Het Zuid-Manifest – Carola Loves Carlos – Kunst op 17 locaties in Charlois – In gesprek met curator Maziar Afrassiabi
Net als vorig jaar organiseert RIB komende dagen een meerdaags kunstfestival op allerlei plekken in de Rotterdamse wijk Charlois, van de grillroom, de kapsalon tot de karaokebar. Ook het nooit geopende pretpark Rivoli doet mee. Er is werk te zien van meer dan vijftig kunstenaars, zowel lokaal als internationaal. Initiator en curator Maziar Afrassiabi licht de plannen toe.
Domeniek Ruyters: Wat is Carola Loves Carlos? Een liefdesverklaring, zo lijkt, van wie aan wie of wat?
Maziar Afrassiabi ‘De eerste editie van het festival, in maart 2025, droeg de titel I Love Carlos. De naam verwees naar een poster die in de wijk opdook met de tekst “I Love Charlois”, het soort gebaar dat doorgaans van bovenaf komt: een gesubsidieerde campagne die vertrouwen en trots moet kweken in een deel van de stad dat met hardnekkige sociale en economische problemen kampt. Afhankelijk van hoe je kijkt, is het een steun in de rug of een pleister op een wond. De liefdesverklaring klinkt daardoor altijd dubbelzinnig. Op sommige van deze posters werden door anonieme handen de ‘h’ en de ‘i’ weggekrast, en wat overbleef was een nieuwe verklaring: I Love Carlos. Een kleine daad van uitwissing veranderde een slogan in iets intiemers, iets instabielers. Een wake-up call misschien, en een tegenmythe. Als gebaar biedt het een tegenwicht tegen de officiële stemmen en monumentale gebaren die Rotterdam-Zuid vormgeven, de structuren waarnaar de naam Het Zuid Manifest impliciet verwijst. De titel van de tweede editie van Het Zuid Manifest: Carola Loves Carlos, trekt dit moment van intieme breuk door naar een relationeel verhaal. Het festival is een gratis hedendaags kunstfestival dat zich ontvouwt over zeventien locaties in Charlois en een stand op Art Rotterdam. Niet langer een eenzijdige verklaring: hiermee wordt de wederkerigheid van liefde aangesneden, en een uitwisseling tussen namen, plekken en de mensen die er wonen.
De naam “Carola” is onder andere gekozen omdat het fonetisch goed paste bij “Carlos”. Dat het ook de voornaam van de Rotterdamse burgemeester blijkt te zijn, was niet opzettelijk, maar misschien ook geen ongelukkig toeval. De echte Carola achter de titel is de barvrouw van Café The Buccaneer aan de Doklaan, een vaste waarde in de buurt waar het festival plaatsvindt. Daar mag sinds kort geen karaoke meer worden gedraaid na een klacht van de bovenburen. De karaokeavonden werden ook regelmatig bezocht door de grote kunstenaars gemeenschap die in Oud-Charlois woont. In datzelfde café wordt de film Hier/Daar (2011) van Vesta Kroese getoond, een werk dat precies over die spanning tussen verbondenheid en afstand gaat. Het was oorspronkelijk geïnstalleerd tussen 2011 en 2016 als twee identieke neonletters op de gevels van de ventilatiegebouwen van de Maastunnel. Dag in dag uit stonden deze twee gebouwen tegenover elkaar aan weerszijden van de Maas: wanneer de ene kant HIER las, werd de andere DAAR, geen van beide altijd hier, geen van beide altijd daar.
De Maas is in Rotterdam niet alleen een rivier maar ook een psychologische grens. Noord en Zuid leven naast elkaar maar niet altijd met elkaar, gescheiden door water, door geschiedenis (Charlois werd ooit geannexeerd door Rotterdam), door inkomen. De installatie van Kroese maakte die onzichtbare scheidslijn zacht voelbaar, door het stille gesprek te versterken dat de twee gebouwen al meer dan vijfenzeventig jaar over het water met elkaar voeren. In het festival krijgt het werk een tweede leven: de film, de maquette en de schetsen van HIER en DAAR zijn verspreid over meerdere locaties in Charlois, als echo’s van een gesprek dat niet is afgelopen. Die praktijk van het opnieuw activeren van bestaand werk is iets dat in het programma van Rib al langer een rol speelt.’
