Transculturele dwaaltochten – groot overzicht van Haegue Yang in Kunsthal Rotterdam
Het multimediale werk van Haegue Yang balanceert tussen abstractie en materialiteit, tussen migratie en ergens thuishoren, tussen zichtbaarheid en verborgenheid. In Leap Year, haar eerste grote overzichtstentoonstelling in Nederland, wordt deze veelzijdigheid niet geordend binnen een lineaire kunstgeschiedenis, maar thematisch benaderd om de verwevenheid van migratie, identiteit en transculturele uitwisseling te benadrukken.
Het werk van de in Zuid-Korea geboren, in Seoul en Berlijn gevestigde conceptuele kunstenaar Haegue Yang beweegt zich moeiteloos tussen media en disciplines van fotografie, sculptuur, video en installatie. In haar overzicht Haegue Yang: Leap Year is er gekozen voor thematische secties in plaats van chronologische presentatie. De curator Yung Ma, curator bij Hayward Gallery, en Yang zelf zeggen de inhoudelijke verwevenheid van het werk tussen migratie, identiteit en transculturele uitwisseling te willen benadrukken.
De tentoonstelling opent met het thema Social, waar een van Yangs vroege sleutelwerken te zien is. Storage Piece (2004) bestaat uit in dozen en kratten opgeslagen kunstwerken van de kunstenaar zelf, gestapeld op houten pallets. Dit werk ontstond toen Yang op hetzelfde moment een nieuwe tentoonstelling kreeg aangeboden terwijl eerder geëxposeerde werken terugkwamen, zonder dat ze hiervoor een opslagplaats had. De werken werden professioneel verpakt en als nieuw werk tentoongesteld. Hoewel de dozen en pallets statisch ogen, suggereert het werk toch rusteloosheid. De ingepakte werken, zorgvuldig omwikkeld en vastgezet, lijken te wachten op een nieuwe bestemming, of dat nu een opslagplaats of een volgende tentoonstelling is. Dit spanningsveld tussen migratie en ergens thuishoren loopt als een rode draad door haar oeuvre, zoals ook blijkt uit haar onderzoek naar historische figuren zoals Marguerite Duras en Isang Yun.
Ook abstractie speelt een belangrijke rol in Yangs esthetiek, niet als afstandelijke formaliteit, maar als een strategie. Hoewel minder expliciet dan in werken zoals Reflected Red-Blue Cubist Dancing Mask (2018), zijn er in Storage Piece nog steeds sporen van abstractie te ontdekken. De dozen suggereren dat er werken zijn ingepakt, terwijl de inhoud ervan verborgen blijft. De verpakking, normaal gesproken een functionele en onzichtbare fase in de circulatie van kunstwerken, is hier het kunstwerk zelf geworden, als een even concrete als abstracte drager van inhoud, wat een kunstwerk nu eenmaal is.
Yang speelt met gedeelde visuele referenties uit verschillende culturen en tijdsperiodes. Sonic Droplets in Gradation-Water Veil (2024) nodigt bezoekers uit om door een gordijn van blauwgekleurde metalen belletjes te lopen, een interactief werk dat beweging hoorbaar maakt. Het werk verwijst zowel naar Untitled (Water) (1995) van Felix Gonzalez-Torres als naar sjamanistische zuiveringsrituelen wereldwijd. De belletjes lijken op instrumenten gebruikt in Koreaanse mudang-rituelen, terwijl de houten structuur waarin ze hangen refereert aan traditionele Koreaanse architectuur.
De positie van mudang in de Koreaanse cultuur blijft ambivalent. Lange tijd werd het sjamanisme onder invloed van christelijke en koloniale modernisering gezien als een vorm van misin (bijgeloof), als anti-nationaal en onbeschaafd. Tegenwoordig erkent de Zuid-Koreaanse staat het als cultureel erfgoed, maar vaak zonder kritisch in te gaan op de koloniale geschiedenis ervan. Dit roept de vraag op: blijven interculturele verwijzingen in Sonic Droplets slechts esthetische knipogen, of dragen ze bij aan een diepere dialoog over traditie en politiek?
