Het moederperspectief – een selectie van tentoonstellingen en boeken gewijd aan het moederschap
Afgelopen week opende de tentoonstelling Good Mom/Bad Mom: De moedermythe ontrafeld in het Centraal Museum in Utrecht. Maar dit is niet de enige tentoonstelling die gewijd wordt aan het moederschap. Er is dit voorjaar een ware golf aan tentoonstellingen en publicaties die laten zien hoe groot de behoefte is om de wereld en de kunst te bekijken vanuit het moederperspectief.
Good Mom/Bad Mom, Centraal Museum Utrecht, t/m 14.9.2025
Het Centraal Museum corrigeert in een grote tentoonstelling tal van heersende clichés over het moederschap, die tot op heden de moeder in rollen duwt waar ze zelf niet voor heeft gekozen. De tentoonstelling vertrekt vanuit het kunsthistorische cliché van de ‘goede moeder’ en neemt de bezoekers mee langs de geschiedenis van de verbeelding van het moederschap: van aloude, stereotype en vaak geromantiseerde moeder-en-kind verbeeldingen naar werken van nieuwe en opwindende generaties kunstenaars die zich op geheel eigen – en vaak zeer persoonlijke – wijze met dit thema bezighouden. In thematische kabinetten – ’tijdscapsules’ – krijgen onderwerpen als abortus en zelfbeschikking een historische en maatschappelijke duiding en bieden zo aanknopingspunten voor discussie.
Joke de Wolf, Het moedermodel. Over kunst, vrouwen en moederschap, Atlas Contact, 2025
Kunsthistoricus en -criticus Joke de Wolf brengt in maart een boek uit waarin ze dieper ingaat op de populariteit van de moederfiguur in de kunst van vroeger en nu. Het boek wordt gepresenteerd als een correctie op de patriarchale dominantie die tot ver in de twintigste eeuw voortduurde en het deed voorkomen alsof alleen mannen goede kunst maakten. Vrouwelijke kunstenaars waren er wel, maar zolang zij zich met de opvoeding van de kinderen bezighielden, stokte hun carrière. Het combineren van moederschap en kunst was zelfs uit den boze. Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw is dat veranderd. In Het moedermodel verkent Joke de Wolf, aan de hand van thema’s zoals Verwachting, Bevalling en Spijt, onderzoekt hoe kunstenaars in hun werk breken met de gangbare vooroordelen over moederschap, vrouwelijkheid en hun maatschappelijke rol, en hoe zij door de jaren heen hebben bijgedragen aan het transformeren van deze denkbeelden, zowel binnen de kunst als daarbuiten.
Thema's
Sakir Khader, Yawm al-Firak (Day of Farewell/يَوْم الْفِرَاق ), FOAM, t/m 14.5.2025
Sakir Khader (1990) is een Palestijns-Nederlandse documentaire-fotograaf en filmmaker, wiens werk zich richt op de relatie tussen leven en dood in conflictgebieden, vooral in het Midden-Oosten. Sakir staat bekend om zijn rauwe maar intieme stijl, waarin hij altijd het poëtische verdriet van het dagelijks leven probeert te belichten. De tentoonstelling Yawm al-Firak (Dag van Afscheid/يَوْم الْفِرَاق ) is gewijd aan, zoals FOAM het omschrijft ‘de verhalen van degenen wier leven abrupt eindigde tijdens de bezetting van Palestina, samen met de verhalen van degenen die ze achterlieten’. Centraal in de tentoonstelling staan zeven moeders die elk een zoon hebben verloren. Door zich op deze zeven families te richten, transformeert Khader de Nakba, als onbegrijpelijke collectieve tragedie, tot diep persoonlijke verhalen. De titel Yawm al-Firak is ontleend aan een achtste-eeuws gedicht van de Arabische dichter Abu Nuwas, waarvan de verzen op aangrijpende wijze thema’s als scheiding en afscheid overbrengen.