DR Waarom zijn jullie met Het Zuid-Manifest begonnen?
MA ‘Het Zuid-Manifest is een infrastructurele uitbreiding van het tentoonstellingsprogramma van Rib naar de omringende stad. Het festival is ontwikkeld en gecureerd door mij, en uitgevoerd door een klein, uiterst gemotiveerd team, samen met stagiairs en vrijwilligers. Bij Rib heb ik vanaf het begin in 2015 nagedacht over de grenzen van een tentoonstellingsruimte. De openingstentoonstelling vond deels plaats in snackbar Kam Tao, tegenover Rib. Het werken met het hyperlokale in samenhang met het internationale was dus altijd al onderdeel van de praktijk, en het festival is voor mij een logische ontwikkeling daarin. Rib is lokaal geworteld en internationaal verbonden.
Het Zuid-Manifest verlegt die praktijk van één ruimte naar een heel stadsdeel. Wat mij daarin fascineert is het herconfigureren van bestaande infrastructuren, die altijd zowel beperkingen als mogelijkheden bieden. Dat geldt net zo goed voor artistieke infrastructuren: netwerken, heersende trends, discoursen, de psychologie van waarde en waardering. Bij Rib benader ik die altijd vanuit zelfreflectie, omdat voor mij de grootste kracht van kunst ligt in wat in het Engels zo mooi self-reflexivity heet, een woord dat het Nederlands niet op dezelfde manier dekt.’
DR Wat is het manifest-achtige in Het Zuid-Manifest?
MA ‘Het manifestachtige zit niet in een geschreven tekst met eisen, maar meer als een specifieke gebeurtenis als resultaat van die reconfiguratie waar ik het eerder over had. Een wijk in Rotterdam-Zuid met zichtbare sociaaleconomische uitdagingen die voelbaar zijn zodra je het gebied betreedt en anders is voor bewoners en voor bezoekers. Het manifest is die dubbele beweging: de weigering om te wachten op betere omstandigheden, meer subsidie (al heeft het wegvallen van Kunstpodia-subsidie ons veel doen worstelen en in overlevingsmodus gebracht) of een geschiktere plek, en tegelijkertijd de overtuiging dat juist deze plekken, met hun eigen functie, geschiedenis en publiek, iets zichtbaar maken wat in een gecontroleerde omgeving als een museum of galerie onzichtbaar zou blijven en niet meer is dat een symbolisch of discursieve belofte. Het herconfigureren van bestaande infrastructuren, zowel stedelijke als artistieke, is het eigenlijke manifest. Niet als proclamatie maar als praktijk.’
Deze mensen zijn geen decor en geen facilitair middel. Ze zijn gastheren en gastvrouwen die hun dagelijkse werkruimte delen, met al het vertrouwen en de kwetsbaarheid die daarbij hoort
DR Wie doen eraan mee? Qua locaties en qua deelnemers/kunstenaars?
MA ‘Er doen meer dan vijftig internationale en lokale kunstenaars mee, onder wie Gabriel Kuri, Chloé Quenum, David Weiss, Olivier Foulon, Jos de Gruyter & Harald Thys, Joke Robaard, Bernd Lohaus & Nora Schultz, Jakob Brugge, Vesta Kroese, Wjm Kok, Daniel Laufer, Maximiliane Baumgartner, Luigi Zuccheri, Julia Dubsky, Darly Benneker, Kenichi Ogawa, Hussel Zhu, Philipp Schwalb, Kurt Ryslavy, Jack Jaeger, Richard Sides, en vele anderen. ZIj tonen in zo’n 20 galeries, initiatieven en instellingen, verspreid over zeventien locaties in Charlois.1 Daarnaast zijn er buitenwerken en performances op diverse plekken, en rijdt op zaterdag en zondag Taxi Travis: een gratis taxiservice met privéauto’s, gereden door bewoners van Charlois, ontwikkeld in samenwerking met kunstenaar Parel Strik en onderzoeker/curator Merit Zimmermann. De chauffeurs brengen bezoekers naar de festivallocaties, maar het ritje is ook een ervaring op zich, waarin verhalen worden gedeeld en gesprekken worden gevoerd.’