In haar recente installatie Star-Crossed Rendezvous after Yun (2024) onderzoekt ze het leven van de Koreaanse componist en dissident Isang Yun (1917-1995), die onterecht werd beschuldigd van spionage voor Noord-Korea en in Zuid-Korea werd vervolgd. Yun leefde in ballingschap in Duitsland en zijn muziek weerspiegelt zijn diepe verlangen naar hereniging met zijn moederland. Yang vertaalt dit gevoel van ontheemding naar een ruimtelijke installatie, bestaande uit een opgaande trap van regenboogkleurige Venetiaanse jaloezieën, begeleid door Yuns Double Concerto (1977). Dit stuk is geïnspireerd op de Koreaanse folklore over Chilseok, waarin twee geliefden door de Melkweg worden gescheiden en slechts één keer per jaar via een brug van kraaien en eksters kunnen samenkomen. In de installatie wordt deze symboliek versterkt door bewegende lichtbronnen die een wisselend schaduwspel creëren die de afwezigheid van de brug suggereert, waarmee Yang zowel de scheiding tussen de geliefden als de deling van Korea visueel vertaalt. Zo toont ze op subtiele wijze de verbanden tussen Yun, haar eigen migratiegeschiedenis en bredere geopolitieke verdeeldheid.
Naast sculpturale installaties bevat de tentoonstelling ook tweedimensionale werken zoals Edible Diptych—Meidi-Ya, Genting Garden, Salads Royale, 176g and 169g (2021) dat de symbolische waarde van kunst ter discussie stelt. Twee kroppen sla zijn blad voor blad geperst op papier en ingelijst in bescheiden houten frames. De titel verwijst naar religieuze altaarstukken, maar bevat ook triviale details zoals de locatie (kruidenierswinkel Meidi-Ya), het merk (Genting Garden), het producttype (Salads Royale) en het gewicht van de twee ingepakte slabladeren (176g en 169g). Door een tweeluik te maken van eetbare groenten bevraagt Yang de waarde van rituele objecten en steekt er op een bepaalde manier de draak mee: een eenvoudig, vergankelijk product als sla wordt een heilig object.
Yangs speelse benadering is ook terug te zien in haar persoonlijke werken, zoals Carsick Drawing—On the Way from Chiang Mai to Chiang Rai, by Doi Luang National Park (2023). Op het eerste gezicht lijkt deze tekening een willekeurige krabbel of abstracte markering die doet denken aan de minimalistische werken van Agnes Martin. Dit werk maakt deel uit van een serie tekeningen die Yang maakte tijdens haar residenties in het buitenland. Ze bracht veel tijd in de auto door en experimenteerde met manieren om haar bewegingen onderweg vast te leggen. Door simpelweg een potlood op een stuk papier te houden, fungeert Yang als een menselijke bewegingsdetector: elke hobbel of schok van de autorit vertaalt zich direct in trillende potloodlijnen. Dit eenvoudige maar effectieve gebaar brengt zowel de visuele representatie van auteurschap als de abstractie van beweging tot uitdrukking.
Leap Year biedt een rijk en gelaagd overzicht van Yangs oeuvre, waarin persoonlijke en collectieve geschiedenissen voortdurend met elkaar verweven zijn. De uitdaging ligt in het vinden van de juiste balans: hoe kan die zich verhouden tot deze verhalen zonder hun nuances te verliezen? Haar materiaalgebruik en conceptuele benadering nodigen ons uit om identiteit niet als een vastomlijnd gegeven te beschouwen, maar als iets dat voortdurend in beweging is, en slaagt erin dat inzicht voelbaar te maken.
Deze tekst is uit het Engels vertaald door de redactie
Haegue Yang: Leap Year
Kunsthal Rotterdam
1.3 t/m 24.8.2025
NB EXPO IS AL VOORBIJ- MET EEN WEEK VERVROEGD IVM OPBOUW KOMENDE EXPOSITIE (GELUKKIG IS ER DEZE RECENSIE NOG)
Monica Liu
is kunsthistoricus en -criticus
