metropolis m

‘Voor het eerst zijn jongeren geloviger dan de generatie voor hen’, kopte Trouw half april. ‘De meerderheid in Nederland gelooft niet. Maar Gen Z is juist positief over kerk en geloof. Conservatieve heroriëntatie doet jongeren weer in de richting van de kerken kijken’, aldus de suggestie die eraan werd toegevoegd. In het bericht over de zesde editie van God in Nederland, een onderzoek dat sinds 1966 wordt uitgevoerd, werd weliswaar geconstateerd dat de ontkerkelijking nog altijd doorzet (67 procent ging naar de kerk in 1966; 27 procent in 2024), maar niet onder de jongste generatie, daar is (zij het bescheiden) weer groei geconstateerd.

De veranderende houding ten opzichte van religie is ook zichtbaar in cultuur en media. Bekende Nederlanders spreken zich publiekelijk uit over hun bekering. Stephan Sanders schrijft er artikelen over en op televisie presenteerde hij een serie over katholicisme in Amsterdam (De andere kant van Amsterdam, najaar 2024). Een andere bekende Nederlander die zich recent uitliet over haar interesse, is Lieke Marsman. In haar recente boek Op een andere planeet kunnen ze me redden (2025) schreef ze over haar opgebloeide interesse in mystiek, sinds ze ongeneeslijk ziek werd: ‘Hoe gehecht je ook bent aan je eigen rationele wereldopvatting en hoezeer je ook een atheïstische opvoeding hebt genoten, onder de hogedrukspuit van een naderende dood houdt rationaliteit het niet lang uit.’

Je ziet het ook in kringen van kunstenaars. Gijs Frieling en Rory Pilgrim hebben nooit een geheim van gemaakt van hun geloof, maar bij hen schaart zich inmiddels een grote groep jonge kunstenaars, van wie we in dit nummer enkelen aan het woord laten. De groeiende belangstelling vertaalt zich in de hoeveelheid tentoonstellingen die aan het onderwerp zijn gewijd. In Eye exposeert de als theoloog geschoolde Garrett Bradley haar door religie geïnspireerde films en in drie kloosters in Oosterhout opent de vijfde editie van de h3h biënnale. Kunstenaars die kapels ontwerpen zijn al bijna niet meer te tellen. Van Theaster Gates en Pussy Riot tot, heel recent, de Mariakapel van Amber Andrews in Leuven, die een in de monumentale buitenmuur verborgen kapel volledig beschilderde, als een eerbetoon aan allerlei belangrijke vrouwen. Ook altaarstukken blijken een populair model om zich tot het geloof te verhouden. Terwijl we aan dit nummer werkten presenteerde David Claerbout een apocalyptische video in de Grote Kerk van Alkmaar en leverde Luc Tuymans een even subliem als sceptisch bedoeld tweeluik op voor de Basilica di San Giorgio Maggiore in Venice. Galerie David Zwirner meldt trots dat de twee nieuwe schilderijen, die de plaats innemen van twee meesterwerken van Tintoretto die worden gerestaureerd, tot de grootste uit het oeuvre van Tuymans horen. Ze gaan niet over bijbelse onderwerpen, maar stippen volgens de galerie wel de scheiding van schijn en werkelijkheid aan.

Na decennia van soms even cynische als monumentale aanklachten tegen de kerk en zijn bedenkelijke machtsmisbruik, is het nog even wennen aan al die artistieke geloofsuitingen. Hoe serieus moeten we dit allemaal nemen? Waar komt het vandaan? Mensen zoeken houvast in onzekere tijden, zo wordt gezegd, maar die verklaring lijkt toch wat te kort door de bocht. Als je kijkt naar de kunstenaars die in deze special aan bod komen, moet je concluderen dat het toch wat dieper gaat.