DR Je bent als initiator ook de enige curator?
MA ‘Nee, de selectie is in het afgelopen jaar tot stand gekomen in dialoog met de samenwerkende kunstenaars, galerieën en instellingen, op basis van gedeelde affiniteiten en persoonlijke relaties en veelal ook nieuwe relaties die ik heb ik gelegd met mensen, partners, werken die ik graag bij wilde hebben. Het is geen open call maar een samengesteld programma. Affiniteit is de leidraad geweest, ook richting kunstenaars die niet langer leven, zoals Luigi Zuccheri, Bernd Lohaus en Jack Jaeger. Dit is het resultaat van een proces van denken, spreken, ontmoeten en terugkomen op eerdere keuzes. Tegelijkertijd is er geselecteerd vanuit een kennis van de lokale plekken en settings. Elke locatie heeft een eigen karakter en functie, en de werken zijn gekozen in relatie tot die specificiteit. Poëzie en dramaturgie waren daarin de leidraad. De stedelijke realiteit en kenmerken van de plekken, samen met de breedte aan beschikbare kunstenaars en werken, maakten het mogelijk om open te staan voor verhalen en affecten die gaandeweg tevoorschijn kwamen, in plaats van een vooraf bepaald script uit te voeren. Het resultaat is een stadsbreed parcours dat mede is gevormd door onvoorziene ontwikkelingen en omstandigheden, iets wat een veel kleinere rol speelt bij tentoonstellingen in een gecontroleerde omgeving als een museum of galerie.
Het festival werkt vrijwel uitsluitend met bestaande werken. Dat is een bewuste keuze: het gaat niet om het produceren van nieuw werk voor een specifieke plek, maar om het herpositioneren van wat er al is in een context die zowel de plek als het werk anders laat lezen, en die zaken naar de oppervlakte brengt die impliciet in beide aanwezig waren maar misschien onuitgesproken bleven. De tentoonstelling ontvouwt zich als een dramaturgie, niet gestuurd door een thema maar door de ontmoetingen die ontstaan wanneer een werk, een plek en verschillende publieken op elkaar stuiten. Charlois wordt gepositioneerd als zowel een tentoonstelling van de plek als een plek van tentoonstelling. De wijk toont zichzelf, haar winkels, haar straten, haar sociale textuur, op hetzelfde moment dat ze de werken toont die erin geplaatst zijn. Bezoeker en bewoner kijken tegelijkertijd naar kunst en naar de omstandigheden waarin die kunst verschijnt.’
De tentoonstelling ontvouwt zich als een dramaturgie, niet gestuurd door een thema maar door de ontmoetingen die ontstaan wanneer een werk, een plek en verschillende publieken op elkaar stuiten
DR Kun je zeggen wat er zoal te zien zal zijn?
MA ‘Het programma is breed en divers en te veel om op te noemen. Bij Rib zelf komt een groepspresentatie met werk van zestien kunstenaars, waaronder David Weiss’ inkttekeningen uit de serie Morgengrauen (Crack of Dawn) uit de jaren zeventig tot Joke Robaards doorlopende textielproject GREEN ASSEMBLY. Gabriel Kuri presenteert Error Bars, serie oversized lucifers, verspreid over zes locaties. Chloé Quenum toont zes sculpturen uit haar serie Low Light Rituals, eveneens verspreid over zes locaties. Het zijn 3D-geprinte hoofdsteunen afgeleid van traditionele vormen uit West-Afrika, Azië en Oceanië, sommige functionerend als lampen, die een spanning opzetten tussen ritueel object, etnografisch artefact en fictie.
