De meditatieve flow van het spel – Asad Raza in Kunsthal Gent
Met een ritmisch gebonk en koel interieur lokt Kunsthal Gent deze zomer bezoekers en nieuwsgierige passanten binnen. Het geluid dat vaag herinneringen oproept onthult zich snel in feloranje matten, strakke lijnen en een net. Met Untitled (plot for dialogue) transformeert Asad Raza de kerkzaal van Kunsthal Gent tot een tennisveld. Coach en drankje zijn inbegrepen.
Wanneer je Kunsthal Gent binnenstapt, ontkom je niet aan het tennisveld. De schaal is 1 op 1 en voelt zelfs ruimer dankzij de vele ramen, het hoog gewelf en de open poort. Toch is het niet de installatie, maar het spel dat vooral de aandacht trekt: De aanwezige coach activeert Untitled (plot for dialogue) door een bezoeker te benaderen en hen te vragen voor een vriendschappelijke match. Zo stond ik na tien jaar nog eens op een tennisveld met een racket in de hand, licht nerveus, mijn blik aandachtig de felgele bal volgend. De eerste slagen gingen volledig mis, maar al snel verandert mijn lach van gegeneerd naar geamuseerd, wanneer de coach rustig mijn pogingen beantwoordt.
In zijn multidisciplinaire praktijk creëert Asad Raza situaties die ontmoeting en connectie aansporen. In 2022 liet hij met Diversion de Duitse rivier Main omleiden doorheen de tentoonstellingsruimte van Kunsthalle Portikus in Frankfurt, zodat bezoekers het water konden ruiken, voelen en zelfs proeven, al dan niet gefilterd. Niet enkel het zintuiglijke stond er centraal, maar ook de interactie met de rivier en met elkaar. Raza ziet kunst als een actief proces, uniek aan het gedeelde moment. Het sluit aan bij wat de Franse curator Nicolas Bourriaud in de jaren ’90 ‘relationele esthetiek’ noemde, waarbij menselijke relaties en hun sociale context het uitgangspunt van het kunstwerk werden.
Voor Untitled (plot for dialogue) keek Raza naar de hiërarchie in kerken en gebedshuizen. Het tennisveld maakt deze structuur horizontaler. De massieve muren, het hoog gewelf en de akoestiek, die in het verleden de autoriteit van één individu bevorderde, schakelt hij nu in voor een woordloos gesprek tussen coach en bezoeker. Wat Raza vooral zou willen nabootsen is de opwarming voorafgaand aan de match. Die ziet hij als een ‘genereus moment’ tussen de spelers waarbij de bal voorspelbaar naar elkaar wordt geslagen ‘om de andere te helpen in de flow of zone te geraken.’ Het spirituele aspect van de kerkzaal komt hierin terug. ‘Er zit iets verrijkend in die ervaring, waarbij je het lichaam van de kijker kan verlaten om deel te worden van het werk,’ legt Raza uit. Het heen-en-weer spel op het tennisveld is dus niet enkel een dialoog, maar ook een meditatie, met het gebonk van de bal dat als een mantra door de ruimte weerkaatst.
Raza ziet kunst als een actief proces, uniek aan het gedeelde moment.
De nadruk van Raza en de coach op een ontspannen spel, maakt duidelijk dat er geen competitief element is. Toch is dat moeilijk weg te denken bij een sport met regels en een afgebakend terrein. Zelf ben ik nooit echt competitief geweest, wat tien jaar geleden eerder mijn zwaktepunt op het tennisveld was. Maar ook bij de andere bezoekers van Kunsthal Gent kan ik dat competitieve element niet direct terugvinden. Er heerst eerder een verlegenheid en verwondering, die kan omslaan in een soort van wederzijds vertrouwen. Is dit de flow-state waar Raza over sprak? Of maakt de hybride context van het voormalig klooster-tentoonstellingsruimte-tennisveld deze shift in interacties en richtlijnen mogelijk? Verplaats het tennisveld naar buiten, en het spel wordt een wedstrijd. Sluit het in met de strakke wanden van een white cube, en de bezoeker vervalt in een toeschouwer positie. Untitled (plot for dialogue) is hierdoor niet enkel afhankelijk van de dialoog tussen bezoeker en coach, maar ook van de gelaagde ruimte van Kunsthal Gent. Pas in deze totale wisselwerking ontstaat de flow.
Toen curator Valentijn Goethals op Raza’s werk stuitte en hem benaderde voor een samenwerking, rekende hij al op het ontstaan van deze interessante dynamiek. Untitled (plot for dialogue) ontplooit zich namelijk in een volledig nieuw ecosysteem. Naast het tennisveld, de netten en de coach, voorziet Raza de kerkzaal ook van een nieuwe huisgeur. Op de tribune kan je het spel op het veld bekijken en een jasmijn ijsthee drinken. Raza doorbreekt hiermee de museale context en maakt de tentoonstellingsruimte een verlengde van de publieke ruimte, een visie die Kunsthal Gent zelf ook verkondigt en hanteert sinds de opening in 2018. Goethals legt mij uit dat je ‘Kunsthal Gent kan zien als een stad op zichzelf.’ Ook hun tentoonstellingsprogramma Endless Exhibition, geïnspireerd op het curatorieel manifest van Prem Krishnamurthy, sluit hierbij aan. Kunstenaars worden uitgenodigd om iets toe te voegen aan de tentoonstelling zonder concrete einddatum. Ze reageren op elkaar en de ruimte, waardoor de kunstwerken kunnen verplaatsten en veranderen. Net als een stad is Endless Exhibition dus een complex, levend organisme dat groeit en muteert.
Untitled (plot for dialogue) wordt ook in dit programma opgenomen. Hier en vermengt het gekletter van Martin Belou’s fontein naast het tennisveld met de dialoog van de coach en bezoeker. Na de zomer zal de installatie wel afgebroken moeten worden om organisatorische redenen en zal het tijdelijk verplaatsten naar de stockage. Toch garandeert Goethals dat het project terugkomt in 2028. Hoe Kunsthal Gent er dan zal uitzien, is nog niet zeker. Wat wel vaststaat, is dat Untitled (plot for dialogue) in een nieuwe, hybride vorm weer voor andere interacties zal zorgen. En, aan het enthousiasme in Goethals stem te horen, rekent hij ook hier op een opvallende dynamiek.
An-Katrien Callebaut
schrijft en is eindredacteur bij Akimbo Magazine
