen en hun vorderingen te laten zien. In november veroorzaakte streamer Clavicular, een rijzende ster binnen deze scene, controverse toen hij tijdens een livestream zijn zeventienjarige vriendin een injectie met ‘vetoplossende peptiden’ gaf. 

Veel kernaspecten van looksmaxxing hebben hun wortels in de incel cultuur, waarin een hiërarchisch en pseudo-wetenschappelijk systeem van schoonheid circuleert dat gevaarlijk dicht tegen eugenetica aan schuurt. Veel obsessies binnen looksmaxxing, zoals die met de kaaklijn (die getraind dient te worden door oefeningen zoals ‘mewing’), zijn afkomstig uit de incel gemeenschap. Ook de term ‘chad’, de genetisch gezegende man, is daar bedacht voor mannen met een ideaal uiterlijk. De meme ‘Giga Chad’, een gefotoshopte afbeelding van een fitnessmodel die door kunstenaar Krista Sudmalis de wereld in is gebracht, fungeert binnen deze kringen als fantasiebeeld van de perfecte man.

In april ging een video van influencer Ashton Hall viraal, waarin hij zijn vijf uur durende ochtendroutine deelt met zijn volgers. Enkele opvallende onderdelen van zijn routine zijn: opstaan om vier uur ‘s ochtends, vijftien push-ups, lezen in de bijbel, en tot twee keer toe zijn gezicht onderdompelen in ijswater. De video is inmiddels honderden miljoenen keer bekeken en wordt vaak ironisch gedeeld. Toch laat de populariteit van video’s als deze zien hoe de heteroseksuele machoman voor het eerst volledig lijkt omarmd door de logica van de beautyindustrie. 

De video roept onvermijdelijk associaties op met een scène uit American Psycho (2000), waarin Patrick Bateman, een uiterst oppervlakkige, arrogante yup en tevens seriemoordenaar, zijn dag begint met een zelfde soort schoonheidsritueel. Terwijl de film oorspronkelijk kritiek leverde op het hyperkapitalisme, materialisme en consumentisme, is Patrick Bateman, en deze scène in het bijzonder, een grote bron van inspiratie binnen de looksmaxxing-cultuur. De kritische boodschap die de film in zich draagt is blijkbaar irrelevant: de mens die net zo artificieel is als zijn consumptiegoederen geldt niet langer als angstbeeld, maar als uitgangspunt. 

Deze ontwikkelingen zijn natuurlijk niet los te zien van sociale media en de effecten ervan op onze psyche. Sinds zelfrepresentatie een permanent online proces is geworden, is de druk om op allerlei gebieden ‘perfect’ te zijn enorm vergroot. Waar Bateman en twee collega’s het uiterlijk van hun visitekaartjes met elkaar vergelijken, fungeert tegenwoordig Instagram als digitaal visitekaartje. De kapitalistische belofte van maakbaarheid wordt ook versterkt door filters, fotoshop en inmiddels ook AI, waardoor er langzaam maar zeker een kloof ontstaat tussen ons spiegelbeeld en onze zelfrepresentatie online. Plastische chirurgen geven inmiddels aan dat cliënten niet meer naar de kliniek komen met foto’s van beroemdheden, maar met bewerkte foto’s van zichzelf. 

Alles is performance
Amalia Ulman deed zich in haar werk Excellences & Perfections (2014) vier maanden lang op haar Instagrampagina voor als verschillende personages, nadat ze na haar studie in Londen naar Los Angeles was verhuisd. In een reeks van posts zette ze haar nieuwe leven in scène door in de huid te kruipen van vrouwelijke online archetypes, zoals de it-girl, zonder dat haar volgers wisten dat dit voor haar een kunstproject was. Ulmans project benadrukt niet alleen dat vrouwelijkheid een performance is, maar wijst er ook op dat in feite iedereens online gedrag een performance is. Deze vorm van make-believe is inmiddels met de hulp van technische middelen geaccelereerd: foto en videobewerking zijn aan de orde van de dag, met AI als nieuwste middel voor beeldmanipulatie. 