Bij Nefis Kebab, het Turkse restaurant aan de Wolphaertsbocht, hangt een print van Sinaida Michalskaja. Bij Kapsalon Charlois zijn naast een sculptuur van Quenum ook een foto van Erwin Kneihsl en een sculptuur van Thomas Helbig te zien, tussen de dagelijkse activiteit van de kapsalon. Bij Bloemsierkunst Cyro hangen drie schilderijen van Julia Dubsky en een sculptuur van Helbig tussen de bloemen en planten.
In de Oude Kerk Charlois, de historische kern van de wijk uit 1467, worden werken getoond van Jakob Brugge, Gabriel Kuri, Nie Pastille, Zahra Pourghomi en Chloé Quenum. Een bijzondere locatie is ook Attractiepark Rivoli Rotterdam, het nooit geopende pretpark aan de Doklaan, worden werken gepresenteerd van Vesta Kroese, Gabriel Kuri, Nie Pastille, Chloé Quenum en Hussel Zhu, te midden van kermisattracties en onafgebouwde ruimtes.
We hebben ook een stand op op Art Rotterdam in de Main Section met werken van meer dan vijfentwintig deelnemende kunstenaars, waaronder een Improvised Explosive Device van Jos de Gruyter & Harald Thys, een monochroom schilderij van Richard Sides, en een werk van Bernd Lohaus & Nora Schultz waarin een wig van Lohaus wordt gepresenteerd samen met documentatie: een hommage aan zijn manier van werken met zware Azobé balken.
Er zijn meerdere buitenprojecten van o.a. Wjm Kok, en performances die Peach Rotterdam presenteert, The Swimmers in het Garagegebouw Maastunnel Zuid: een programma van lezingen en performances met Ghislain Amar, Dagmar Bosma, Rick Geene, Tracy Hanna en Carolina Mills. Op zondag 29 maart om 15:00 vindt PSYCHOMAGIE plaats, een seance van Paul Goede in Shofukan, gevolgd om 16:30 door een samenzijn met drankjes dat ook fungeert als afscheid van Shofukan na twintig jaar in Charlois. En gedurende het hele festival werken Peter Fengler & Jens-Uwe Beyer aan Aber zuerst Sauerkraut mit Kartoffeln, een reizend filmproject dat festivallocaties als filmset gebruikt, waarbij internationale kunstenaars, muzikanten en performers scènes spelen gebaseerd op jarenlang verzamelde small talk.’
DR Er wordt gesproken van samenwerking met bewoners: hoe verloopt die, wat houdt die in?
MA ‘De samenwerking met bewoners is geen apart programmaonderdeel en geen participatieproject. Het is de voorwaarde waaronder het festival bestaat. Zonder het vertrouwen van de mensen die deze plekken runnen, is er geen festival. Concreet betekent het dat Mehmet, Ayşegül en Busra van Nefis Kebab een kunstwerk ophangen in hun restaurant terwijl de grill gewoon aan blijft. Dat Sedat zijn kapsalon openstelt voor sculpturen en fotografie tussen de knipbeurten door (hij draagt altijd graag ons festival shirt. Nada van Dalen heeft onze shirts van vorig jaar die overgebleven waren geüpdate. Dat Peter van Bloemsierkunst Cyro schilderijen toont tussen zijn bloemen en planten en zo verder. Mensen gooien hun deuren open, die soms al jaren dicht waren. Deze mensen zijn geen decor en geen facilitair middel. Ze zijn gastheren en gastvrouwen die hun dagelijkse werkruimte delen, met al het vertrouwen en de kwetsbaarheid die daarbij hoort. Sommigen waren vorig jaar al betrokken en doen weer mee, anderen zijn nieuw. In alle gevallen is de samenwerking gebaseerd op persoonlijk contact, op aanwezigheid in de wijk, op tien jaar Rib aan de Katendrechtse Lagedijk. (en in totaal 25 jaar dat ik zelf in dit stadsdeel woon en werk). Het festival is niet het parachuteren van kunst in een gemeenschap. Het is, een consensuele ontmoeting.’
