Column – Bloedgeld
Een koepelvereniging als de Creatieve Coalitie, maar ook Kunsten ’92, De Zaak Nu en de Raad voor Cultuur zien het als de taak van kunst om partijen bij elkaar te brengen en laten zich niet uit over de genocide in Gaza. Maar je hoort ze ook niet over het wetsvoorstel dat zelfs het maken en verspreiden van een poster of button met de tekst ‘from the river to the sea…’ strafbaar stelt. Wat heb je aan sectorvertegenwoordigers die niet thuis geven als kunstenaars en instellingen met morele verantwoordelijkheid worstelen en onder druk staan?
Vanuit mijn bed keek ik deze zomer naar de totale destructie van Palestijns leven en het protest ertegen in Nederland. Zelf verlummelde ik mijn tijd met andere kreupele stadsgenoten in een revalidatiekliniek. Een aselecte steekproef onder mijn tijdelijke medebewoners wees uit dat geen van hen – leeftijd veelal boven de 80 jaar – de coulance ten aanzien van Israël en de opruiende retoriek van VVD-leider Yesilgöz kon waarderen. Dat viel dus weer mee. Er wordt namelijk nog wel eens gesuggereerd dat de oudste generatie de politieke verrechtsing en verruwing steunt, en dat bleek onjuist. Begin dit jaar dacht ik dat weerzin van zoveel kiezers tegen het geweld politici wel tot inzicht zou brengen. Maar dat was gerekend buiten Yesilgöz, Wilders en Van der Plas die terwijl de bommen de Gazanen om de oren vlogen tot in het zomerreces gewoon bleven doorhakken over Jodenhaat, moslims en asielzoekers, als opmaat voor nieuwe verkiezingen.
In de kunstsector was tegelijkertijd rumoer over buitenlandse investeerders met belangen in Israëlische kolonisatieprojecten die stilletjes Nederlandse festivals en uitgeverijen hadden opgekocht. Dj’s cancelden hun optredens en auteurs liepen weg. De zanger Douwe Bob moest maar liefst 6 weken wachten voordat Yesilgöz excuses maakte voor de Jodenhaat-beschuldiging aan zijn adres, waarmee ze een kort geding ontliep. Een veroordeling door de rechter wegens aanzetten tot ‘publieke afkeer’ kon de VVD-partijleider er niet bij hebben; mede door haar extreem-populistische vuilspuiterij staat de voorheen liberale partij in de peilingen op verlies. Precies zoals de trend onder de bejaarden in mijn revalidatieoord aangaf.
Individuele artiesten en schrijvers die het zionistische kolonisatie- en uitroeiingsproject de rug toekeerden, kostte het omzet, het gaf gedoe met opdrachtgevers en leverde hen doodsbedreigingen op. Ik dacht dat dit belangenbehartigers, zoals Kunsten’92 en de Creatieve Coalitie, volop reden bood om ondubbelzinnig steun aan deze makers te betuigen. Dan zou er een formeel kunst-sectoraal protest kunnen klinken tegen de vernietigingsmodus van de regering Netanyahu en de Nederlandse steun daaraan. Maar het bleef nog steeds stil.
Ik heb het opgezocht: sinds 7 oktober 2023 hadden onze vertegenwoordigers in Den Haag niets te melden over de vernietiging van Palestijns leven, hoe dat de kunstsector raakt en hoe instellingen en makers worden meegezogen in medeplichtigheid. Terwijl artistieke vrijheid en veiligheid door Haagse politici gemakkelijk geweld wordt aangedaan – zie de aantijgingen en bedreigingen aan het adres van Douwe Bob – hoorde je daar Kunsten’92 noch de Creatieve Coalitie tegen protesteren. De Creatieve Coalitie ontpopte zich in 2024 wel als instant pleaser toen politiek Den Haag de kunstsector opriep ‘een krachtig geluid tegen antisemitisme’ te laten horen, zonder de actuele politisering van het begrip zelfs maar te bevragen. Ook de brancheverenigingen voor Nederlandse poppodia, popfestivals en podiumproducenten sprongen destijds meteen door de voorgehouden hoepel.
Alleen de Kunstenbond kwam deze zomer in beweging en sprong voor geëngageerde makers in de bres. De bond riep op om ervaringen met censuur vanwege eigen politieke uitingen te melden en sloot zich aan bij een oproep van de FNV aan de regering om direct maatregelen te nemen tegen de mensenrechtenschendingen in de bezette Palestijnse gebieden. Een verwijzing naar de eigen grondbeginselen – solidariteit, rechtvaardigheid en het beschermen van mensenrechten – volstond.
Het onofficiële standpunt van de kunsten, dat wil zeggen de gedragslijn die top down door belangenbehartigers en de Raad voor Cultuur als adviesorgaan is uitgezet, is dat in tijden van polarisatie juist de kunsten voor verbinding moeten zorgen. Dat politici doorlopend haatdragend tumult aanzwengelen en uitvergroten bleek een gouden kans om de kunstsector nieuwe bestaansgrond toe te dichten en zo ontstond het heldere, goed verkoopbare profiel van ‘verbinder in tijden van polarisatie’. De verwachting is vervolgens wel dat makers die richtlijn oppakken en invulling geven. Met dat oogmerk organiseert de Raad voor Cultuur binnenkort een ‘makersontbijt’ en hij riep 20 kunstenaars die (ik citeer) ‘culturele tegenkracht bieden in een gepolariseerde samenleving’ op zich daarvoor aan te melden. Dit najaar gaan we lezen welke mooie voorbeelden van verbindend kunstenaarschap het adviesorgaan tussen de broodjes kaas verzamelde. Die worden dan ongetwijfeld namens ‘de hele kunstsector’ op een dienblad aan regering en parlement aangeboden.
Alleen maar ‘verbinding’ roepen terwijl de wereld in brand staat en je eigen achterban die daarmee dagelijks worstelt aan hun lot overlaten, dat is natuurlijk nogal opportuun en laf
Wat ik me afvraag is of iemand als Douwe Bob, die geen zin had betrokken te worden in zionistische propaganda, door belangenbehartigers en gremia zoals de Raad voor Cultuur ook als ‘verbinder’ kan worden gezien. En of collega’s die zich bijvoorbeeld uiten tegen genocidaal geweld en onderdrukking van Palestijnen nog aan die ‘niet-polariserende richtlijn’ van onze officiële vertegenwoordigers, zoals Kunsten’92, de Creatieve Coalitie en de Raad voor Cultuur, voldoen. Wat gaan zij zeggen als die creatieve collega’s volgens het nieuwe ‘Wetsvoorstel strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme en openbare steunbetuiging aan terroristische organisaties’ worden opgepakt en aangeklaagd? Hebben de belangenbehartigers en gremia, zoals de Raad voor Cultuur, dit wetsvoorstel bekritiseerd omdat democratische rechten niet veilig zijn in handen van Haagse politici die immers al snel iets tot ‘terrorisme’ of ‘haat zaaien’ verklaren wat niet in hun straatje past?
Alleen maar ‘verbinding’ roepen terwijl de wereld in brand staat en je eigen achterban die daarmee dagelijks worstelt aan hun lot overlaten, dat is natuurlijk nogal opportuun en laf. Je vraagt je onwillekeurig af of het aannemen van bloedgeld tot de grondbeginselen van de kunst behoort.
De internetconsultatie over het wetsvoorstel stond open voor reacties tot 16 augustus 2025. Klik hier
Nous Faes
is eigenaar van The Sociological Studio for Policy and Research