Naast de nieuwe en extreme variant van individuele zelfoptimalisatie bij looksmaxxing, bestaan er binnen de manosfeer ook bewegingen die juist een vorm van regressie verheerlijken. Gooning is zo’n fenomeen. De term verwijst naar een set aan seksuele praktijken die draaien om langdurige pornoconsumptie en masturbatie, vaak in extreme vormen. De term ging voor het eerst het internet rond toen mannen op Reddit foto’s deelden van hun ‘goone cave’s’: hun slaapkamers die volledig waren ingericht op het consumeren van porno. Het meest opvallende op deze foto’s waren vaak de bureaus met daarop een computer en soms wel tien verschillende monitoren, waarop vaak een bonte verzameling van pornoactrices te zien was. Sommige gooners geloven dat je door uren achter elkaar te masturberen een vorm van verlichting kan bereiken; de ‘goonstate’. Anderen zijn simpelweg verslaafd.

Gooning voert de pornoconsumptie op met een soms duizelingwekkende montage van pornografisch materiaal, afgespeeld op hoge snelheid en vergezeld door harde techno. De gooner lijkt niets liever te willen dan te worden overweldigd door al het materiaal.Binnen deze trend passen ook de ‘gooncaps’: erotische plaatjes van pornoactrices waar teksten overheen zijn geplakt die de ‘gooner’ aanmoedigen om vooral door te gaan met masturberen, vaak op een denigrerende toon. De gooner lijkt genot te halen uit het benadrukken van zijn eigen zwakte; hierdoor wijkt gooning af van veel andere seksuele normen binnen de manosfeer. Een eerdere invloedrijke praktijk was bijvoorbeeld ‘no fap’: een beweging die mannen aanmoedigde om niet meer te masturberen om af te komen van hun pornoverslaving. De gooner gooit daarentegen de handdoek in de ring en verheft zijn verslaving tot een soort religie. 

Tegelijkertijd is deze praktijk minder solitair dan het lijkt. Het is ook een gemeenschap voor zeer intieme vormen van samenzijn. Gooners vinden elkaar veelal op Discord, een platform waarop je kan chatten en videobellen, en je kan aansluiten bij bepaalde servers. Daar oefenen gooners zich in allerlei gezamenlijke seksuele activiteiten, bijvoorbeeld door elkaar porno toe te sturen en door wedstrijden te houden om te kijken wie de beste collectie van erotisch materiaal heeft. Er komt ook gezamenlijke masturbatie voor, met de camera gericht op het geslachtsdeel. Hoewel de meeste mannen die meedoen aan zulke praktijken zich identificeren als heteroseksueel, wijst deze praktijk op een zekere spanning tussen seksuele identiteit en seksueel gedrag.

De collectieve, op mannen gerichte setting en het gedeelde kijken en masturberen hebben een subtiele homo-erotische dynamiek, die door deelnemers misschien niet als zodanig wordt benoemd of ervaren, maar die wel structureel aanwezig is. Gooning kan worden gezien als het product van een alsmaar toenemende digitalisering, waarin seksuele prikkels eindeloos beschikbaar en steeds extremer worden. De combinatie van algoritmische overdaad, online anonimiteit en sociale isolatie in het echte leven creëert voor de gooner omstandigheden waarin traditionele grenzen rondom intimiteit, verlangen en identiteit vervagen.

Figuren zoals de looksmaxxer en de gooner laten zien dat er binnen de manosfeer allang geen sprake meer is van een coherente of stabiele vorm van mannelijkheid. Onder invloed van de mogelijkheden die digitale media bieden ontstaan er tegelijkertijd hyperactieve uitingen van zelfdisciplinering en radicale vormen van overgave en regressie. Looksmaxxing belichaamt een masculiene identiteit die volledig is ingebed in de logica van laatkapitalisme, waarin het lichaam fungeert als performatief project dat voortdurend verbeterd dient te worden. Gooning lijkt daar haaks op te staan, maar is evenzeer verbonden met kapitalistische logica van consumptie en overstimulatie. Samen laten deze praktijken zien hoe digitale omgevingen niet alleen bestaande mannelijkheidsnormen versterken, maar ook fragmenteren en destabiliseren. De manosfeer verschijnt daarom niet uitsluitend als reactionair probleem, maar als een veld waarin nieuwe, vaak ongemakkelijke vormen van mannelijkheid en seksualiteit worden uitgeprobeerd, met steeds vreemdere randverschijnselen als resultaat.