Het festival is niet het parachuteren van kunst in een gemeenschap. Het is, een consensuele ontmoeting
DR Het Zuid-Manifest lijkt nadrukkelijk aan te haken op Art Rotterdam, je kunt het tegelijkertijd een tegenhanger, in menig opzicht de antipode noemen – hoe zouden jullie de relatie zelf definiëren?
MA ‘Het woord “nadrukkelijk” zou ik nuanceren. We haken niet aan op Art Rotterdam, we maken gebruik van elkaars nabijheid. De stand op Art Rotterdam functioneert als een soort schaalmodel van het festival en als een soort informatiebalie: een gecomprimeerde versie van wat zich over achttien locaties in Charlois ontvouwt, samengebracht in 25 vierkante meter. Voor bezoekers van Art Rotterdam is het een uitnodiging om de beurs te verlaten en de wijk in te gaan. Charlois ligt vlakbij, ook in Rotterdam-Zuid. Antipode is in veel opzichten het juiste woord. Art Rotterdam is een beurs, er wordt verkocht, er is een entreebewijs. Het Zuid Manifest is gratis en open voor iedereen. Die asymmetrie werkt ook maar in één richting: een beursbezoeker kan na de beurs naar Charlois fietsen, maar voor veel bewoners van de wijk is de stap naar Art Rotterdam, met een toegangskaartje en de hele infrastructuur van een kunstbeurs, een stuk minder vanzelfsprekend. Dat verschil is vanzelfsprekend We zijn DAAR om HIER te zijn als het ware.’
METROPOLIS M KAN NIET ZONDER JE STEUN
Trouwe lezers vormen het fundament van Metropolis M. Wij kunnen niet zonder je steun. Je kunt ons steunen door een jaarabonnement af te sluiten. Het eerste jaar krijg je 40% korting. Een regulier jaarabonnement kost 58 euro. Er zijn ook kortingsabonnementen. Studenten/65plussers/CJP-ers/Personen met een minimuminkomen en PLATFORM BK-leden betalen slechts 36 euro voor hun jaarabonnement. Op DEZE PAGINA lees je meer over de verschillende abonnementssoorten en kun je je direct aanmelden.
BIJ VOORBAAT DANK!
Het Zuid Manifest: Carola Loves Carlos – The art festival of Charlois, 26-29.3.2026 Meer info HIER
1: locaties Rib; Nefis Kebab, het Turkse familierestaurant van Mehmet, Ayşegül en haar dochter Busra aan de Wolphaertsbocht; Kapsalon Charlois van Sedat; Bloemsierkunst Cyro, de bloemenwinkel van Peter aan de Wolphaertsbocht; Shofukan, het Japanse culturele centrum van Joris en Tini aan de Charloisse Kerksingel, dat in april 2026 na twintig jaar zijn deuren sluit; de Oude Kerk Charlois, het historische hart van de wijk uit 1467, beheerd door Jaap; Stichting Historisch Charlois aan de Kaatsbaan, met Willem en zijn team; Stone Shop, de steenhouwerij van Asef aan de Plompertstraat; Café The Buccaneer aan de Doklaan, het buurtcafé van Vinco en Carola; Attractiepark Rivoli Rotterdam, het nooit geopende pretpark van Hennie van der Most aan de Doklaan; Garagegebouw Maastunnel Zuid beheerd door Chris, een rijksmonument aan het Karel de Stouteplein; De Barones Sexshop aan de Boergoensestraat (ze wil haar naam prive houden); bij buurvrouw Livia thuis, een woning in voorbereiding als residentieruimte; Subway Pool Café van Cihan en Tas aan de Wolphaertsbocht, een voormalige bioscoop met zeventien pooltafels; het voormalige Planet Cake aan de Dorpsweg; en De Nieuwe Nachtegaal, het Huis van de Wijk beheerd door Nathalie, John, Joke aan de Mezenhof.
Domeniek Ruyters
is hoofdredacteur van Metropolis M
