metropolis m

De Colombiaanse kunstenaar Beatriz González is gisteren op 93-jarige leeftijd overleden na een ziekbed in haar woonplaats Bogotá. Haar familie heeft het overlijden bekendgemaakt.

Beatriz González gold als “de schilder van het Colombiaanse geheugen”. In haar geëngageerde artistieke praktijk leverde zij gedurende meer dan zestig jaar scherp en indringend commentaar op de gewelddadige realiteit van Colombia. Met haar krachtige en vaak felgekleurde schilderkunst hield zij herinneringen levend aan gebeurtenissen en slachtoffers die in de officiële geschiedschrijving veelal buiten beeld bleven.

González was een culturele sleutelfiguur in Latijns-Amerika en een inspiratiebron voor generaties kunstenaars. Naast haar kunstenaarschap was zij actief als curator, onderzoeker en docent aan universiteiten en musea in Colombia. Haar internationale doorbraak kwam relatief laat, maar inmiddels is haar werk opgenomen in toonaangevende collecties, waaronder die van het Museum of Modern Art in New York, Tate Britain in Londen en Museo Reina Sofía in Madrid. De Pont Museum in Tilburg bracht de afgelopen jaren een belangrijk ensemble bijeen met sleutelwerken als Cargueros de Bucaramanga (2006) en Ceremonia de la Caja (2010).

Op 5 oktober 2024 opende in De Pont Museum haar eerste Nederlandse solotentoonstelling War and Peace: A Poetics of Gesture. In deze tentoonstelling stond het menselijke gebaar centraal als drager van emotie en collectieve herinnering.

Martijn van Nieuwenhuyzen, directeur De Pont Museum:
“Beatriz González was een kunstenaar van uitzonderlijke betekenis, die met grote helderheid en empathie het collectieve geheugen van Colombia zichtbaar maakte. Haar werk verbindt persoonlijke emotie met politieke urgentie en is door de decennia heen tot nieuwe generaties blijven spreken. Dat De Pont Museum haar eerste Nederlandse solotentoonstelling mocht presenteren en haar werk in de collectie heeft kunnen opnemen, beschouwen wij als een grote eer.”

Gebaren als dragers van emotie

Aan het begin van de jaren zestig startte Beatriz González haar loopbaan met schilderijen waarin zij westerse meesterwerken herinterpreteerde. Ze gaf iconische werken van onder anderen Vermeer en Velázquez een uitgesproken eigen beeldtaal. In het daaropvolgende werk liet zij zich inspireren door foto’s uit massaal geproduceerde media zoals kranten en tijdschriften. Zo ontwikkelde zij een schilderkundig idioom met grafische vlakken en levendige kleuren, waarin ook verwijzingen naar Colombiaanse volkskunst en populaire cultuur doorklinken.

Cycli van geweld

Vanaf de jaren tachtig kreeg haar werk een expliciet politieke lading als reactie op de toenemende wreedheden van het Colombiaanse regime. De voortdurende cycli van geweld en ontwrichting in haar land bepaalden in toenemende mate de thematiek van haar oeuvre, terwijl haar kleurenpalet somberder werd.

González groeide op tijdens La Violencia (1948–1958) en maakte vervolgens de bloedige burgeroorlog van de jaren zestig mee, evenals de latere drugsoorlogen, ontvoeringen en talloze burgerslachtoffers. Als ooggetuige van deze geschiedenis gebruikte zij haar kunst om te voorkomen dat anonieme slachtoffers uit het collectieve geheugen zouden verdwijnen.

Een hoogtepunt in haar oeuvre vormt de monumentale interventie Auras Anónimas (2009) op een vervallen begraafplaats in het centrum van Bogotá. Voor dit project vervaardigde González duizenden gezeefdrukte plaquettes met silhouetten van cargueros (dragers), die de geruimde graven van ongeïdentificeerde Colombianen bedekken. Met deze aangrijpende installatie eerde zij de anonieme doden van decennia van geweld. In november 2024 ontving zij voor dit werk de International Award for Public Art 2024, toegekend door het International Institute of Public Art van de Universiteit van Shanghai.

González en Nederland

In 1966 verbleef Beatriz González enkele maanden in Nederland met haar echtgenoot, architect Urbano Ripoll (1934–2024). Terwijl Ripoll een opleiding volgde aan het Bouwcentrum in Rotterdam, studeerde González aan de Rotterdamse Academie van Beeldende Kunsten (nu Willem de Kooning Academie). In deze periode verdiepte zij zich intensief in de prentkunst en bestudeerde zij het werk van Hollandse meesters als Vermeer en Rembrandt.

In 2024 keerde González terug naar Nederland voor de opening van War and Peace: A Poetics of Gesture in De Pont Museum. De presentatie van haar oeuvre en het hernieuwde bezoek aan het Rijksmuseum, het Stedelijk Museum en het Van Gogh Museum vormden een betekenisvol moment in haar leven. “Hoe bijzonder is het dat ik, nu negentig plus, dit kan meemaken,” zei zij in september 2024 in een interview met NRC.