Mirthe Berentsen, We moeten het hebben over het gezin. Das Mag, mei 2025
‘Het gezin is een buitengewoon sterk merk’, zegt Mirthe Berentsen, die momenteel werkt aan een in mei uit te komen boek over de politisering van het gezin. ‘Het is de onaantastbare hoeksteen, maatstaf van het leven, waar we alle vormen van samenleven aan worden afgemeten. Daardoor is het vrijwel onmogelijk om buiten het gezin te denken en blijven we vastzitten in een ongelijke en lukrake verdeling van zorg, werk en verantwoordelijkheden.’ Zelf ervaart ze dat als jonge moeder heel anders, wat een van de redenen is om bij Das Mag een boek erover uit te geven. ‘Voor ik moeder werd schreef ik al veel over zorg, kunst en feminisme. Als mantelzorger voor mijn moeder was ik me al vroeg bewust van de genderspecifieke verantwoordelijkheden van zorg. Door het moederschap werd me dat nog duidelijker. Het viel me tijdens het schrijven aan mijn boek op dat er aan “het moederschap” veel negativiteit hangt: de slapeloze nachten, de luiers en depressies. Natuurlijk is dat allemaal waar. Maar ik voel ook een enorme vrijheid sinds ik een kind heb gekregen. Alsof mijn reikwijdte groter is.’ We moeten het hebben over het gezin is een hoopvolle verkenning van hoe we het gezinsleven en de zorgstructuren kunnen herdenken. Berentsen baseert haar bevindingen op haar eigen ervaringen en interviews met toonaangevende denkers en makers, onder wie wetenschappers, kunstenaars, schrijvers, feministen en artsen
M&Others. Mode & moederschap, Modemuseum Hasselt, t/m 9.3.2025
Moederfiguren in brede zin staan centraal in M&Others. De expositie belicht zowel familiale verwantschap als gekozen families, mentoring, artistieke affiliatie en andere vormen van moederschap. Van ouderschap als katalysator voor creatieve energie van modeontwerpers, tot moeders als hun inspiratiebron. In mode zien we het moederschap vooral terug in positiekleding, maar bezien vanuit de emancipatoire rol die het moederschap in de samenleving bij tijd en wijlen krijgt toegedicht, behoren andere outfits, zoals de iconische looks met ontblote zwangere buik van sterren als Demi Moore en Rihanna. Het moederschap gaf creatieve impulsen aan tal van ontwerpers, van wie werk bijeen is gebracht in Hasselt. Met onder anderen Jeanne Lanvin en Sonia Rykiel, ‘modemoeder’ Madeleine Vionnet, Simon Porte Jacquemus en de statige vrouwen van Thebe Magugu. M&Others benadert de overweldigende ervaring van moederschap niet alleen via spectaculaire bruiklenen van originele kledingstukken, maar ook via persoonlijke en openhartige getuigenissen van toonaangevende ontwerpers en bekendheden als Bernadette, Meryll Rogge, Thebe Magugu, Leen Dendievel en Elodie Ouédraogo.
A partir d’elle, Fondation A in Brussel, t/m 18.5.2025
Onder verwijzing naar Roland Barthes die vond dat elke schrijver zich tot diens moeder moest wenden, schrijft curator Julie Héraut van de tentoonstelling A partir d’elle in Brussel: ‘De moeder, van wie de blik ongetwijfeld de eerste spiegel van onszelf is en van de wereld die ons omringt, blijft een van de belangrijkste motieven in de kunstgeschiedenis.’Heraut brengt werk bijeen dat getuigt van de moederband van de kunstenaar, die soms liefdevol is maar soms ook problematisch en altijd intens. Of ze nu een uiting zijn van sociale kritiek, de zoektocht naar zichzelf, bezwering of geruststelling, de incarnatie van de realiteit van de aanwezigheid of de effecten van de afwezigheid, allemaal hebben ze te maken met de kwestie van afstamming en wat ervan overblijft. Met werk van Dirk Braeckman, Hervé Guibert, Ragnar Kjartansson, Hannah en Bernhard Blume, Paul Graham, Pier Paolo Pasolini, Lebohang Kganye en anderen.
Mama, From the virgin Mary to Merkel, Kunstpalast, Düsseldorf, t/m 3.8.2025
In het voorjaar van 2025 wijdt het Kunstpalast een omvangrijke tentoonstelling aan de veelzijdige ideeën over wat het betekent om moeder te zijn of moeder te worden. De focus ligt op de maatschappelijke verwachtingen die het moederschap altijd hebben beïnvloed en die worden weerspiegeld in kunst, cultuur en het dagelijks leven. De ongeveer 120 tentoongestelde werken van de veertiende eeuw tot nu creëren een panorama dat iedereen erbij betrekt, ook vaders en mensen zonder eigen kinderen. Naast schilderkunst, beeldhouwkunst, video-installaties en fotografie omvat het brede spectrum van de tentoonstelling ook alledaagse voorwerpen, muziek en commerciële beelden. Verbindingen tussen de werken onthullen continuïteiten, maar ook de veelzijdigheid van afbeeldingen van moeders, die voortdurend worden toegeëigend, geherinterpreteerd, betwist en gevierd.
