Zhana Ivanova’s Cadence in Beyond the Manosphere
Op 13 en 14 juni is, als onderdeel van Beyond the Manosphere, de performance Cadence van Zhana Ivanova te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Cadence toont hoe gedrag gevormd wordt door sociale spanningsvelden, waar kleine verschuivingen grote gevolgen kunnen hebben. Celie Hekkert woonde de performance op 10 mei bij en doet verslag.
Cadence komt voort uit een langer lopend onderzoek van Zhana Ivanova naar het verband tussen lichamen en autoriteit. Het wordt uitgevoerd over vijf middagen, waarvan er nog twee te zien zijn op 13 en 14 juni. Bezoekers kunnen vrij in- en uitlopen, waardoor zij terecht komen in een situatie die al gaande is en blijft doorgaan als ze weer zijn vertrokken. De performance voelt daardoor niet als een afgeronde opvoering en eerder als een open vorm die voortdurend verandert door de aanwezigheid en bewegingen van het publiek in de ruimte.
Bij binnenkomst in de zaal staat het publiek al in een cirkel rondom de zes mannelijke performers. Het is onduidelijk wie precies performer is en wie toeschouwer. Enkel het detail dat sommigen muziek-oordoppen met een koord dragen, lijkt hen te onderscheiden van het publiek.
De groep performers beweegt kriskras door de ruimte, neemt verschillende houdingen aan en maakt kleine gebaren: het spelen met elastiek in de hand, het aanspannen en weer loslaten van vuisten en het knippen met de vingers. Het oogt wat nerveus en alert, maar het blijven ook gewone alledaagse handelingen. De begeleidende tekst legt uit hoe de uitingen klein en subtiel zijn en daardoor als natuurlijk ervaren kunnen worden. Doordat er in de open tentoonstellingsruimte geen duidelijke scheiding bestaat tussen performers, publiek en toezicht, wordt dit gevoel van natuurlijkheid versterkt.
Daardoor vervaagt ook de positie van de toeschouwer in de ruimte. Zo staat een bezoeker onwetend en licht gedesoriënteerd tussen de performers, leunend tegen een deurpost en op korte afstand van hen. Door die nabijheid en door zijn observerende houding lijkt hij onderdeel van de groep te worden. Ook het gedrag van de museumbeveiliger onderscheidt zich nauwelijks van dat van de groep.
De choreografie van terugkerende handelingen zet een observerende en spanningsvolle sfeer neer. Daartegenover staan enkele kleinere, fijngevoelige gebaren, zoals het moment waarop de ene performer de handrug tegen de wang van de andere plaatst. De handeling heeft iets teders, maar de afstandelijke en stijve uitvoering contrasteert met die intimiteit.
Op een gegeven moment beweegt de groep steeds meer synchroon en verschuift de beweging langzaam van een subtiele dans naar een strakke, marcherende cadans. In twee rijen achter elkaar bewegen ze zich naar binnen toe, tot ze een cirkel vormen met hun rug naar het publiek. Wat begon als een speels ritme wordt langzaam strenger en gecontroleerder, en eindigt uiteindelijk in een intiem moment waar de groep elkaar omhelst. Deze intieme omhelzing wordt echter al snel steeds krachtiger en agressiever, alsof er een competitie gaande was om wie de ander het stevigst kon vasthouden. Daarna verspreiden ze zich weer door de ruimte: individueel, maar nog steeds in onderlinge observatie.
De onderlinge observatie en waakzaamheid in de groep doen denken aan de sociale dynamieken van de manosphere, waar mannelijkheid vaak wordt gevormd in een veld van wederzijdse controle en bevestiging. In de performance zijn niet enkel de performers, maar ook het publiek onderhevig aan deze meetrekkende dynamiek. Via oogcontact, gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal lijkt er voortdurend een soort afstemming plaats te vinden: wie blijft kijken, wie kijkt weg, wie raakt ongemakkelijk en wie is juist aangetrokken tot de intensiteit van het gebeuren. De performance breidt zich hierdoor langzaam uit naar de ruimte zelf, met een gedeelde, geladen sfeer in de zaal.
Via oogcontact, gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal lijkt er voortdurend een soort afstemming plaats te vinden
De performance beweegt in dezelfde richting als de tentoonstelling Beyond the Manosphere en onderzoekt hoe mannelijkheid zich manifesteert in interactie en verschijning. Zowel in de tentoonstelling als in de performance ligt de nadruk op het procesmatige en het collectieve: mannelijkheid wordt niet uitgelegd of verbeeld, maar verandert door gedrag, situatie en onderlinge dynamieken. Hetzelfde geldt voor de performance, mannelijkheid ontstaat in de relaties binnen de groep, in hun onderlinge omgang en in de manier waarop zij zich naar buiten toe presenteren. Kleine gebaren, steeds meer synchroon bewegende lichamen en verschuivingen tussen speelsheid, spanning en fysieke interactie maken dit telkens opnieuw zichtbaar. Daarmee toont de performance op eigen manier hoe mannelijkheid geen vaststaand gegeven is, maar een construct dat in elke interactie opnieuw vorm krijgt.
METROPOLIS M KAN NIET ZONDER JE STEUN
Trouwe lezers vormen het fundament van Metropolis M. Wij kunnen niet zonder je steun. Je kunt ons steunen door een jaarabonnement af te sluiten. Het eerste jaar krijg je 40% korting. Een regulier jaarabonnement kost 58 euro. Er zijn ook kortingsabonnementen. Studenten/65plussers/CJP-ers/Personen met een minimuminkomen en PLATFORM BK-leden betalen slechts 36 euro voor hun jaarabonnement. Op DEZE PAGINA lees je meer over de verschillende abonnementssoorten en kun je je direct aanmelden.
BIJ VOORBAAT DANK!
Op 13 en 14 juni is Cadence bij te wonen in het Stedelijk Museum Amsterdam.
Celie Hekkert
is kunsthistoricus en -criticus en houdt zich bezig met het schrijven over en cureren van hedendaagse kunst.
