metropolis m

‘Kunstenaars kregen zo lang te horen dat zij moesten kiezen tussen moederschap en kunstenaarschap en dat kunst over het moederschap irrelevant zou zijn. Er lijkt een tijd aangebroken waarin dat allemaal wel mag bestaan. Het lijkt mede voort te komen uit een hernieuwde aandacht voor het lichamelijke, voor de politiek van de baarmoeder en voor kwesties van zorg. Tegelijkertijd durven we ook te stellen dat het onderwerp altijd aanwezig is geweest in de kunst. Bij kunstenaars, met name vrouwen, is er altijd behoefte geweest om er kunst over te maken, te schrijven of te dichten, maar niet zonder risico en carrièrezelfmoord. Er werd zodanig op het onderwerp neergekeken, dat kunstenaars vaak besloten het voor zichzelf te houden, onder het mom: het gezin is een privéaangelegenheid. 

Als je naar de kunstgeschiedenisboeken kijkt, zie je wel de verbeelding van moeder en kind maar wordt het niet gethematiseerd; er wordt over gesproken in termen van kleurgebruik en compositie. Daarom zagen we ook de behoefte dit onderwerp transhistorisch te benaderen. Sommige werken vragen om een nieuw kijkraam en kader waarin zaken rondom moederschap, zelfbeschikking, verlies en zorg naar voren treden. Parallel zien we dat nu traditionele gezinswaarden onder druk staan, er door populisten op wordt ingehaakt. Denk aan de “childless cat lady” Kamala Harris in de Amerikaanse verkiezingsstrijd, die werd geafficheerd als iemand die niet heeft geïnvesteerd in de toekomst van het land. En zijn er vragen bij de manier waarop zorgtaken zijn verdeeld.’

‘Iedereen heeft een moeder en iedereen wordt op een zeker moment in het leven geconfronteerd met de vraag over ouderschap. Het verlangen ertoe, het idee een keuze te moeten maken, of juist de twijfels. Het is zo’n universeel thema en het bevreemdt ons dat er zo weinig en eenzijdig over is gedacht binnen de kunsten. We willen met deze tentoonstelling een intergenerationele dialoog genereren en laten zien hoeveel kunstenaars al met het thema bezig waren maar niet gehoord werden. Toen het persbericht verspreid was, ontvingen we veel berichten van kunstenaars die ons mailden met hun eigen ervaringen. Emeritus hoogleraar Gender Studies Rosemarie Buikema, een van onze adviseurs, schrijft in de publicatie die bij de tentoonstelling verschijnt heel scherp over hoe de geschiedenis een verhaal is dat wordt overgedragen van vader op zoon, en niet  van moeders op dochter. Moeders moeten die plek steeds opnieuw veroveren.’

‘We willen juist ruimte geven aan een veelheid aan mogelijkheden en posities. Zo onderzochten we om te beginnen de collectie van het Centraal Museum op diverse uitbeeldingen van het moederschap. Daaruit bleek al snel dat die met name uit Maria’s met kind of daaruit afgeleide verbeeldingen bestond. Mooie schilderijen, daar niet van, maar de moederfiguur is telkens totaal geïdealiseerd. Je zou Maria als een westerse oermoeder kunnen zien die een totaal onrealistisch rolmodel werd en altijd ondergeschikt aan haar zoon was. We willen die verbeelding van de “goede moeder” in een ander perspectief plaatsen en bijvoorbeeld ook de Shit Mom van Tala Madani tonen.’

‘We vroegen ons af: Hoe navigeer je van de mythes en stigma’s rondom het moederschap naar het geëmancipeerde ouderschap en hoe kunnen verbeeldingen uit de kunst en inzichten uit de geschiedenis hierbij helpen? Zo toont Good Mom/Bad Mom werken van kunstenaars die ondanks de hoon dit onderwerp tot de kern maakten van hun oeuvre en hun bestaan als kunstenaar. De verbeelding van zwangerschap en bevalling bijvoorbeeld, maar ook kwesties van wensouderschap en verlies. Ook laten we het eindeloze verzet van vrouwen zien, dat zich zowel achter de voordeur als op de pleinen en straten manifesteerde. We laten zien hoe kunstenaars zoals Paula Rego hebben gevochten voor vrouwen, hun eer, moed en het recht op abortus. Käthe Kollwitz toont de positie van de werkende en werkloze moeder in de arbeidersklasse net na de oorlog. Er zijn ook voorbeelden van collectieve zorg Tyna Adebowale toont schilderijen waarin ze de vijf moeders die haar hebben grootgebracht eert.’ 

‘In bijna elk land ter wereld staat de positie van de moeder onder druk, als het gaat om gelijke rechten, de positie op de arbeidsmarkt, financiële onafhankelijkheid. We hopen ruimte te maken voor een ouderschap dat minder veroordelend is en een meer geëmancipeerd ouderschap te creëren. Ook willen we dat je denkt: we moeten kappen met al die oordelen, over hoe het moet. In Nederland richt de kritiek zich vaak op die ene individuele persoon die het allemaal maar moet doen en dragen. We willen juist kritisch zijn op de politieke dogma’s en systemen, en niet op de mensen die wel of geen kinderen baren, opvoeden, verzorgen en/of grootbrengen. We willen dus een aanzet doen om de aandacht te verleggen van het individu naar het systeem van zorg. Dat geldt natuurlijk ook voor de kunstwereld.’ 

‘We hebben veel nagedacht over de vraag of het over ouders moest gaan in plaats van moeders. Maar we vonden, na veel gesprekken met kunstenaars, dat we eerst aandacht moeten geven aan hun verhalen die zo lang niet mochten bestaan. Femmy Otten beschrijft het als een aangeprate schaamte die ze ervaarde toen ze werk over die lijfelijke ervaring van het moederschap wilde maken. Ook hebben we ontzettend veel gelezen voor de publicatie die verschijnt bij de tentoonstelling en die uitgegeven wordt door Valiz: Mothering Myths; An ABC on Art, Birth and Care (een vervolg op On the Necessity of Gardening) Art. Als we zouden ‘ontgenderen’ doen we de stemmen en denkers te kort die soms letterlijk met gevaar voor het verlies van huis en haard, werk en aanzien, hun stem lieten horen om de positie van moeders onder de aandacht te brengen en te verbeteren.’